Bij onze bespreking van de partij Van den Akker-Van Berkel, NK 2007, waren we gebleven bij de volgende positie:



[Stand in cijfers:
vijftien zwarte schijven op 3, 5, 6, 8, 11 t/m 19, 23 en 24;
vijftien witte schijven op 25 t/m 27, 30, 32, 33, 35, 36, 38, 41 t/m 44, 48 en 50.]

Vanuit deze geladen stelling volgde er:

23...5-10
Een typische alles-of-niets zet, waarvan er nog meer zullen volgen. Op zich pleit het natuurlijk voor Van Berkel dat hij in voorwaartse richting blijft denken en spelen. Maar het is de vraag of hij geen gunstiger voorwaarden had kunnen creëren voor de klaverblad-opsluiting die straks op het bord komt. Ik heb althans de indruk (maar ook niet meer dan dat, haast ik mij eraan toe te voegen) dat onmiddellijk 23...15-20!? beter was. Immers: onderneemt wit niets bijzonders, dan komt zwart ongestoord tot 5-10-15 en - indien gewenst - de bevrijdende opstoot 24-29x29. Een op winst beluste witspeler zal dus - evenals in de partij - op ontruiming van veld 33 moeten aansturen. Maar 24.43-39?? (ter voorbereiding van het impliciet genoemde 33-28) verliest gewoon een schijf door simpel 24...23-28! 25.32x23 18x29! 26.27-22* 17x28 27.33x22 12-17. Derhalve dient wit eerst 24.41-37 te spelen, om pas na 24...5-10 met 25.43-39 te vervolgen. De volgende mogelijkheden, steeds in opklimmende volgorde van sterkte gepresenteerd, dienen zich dan aan:
1) 25...17-22? 26.37-31! 12-17 (gedwongen vanwege de positionele dreiging 27.33-28! 22x33 28.39x28) 27.42-37! 8-12 (zwart heeft er belang bij schijf 10 zo lang mogelijk te laten staan) 28.50-45! (op direct 28.44-40? was 28...23-28!, 29...19x28 en 30...17-21 mogelijk geweest; nu echter zou 28...23-28? 29.32x23 19x28 30.30x8 17-21 hardhandig falen op 31.8x17! 21x34 32.33-29!! 34x23 33.37-32! met dam op 5) 28...3-8 29.44-40! (zie analyse-diagram) en nu:



[Stand in cijfers:
vijftien zwarte schijven op 6, 8, 10 t/m 14, 16 t/m 20 en 22 t/m 24;
vijftien witte schijven op 25 t/m 27, 30 t/m 33, 35 t/m 40, 45 en 48.]

1.1) 29...10-15 30.48-43! en zwart verliest op z’n minst een schijf: er volgt ofwel 30...24-29 31.33x24 20x29 32.39-33 +, ofwel (nog veel verschrikkelijker) 30...23-29 31.39-34!! met dodelijke tempodwang.
1.2) 29...23-28 30.32x23 19x28 31.30x19 13x24 32.37-32! (van dit simpele terugruiltje gaat veel meer kracht uit dan van de damzet 32.35-30 enz., die niet meer dan remise oplevert) 32...28x37 33.31x42 22x31 34.26x37 en na 34...10-15 35.39-34! verkeert zwart in grote moeilijkheden. Daarvoor biedt in elk geval 35...8-13 36.34-30 13-19 37.40-34 18-22 (om de dreiging 38.34-29, 39.45-40 en 40.29-23 + te pareren) geen afdoende oplossing wegens 38.45-40!, bijvoorbeeld 38...16-21(?) 39.33-28! gevolgd door 40.38x29, 41.42-38 en 42.36x18 +.

Ziedaar waarom 25...17-22 mijns inziens niet goed is. Toch is daarmee nog niet alles over deze (sub-)variant gezegd. Want het is óók de moeite waard te onderzoeken waartoe in deze laatste spelgang 32.40-34?!! (zie analyse-diagram) precies leidt.



[Stand in cijfers:
dertien zwarte schijven op 6, 8, 10 t/m 12, 14, 16 t/m 18, 20, 22, 24 en 28;
dertien witte schijven op 25 t/m 27, 31, 33 t/m 39, 45 en 48.]

