Nieuwe Heukels flora is uit!

Bepaalde onderdelen van deze website vereisen het gebruik van javascript. Indien u van alle functies gebruik wilt maken, zult u javascript moeten toestaan.

Can you spot the difference?

Hoe eigenwijs kun je als docent zijn?

< Voorpagina

vrijdag 18 november 2005 22:32 door betulanordica

H23 Voor mij ligt een fluorescerend paars boek met een blauwe titel, de achterkant is gifgroen. Er zit een roze bandje om. De tekst schreeuwt mij toe:

Nieuw* 23ste Editie Modern op basis van recent, internationaal DNA-onderzoek Actueel 8% meer soorten door klimaatsverandering Uitgebreid Getest op universiteit en in het veld Gemakkelijk in Gebruik

Ja, en daar zit je dan, de nieuwste druk van de Heukels Flora van Nederland. Het laatste exemplaar dat door de befaamde Leidse plantkundige Ruud van der Meijden is bewerkt, nog een paar jaar en dan gaat hij met pensioen. In de NRC van zaterdag 5 november stond al een uitgebreid artikel. De Heukels gehusseld. Nou dat is-ie zeker. Deze flora bestaat al 122 jaar en is ingrijpend veranderd. Meer dan 80 planten hebben een nieuwe Latijnse naam en enkele tientallen eeen nieuwe Nederlandse naam. Er zijn meer dan 150 nieuwe soorten bijgekomen en enkel tientallen zijn erbij gekomen. Waar is dat allemaal voor nodig? Worden wij als boswachter I&M daar gelukkig van? Het boekje voelt licht aan en ligt lekker in de hand. Mijn vorige flora (de 22e druk met rode kaft) ziet er na negen jaar intensief gebruik niet meer uit. De kaft is stuk, bladzijden zijn bemodderd, er steken planten uit, de bladzijden zijn niet meer zo strak (een onvrijwillige onderdompeling in een sloot) en er staan aantekeningen en vegetatieopnamen in gekrast. Alleen daarom al zou je een nieuwe flora kopen. Toch is het wel even slikken. De volgorde is anders. Stonden de orchideeën in de oude flora achterin, nu staan ze voorin en staan de Schermbloemen en Composie-ten achterin. Waternavel uit de Schermbloemenfamilie gehaald en in de Klimop-familie geplaatst. Alle halfparasieten uit de Helmkruidfamilie zijn overgeheveld naar de Bremrapenfamilie. De Leliefamilie is een aantal leden ‘kwijtgeraakt’. Eenbes heeft nu een eigen fa-milie, net als Beenbreek, Herfsttijloos en alle leden van het geslacht Look. De Narcis, het Narcisklokje (Lente- en Zomerklokje) en het Sneeuwklokje zijn in de Narcisfamilie ondergebracht. Dat geldt ook voor soorten als Dalkruid, Asperge, Lelietje-van-dalen, Salomonszegel, Druifhyacint, Wilde hyacint, Hyacint, Vogelmelk, Sneeuwroem, Graslelie en Sterhyacint, die zijn nu in de Aspergefamilie ondergebracht. DeHeifamilie is ingrijpend gewijzigd: er worden nu soorten als Stofzaad, Kraaiheide, Eenbloemig wintergroen Eenzijdig wintergroen en Wintergroen (Rond en Klein) toe gerekend. Wat al tijden Cranberry wordt genoemd, maar altijd als Grote veenbes te boek (te flora) stond heet nu eindelijk Cranberry. Kalmoes (van de Beerenburg) blijkt nu, dankzij DNA-onderzoek ondubbelzinnig buiten de overige Eenzaadlobbigen te staan en heeft nauwe verwanten met de Waterweegbreefamilie, de Aronskelkfamilie (waarin nu ook de Eendenkroosfamilie is opgenomen!) en de Zeegrasfamilie. De Weegbreefamilie is uitgebreid is uitgebreid met Sterrenkroos en Lidsteng. De Muskuskruidfamilie is uitgebreid met Gelderse roos en Vlier en in de Kamperfoe-liefamilie zijn Valeriaan (Kleine en Echte) en Kaardebol (Kleine, Grote en Slipblad-) ondergebracht. Het geslacht kruiskruid is nu gesplitst in Kruiskruid (o.a. Klein kruiskruid) en Jakobskruid (o.a. Moeraskruiskruid, Waterkruiskruid en Jakobskruiskruid). Nou, zo kun je nog wel even doorgaan, allemaal ingrijpend, tegendraads, onverwacht, nieuw, lastig. Toch moeten we niet vergeten dat soorten de basis zijn in de biologie. Soorten zijn niet door mensen bedacht. Wat wij bedacht hebben zijn kenmerken om soorten van elkaar te onderscheiden. Natuurvolken doen dat ook. Een indianenstam in Midden-Amerika onderscheidt een paar honderd planten-soorten, de grote verassing is dat ze daarbij vrijwel exact de indeling van Lin-naeus volgen. Door recent DNA-onderzoek komen verwantschappen aan het licht en krijgen we inzicht in het ontstaan van de soorten. Het is jammer dat wij als boswachters daar in ons dagelijks werk weinig mee te maken hebben (en er dus ook weinig bij stilstaan). De verwantschap van de boven aangehaalde Kalmoes met een aantal andere eenzaadlobbige families is in bepaald opzicht interessant. In het merendeel van deze families zijn waterplanten te vinden en dat kan er op duiden dat de eerste Eenzaadlobbigen waarschijnlijk in natte milieus leefden. Is er ook nog iets positiefs te melden? Jazeker! In september stonden wij met alle collega’s op de Dwingeloosche Heide gebukt over Veenbies met de vraag: is het nou díe ondersoort of toch die andere? Nu hoeft dat niet meer! Er is er maar één, de enige echte Trichophorum cespitosum ssp germanicum! Wat op het eerste gezicht ook handig lijkt zijn de kaders in de sleutels. Op bladzijde 31 gaat de sleutel bij punt 83 uit elkaar: 83 Stekels of doorns afwezig →90 - Stekels of doorns afwezig, of top van het lange lot in een stekelpunt eindigend →84 In de oude flora ging je dan naar de aangegeven nummers in de sleutel, maar dat gaf bij terugzoeken (waar was ik nou ook al weer?) problemen. Nu staan er twee kaders: Bladen verspreid, doorns of stekels aanwezig 84 Bladrand niet gestekeld→85 - Bladrand gestekeld→Ilex|Hulst Nerven in de bladrand eindigend 91 Bladrand (dubbel) gezaagd of getand, zijnerven 1e orde in tanden eindi-gend→92 -Bladrand flauw gegolfd, aanvankelijk lang gewimperd; zijnerven 1e orde vlak voor de bladrand (loep!) afbuigend→Fagus sylvatica|Beuk De sleutel krijgt daarmee meer structuur en het is sneller duidelijk of je al dan niet op de goede wg zit. Ik schat dat ik de komende 10 jaar met deze nieuwe flora zal moeten werken, voorlopig ben ik nog niet uitgebladerd en blijf ik mij verbazen. Voor met name grassen, biezen en zeggen is en blijft de Heukels een uitstekende flora met gede-tailleerde tekeningen. We ontkomen niet aan deze flora, al was het alleen maar wat betreft de naamgeving. Voor wie op zoek is naar een alternatief valt de Flora van België, het Groothertogdom Luxemburg, Noord-Frankrijk en de aangrenzende gebieden te overwegen (een uitgave van het Patrimonium van de Nationale Plantentuin van België). Vaak worden hier duidelijke kenmerken gebruikt en op veel onderdelen vind ik deze flora handiger, maar voor ‘groene sprieten’ blijft hij toch wat achter. Ondanks alle wijzigingen denk ik dat het determineren met de nieuwe Heukels niet tot bijzondere verassingen zal leiden, maar dat heb ik nog niet uitgetest, wel-licht deze winter met een aantal fanatieke collega’s aan de hand van gedroogd materiaal. betulanordica