Die schijnbaar krankzinnige zet blijkt namelijk wel degelijk speelbaar. Het enige bezwaar dat men er tegen kan aanvoeren, is dat zwart na 32...10-15 33.37-32 28x37 34.31x42 22x31 35.26x37 in de 2x2-ruil 35...24-30 een mogelijkheid heeft die hem met onmiddellijk 32.37-32 enz. wordt onthouden. (En men kan zich zelfs afvragen of dat wel een onoverkomelijk bezwaar is, daar wit ook na 36.35x24 20x40 37.45x34 nog steeds zeer overwegend zou staan...) 32.40-34 is echter allerminst een blunder. Want als zwart met het voor de hand liggende 32...17-21? (33.26x17) reageert, is het juist wit die aan het langste eind trekt! Men zie:
a) 33...12x41 34.36x47 en nu:
a.1) 34...8-13(??) 35.34-30! 13-19 36.31-27 +.
a.2) 34...16-21/18-23 35.34-30! 18-23/16-21 36.30x19, waarna de dreiging 37.39-34 + tot het nieuwe offer 36...10-15 37.19x10 15x4 38.25x14 + verplicht.
a.3) 34...28-32 35.38x27 en nu een laatste splitsing:
a.3.1) 35...8-13 36.34-30! 13-19 37.48-42! 11-17 38.42-37 met positionele vernietiging.
a.3.2) 35...10-15 36.34-30! (veel sterker dan de verleidelijke de damzet 36.27-21? 16x36 37.47-41 36x47 38.45-40 47x29 39.34x3, die na 39...24-30!! 40.35x24 20x29 41.3x17 11x22 in een 4x3-eindspel resulteert dat niet meer te winnen is) 36...24-29 37.33x24 20x29 38.39-34! 29x40 39.45x34 en zwart staat machteloos tegen de vijandelijke vleugelaanval.
b) 33...12x43 34.34-30! 43x34 35.30x19 28x39 36.35-30! 14x23 37.25x5 34x25 38.5x3 39-44 39.31-27! 44-50 40.37-31! 11-17* 41.3x26 18-23 42.26-12! 23-28 43.12-8! en zwart lijkt niet meer te kunnen verhinderen dat hij in het dammeneindspel een tweede schijf achter komt.

Vandaar dus 32...10-15. Overigens kon ik het evenmin laten na te gaan of wit (na 32.40-34 10-15) wellicht nog beter 33.34-30 (zie analyse-diagram) in plaats van 33.37-32 zou kunnen spelen.



[Stand in cijfers:
dertien zwarte schijven op 6, 8, 11, 12, 14 t/m 18, 20, 22, 24 en 28;
dertien witte schijven op 25 t/m 27, 30, 31, 33, 35 t/m 39, 45 en 48.]

Dit nu blijkt niet het geval: hij houdt er géén serieuze winstkansen aan over. Maar het is wèl goed te bedenken dat zwart na 33...17-21* 34.30x10 21x34 35.25x14 onder geen beding met schijf 15 mag slaan (35...15x4?) wegens 36.31-27! 22x42 37.33x2 42-47 en nu 38.14-10!, 39.48-42! (39...47x29*), 40.35-30!, 41.26-21 en 42.2x24 +. En na het - derhalve - gedwongen 35...28x39 36.10-4 zou 36...39-44? op spectaculaire wijze verliezen door 37.26-21!, 38.37-32!, 39.35-30!, 40.31-27 en 41.4x16 +.
Maar na het correcte 36...11-17! is wit in zoverre uitgepraat dat hij niet meer op voordeel hoeft te rekenen. Al wil ik de - vanzelfsprekend door de computer aangedragen - remise-forcing waarover hij na 37.14-9 39-44 38.35-30 34x25 39.45-40 44x35 40.37-32 35-40?! zou beschikken, niet onvermeld laten: 41.32-28!! 22x33 42.26-21!! 17x37 43.9-3 en ondanks een voorsprong van zes(!!) schijven heeft zwart niet beter dan in 43...18-23 44.4-13 8x19 45.3x45 23-28 = te berusten.

2) 25...10-15(!) 26.33-28 (zie analyse-diagram)



[Stand in cijfers:
vijftien zwarte schijven op 3, 6, 8, 11 t/m 20, 23 en 24;
vijftien witte schijven op 25 t/m 28, 30, 32, 35 t/m 39, 42, 44, 48 en 50.]

26...17-22(!) 27.28x17 11x31 28.36x27 12-17(!), waarna het voor mij nog lang niet vaststaat dat de strijd tussen opsluiter en opgeslotene per definitie in het voordeel van de eerste zou moeten eindigen. In elk geval is zwart er ten opzichte van het partijverloop in zoverre op vooruitgegaan dat wit:
a) niet langer over het steunpunt 36 beschikt;
b) in 50, 44 en 39 liefst drie schijven heeft die vooralsnog(?) niet actief aan het spel deelnemen.
24.33-28(!) 17-22
Uit de notatie sec valt helaas niet af te leiden waarom Van Berkel de zet 15-20 niet al op dit moment speelde, in plaats van in de 13x13-stand na 24...17-22. Of heeft de zwartspeler wellicht overzien - wat ik mij overigens levendig zou kunnen voorstellen - dat hij (24...15-20) 25.43-39(?) met 25...24-29!! (zie analyse-diagram) kan beantwoorden?



[Stand in cijfers:
vijftien zwarte schijven op 3, 6, 8, 10 t/m 14, 16 t/m 20, 23 en 29;
vijftien witte schijven op 25 t/m 28, 30, 32, 35, 36, 38, 39, 41, 42, 44, 48 en 49.]

Hoe onwaarschijnlijk het ook moge lijken - het is een niet te loochenen feit dat wit zich op geen van de mogelijke damzetten naar 4 mag inlaten. Kijkt u maar:
1) 26.30-24 19x30 27.35x4 13-19! 28.4x22 14-20 29.25x14 19x10 30.28x19 17x46 +.
2) 26.26-21 17x26 27.30-24 19x30 28.35x4 14-20!! 29.25x14 12-17 30.28x19 13x24 31.4x22 17x46 +.
3) 26.26-21 17x26 27.36-31 26x46 28.28-22 46x17 29.39-33 17x39 30.44x4 14-20! 31.25x14 19x10 32.4x15 23-29 33.15x33 11-17 34.33x11 6x17 en ook nu zijn alle kansen aan zwart, bijvoorbeeld 35.42-37? (beter is 35.35-30) 35...17-21! enz.

Wits beste reactie op (25.43-39) 25...24-29 bestaat uit het bescheiden 26.39-33. Maar zelfs daarop zou zwart, ingeval hij 26...10-15 27.33x24 20x29 28.48-43 of het ambitieuzere 26...20-24 niet mocht vertrouwen, naar een puntendeling kunnen afwikkelen; men zie: 26...17-21!!? 27.33x4 19-24!! 28.30/28x10 12-17 29.28/30x19 13x24 30.4x22 17x46 31.26x17 11x31 32.36x27 46x5, waarna het wit is die middels 33.44-39, 34.42-37, 35.38-32 en 36.50x39 remise moet maken.
Betekent dit nu dat zwart met 24...15-20 al zijn problemen in één klap kon oplossen? Toch niet. Want met behulp van de (thematische) manoeuvre 25.27-21! 16x27 26.32x21 23x32 27.38x27 had wit de klaverblad-opsluiting wel degelijk kunnen handhaven. Maar zelfs in dat geval was 25...15-20 het proberen waard geweest, zeker wanneer men de stand na 26.27-21 afzet tegen die na 25...17-22 annex 27...15-20.
25.28x17 11x31 26.36x27 (zie diagram)



[Stand in cijfers:
dertien zwarte schijven op 3, 6, 8, 10, 12 t/m 16, 18, 19, 23 en 24;
dertien witte schijven op 25 t/m 27, 30, 32, 35, 38, 41 t/m 44, 48 en 50.]