Toon gerelateerde artikelen

Volgend artikel in dit blog

3reacties

de rookvogellwachter 22-11-2005 00:12

En, jezelf al gevonden in de nieuwe Heukels?
Ik kwam niet verder dan de zachte berk (B. pubescens) en de ruwe of witte berk (B. pendula = B. verrucosa)
groeten van een rokende fauna-collega

Ramirezi 14-12-2005 17:58

Ik had begrepen dat de Heukels gemaakt wordt door welgeteld één persoon (inhoudelijk bedoel ik), al vele jaren lang - en dat er nu iemand anders komt ? Vond ik toch wat vreemd.

betulanordica 14-12-2005 22:23

@ramirezi

Ooit is Hendrik Heukels (1854 - 1936) begonnen met een wetenschappelijke Flora van Nederland. Hij heeft deze Flora ook omgewerkt tot een schoolflora. Deze flora is regelmatig herdrukt en opnieuw bewerkt. Traditioneel wordt de Flora genoemd naar degene die de flora bewerkt en inhoudelijk verantwoordelijk is. Voor de Flora uit 1970 was dat dr. S.J. van Ooststroom.
Tegenwoordig is dat dr. Ruud van der Meijden. Bewerker wordt je niet zomaar, daar moet je wel wat voor in je mars hebben. In de NRC van 5 november jl. stond een interview met Ruud. Daarin gaf hij aan dat deze 23e druk de laatste is die hij bewerkt. Dit ivm het bereiken van d pensioengerechtigde leeftijd. Wie zijn opvolger zal zijn is (nog?) niet bekend.