26...15-20?
Dit is een wel heel ongelukkig moment om ‘in’ de opsluiting te gaan staan. Het logische vervolg op zwarts vorige zet leek te bestaan uit 26...23-28(!) 27.32x23 19x28(!) 28.30x19 14x23, en het is mij vooralsnog niet duidelijk waarom Van Berkel die bevrijdende opstoot achterwege laat. Zo heeft zwart van een omsingeling als 29.42-37 13-19 30.38-32 10-14 31.43-38 8-13 32.44-39 15-20 enz. niets te vrezen, onder meer omdat 38-33? tòch steeds taboe is (3-8! en 16-21). Wits kansrijkste plan schuilt mijns inziens in de afruil van 28, hetzij meteen (29.38-33 28x39 30.44x33), hetzij na eerst 29.42-37 13-19 (30.38-33 28x39 31.44x33). Maar de positionele ongemakken die zwart dan nog ondervindt, zijn kinderspel vergeleken bij de levensgrote problemen waarmee hij in het partijverloop zal worden geconfronteerd...
27.42-37! 10-15 28.41-36! 12-17 29.37-31! 17-22 30.48-42?! (zie diagram)



[Stand in cijfers:
dertien zwarte schijven op 3, 6, 8, 13 t/m 16, 18 t/m 20 en 22 t/m 24;
dertien witte schijven op 25 t/m 27, 30 t/m 32, 35, 36, 38, 42 t/m 44 en 50.]

Op het eerste gezicht lijkt dit een volstrekt normale, logische voortzetting. Toch was de inlas 30.44-39! aanmerkelijk nauwkeuriger geweest. (Waarbij aangetekend dient te worden dat het ruiltje 30...22-28 31.50-44/45 28x37 32.31x42 het witte voordeel geenszins aantast.) Het bezwaar van de tekstzet is namelijk dat zwart zich met behulp van een offer-op-lange-termijn volkomen kan loswerken; men zie: 30...22-28!! 31.42-37 28-33! 32.38x29 24x33 33.43-39 6-11! 34.39x28 11-17! 35.44-39 20-24!
Nu zou 36.39-33 (met de bedoeling 50-44-39 annex 28-22x22) niet meer dan een verwaarloos voordeeltje opleveren na 36...3-9! 37.50-44 23-29! 38.44-40 29x38 39.32x43 18-22 40.27x18 13x33 41.31-27 8-13 42.37-31 17-22 43.27x18 13x22 44.31-27 22x31 45.36x27 9-13 enz. En na 36.50-45 (op 36.50-44 doet zwart natuurlijk 36...24-29!) 36...8-12! 37.45-40 3-8! 38.39-33 (38.40-34 24-29!) heeft zwart het laatste tempo in 38...15-20!, zodat het zowaar wit is die naar remise moet afwikkelen door liefst vier schijven terug te geven: 39.26-21!! 17x26 40.27-22!! 18x29 41.40-34! 23x41 42.34x23 26x37 43.36x47 19x28 44.30x10 =.
Maar gelukkig voor Van den Akker zal ook Van Berkel deze verborgen redding over het hoofd zien:
30...8-12(?) 31.44-39! (zie diagram)
Nu (31...)22-28 daadwerkelijk van de baan is, is voor wit alles weer in orde.
Met de tekstzet is het laatste interessante moment van de partij aangebroken...



[Stand in cijfers:
dertien zwarte schijven op 3, 6, 12 t/m 16, 18 t/m 20 en 22 t/m 24;
dertien witte schijven op 25 t/m 27, 30 t/m 32, 35, 36, 38, 39, 42, 43 en 50.]

31...12-17(??)
Na deze onzalige voortzetting, waarvoor ik als enige zinnige verklaring zou kunnen bedenken dat Van Berkel moet hebben gehoopt tot 32...22-28 en 33...17-22 te komen, wordt zwart gruwelijk overspeeld. Nu was het evenwicht naar alle waarschijnlijkheid tòch al beslissend verbroken, maar dit neemt niet weg dat wit na 31...6-11 nog wel enige probleempjes had moeten oplossen. Het meest voor de hand liggende vervolg luidt immers 32.42-37 11-17/3-8 33.50-45 3-8/11-17, waarop hij plotseling voor een lastige keuze blijkt te staan:
1) 34.45-40 23-28! 35.32x23 19x28 36.30x10 15x4 37.25x14 28-32 38.37x28 22x42 39.27-21 16x27 40.31x11 12-17 41.11x22 18x27 42.43-38 42x44 43.40x49 13-18 en het is zeer de vraag of het resterende 5x4-schijveneindspel nog wel te winnen is.
2) 34.39-34 24-29 35.45-40 (op zich een mooi plan) 35...20-24 36.43-39 (zie analyse-diagram) en nu:



[Stand in cijfers:
dertien zwarte schijven op 8, 12 t/m 19, 22 t/m 24 en 29;
dertien witte schijven op 25 t/m 27, 30 t/m 32 en 34 t/m 40.]

2.1) 36...15-20(?) 37.39-33 en wit gaat inderdaad probleemloos winnen na 37...22-28 38.33x11 16x7 39.27-22! 18x27 40.31x22! +.
2.2) 36...22-28(!!) [zonder vrees voor 37.27-21 16x27 38.31x11 28-33! en 39...12-17 enz. =; en aan 37.27-21 16x27 38.31x33 heeft wit niets wegens 38...18-22! 39.37-31 (39.36-31?? 13-18! +) 39...14-20! 40.25x14 19x10 41.30x28 13-18! en altijd 42/43...22x42; dus:] 37.27-22 18x27 38.31x33 13-18! 39.33-28 8-13 (niet 39...18-22? 40.25-20! 22x31 41.20x9 +) 40.37-31 15-20! (en hier zou 40...18-22? schipbreuk lijden op 41.38-33!!, 42.25-20!, 43.20x20, 44.31x11 en 45.40x49 +) 41.39-33 18-22 42.31-27 22x31 43.36x27 (zie analyse-diagram) en nu een laatste splitsing:



[Stand in cijfers:
tien zwarte schijven op 12 t/m 14, 16, 17, 19, 20, 23, 24 en 29;
elf witte schijven op 25 t/m 28, 30, 32 t/m 35, 38 en 40.]

2.2.1) 43...12-18? (verbluffende parallel: langs een totaal andere weg is er nu een stelling uit de partij W. de Jong-Gournier, Brinta-toernooi 1963/1964, ontstaan!) 44.27-21! 16x27 45.32x12 23x43 46.12x23 19x39 47.30x10(!) 39x30 48.35x15 (Wim de Jong) en wit wint te allen tijde door overmacht.
2.2.2) 43...13-18? 44.26-21! 16x27 45.28-22 +.
2.2.3) 43...16-21!! 44.27x16 13-18! en ondanks een tijdelijke voorsprong van twee schijven zit er voor wit niet meer dan remise in!

Mochten deze varianten geen al te grote lekken bevatten (bij een dergelijke gecompliceerde, om niet te zeggen aalgladde materie kan men niet genoeg slagen-om-de-arm houden), dan luidt de conclusie dat wit het na 31...6-11 op enig moment van 27-21 (16x27) en 32x21 zal moeten hebben. Daar is op zich niets mis mee: ongetwijfeld moet er een versie te bedenken zijn (en waarschijnlijk zelfs meer dan één) waarin die manoeuvre - al dan niet in ‘hogere zin’ - de winst veilig stelt. Maar het is wèl goed te bedenken dat er uit niet minder dan zeven(!!) verschillende versies een keuze moet worden gemaakt! (Men ga dit na.) Dat had - inclusief de ‘schijnwinsten’ uit de varianten “1” en “2” - nogal wat rekenwerk van de witspeler gevergd, oneindig veel méér rekenwerk dan hij voor het partijverloop nodig zal hebben...
32.42-37!
Door (32...)22-28 uit de stand te halen berooft Van den Akker zijn tegenstander van diens allerlaatste serieuze plan.
32...6-11 33.50-45 3-9 34.45-40 (zie diagram)



[Stand in cijfers:
dertien zwarte schijven op 9, 11, 13 t/m 20 en 22 t/m 24;
dertien witte schijven op 25 t/m 27, 30 t/m 32, 35 t/m 40 en 43.]

34...24-29
In plaats van capituleren.
35.30-24 19x30 36.35x33 13-19 37.27-21 16x27 38.32x12 18x7 39.37-32
Zo komt wit zelfs een tweede schijf voor (39...23-28 40.32x23 19x28 41.31-27 +). Zwart gaf het dan ook op.

Volgend artikel in dit blog