Flora bewerken doe je niet alleen, er worden zeker 10 personen genoemd die tekeningen maken en nog 22 personen die bijdragen hebben geleverd plus nog de nodige anderen.

Het is een wondertje, gedrukt op heel dun en toch stevig papier, mooie pentekeningen en voor de kenners iets om mee te nemen op excursie en er zacht mompelend planten mee op naam te brengen, in het veld of comfortabel thuis aan je bureau. Voor EUR 49,95 geen geld.

Inloggen is niet verplicht om je commentaar achter te laten.

Beperkt HTML (vet, cursief en onderstreept toegestaan; webadressen worden automatisch omgezet in werkende links).

Aspicit et inspicit

In 1603 werd het eerste Europese wetenschappelijke genootschap opgericht, de ‘Accademia dei Lincei’; de Academie van de Lynxen, Galileo was één van de leden van de Academie. Ten tijde van de oprichting van de ‘Accademia dei Lincei’ geloofde men nog in de legende van de scherpe blik van de lynx. Plinius noemde de lynx ‘van alle viervoeters met de scherpste blik uitgerust’. Plutarchus ging nog een stap verder en gaf aan dat de lynx met zijn scherpe blik dwars door bomen en rotsen kon kijken. Het embleem van de ‘Accademia’ was een lynx, afkomstig van de titelpagina van Giambattista Della Porta’s ‘Magiae Naturalis’, hier staat de lynx met het motto aspicit et inspicit afgebeeld. Letterlijk betekent dit: ernáár kijken en er ìn kijken. Als metafoor wordt hiermee het ideaal van het hand in hand gaan van waarneming en experiment mee uitgedrukt. Een ander lid van de Accademia, Stelluti, voegde aan de keuze van het embleem het volgende toe: ‘Not merely of the exterior eyes, but also of the mind, so necessary for the contemplation of nature, as we have taught, and as we practice, in our quest to penetrate into the interior of things, to know the causes of operations of nature…just as the lynx, with its superior vision, not only sees what lies outside, but also notes what arises from inside’.

Qoutes van Stephen Jay Gould

Stephen Jay Gould paleontoloog 1941 – 2000 Of course we must treat the human mind with respect, for nature has fashioned no more admirable instrument. But we must also struggle to stand back and to scrutinize our own mental certainties. This last line poses an obvious paradox, if not an outright contradiction, and I have no resolution to offer. Yes, step back and scrutinize your own mind. But with what? Stephen Jay Gould, 1993. Muller Bros. Moving & Storage; Eight Little Piggies. If you wish to prove the opposite of your intention to impress, then ask a paleontologist, as I have been asked perhaps a thousand times, “have you been on any interesting digs lately?” Stephen Jay Gould, 1993. Ten thousand acts of kindness; Eight Little Piggies. "Objectivity cannot be equated with mental blankness; rather, objectivity resides in recognizing your preferences and then subjecting them to especially harsh scrutiny — and also in a willingness to revise or abandon your theories when the tests fail (as they usually do)." — Stephen Jay Gould Stephen Jay Gould Archive

Betulanordica leest op dit moment....

In de wereldwijde bestseller Leraar met hart en ziel (The Courage to Teach) neemt Parker Palmer leraren mee op een innerlijke reis. Hij laat hen op een vaak verrassende manier kijken naar hun beroep en de leerlingen of studenten waar ze mee werken. Palmer wil mensen (weer) enthousiast maken voor een van de moeilijkste en belangrijkste bezigheden die de mens kent. Dit boek fungeert hierbij als persoonlijke coach voor elke leraar (in opleiding). De basisgedachte is dat goed leraarschap niet alleen een kwestie is van techniek. Het vloeit voort uit de persoon en de integriteit van de leraar. Een goede leraar is in staat relaties te leggen tussen zichzelf, zijn vak en zijn leerlingen, zodat leerlingen hun eigen wereld op kunnen bouwen. Bij een goede leraar is dat niet de wereld van de methode, maar die van het hart: de plek waar intellect, emotie en spiritualiteit samenkomen. Palmer toont het werk van de leraar van binnenuit, om het creëren van leergemeenschappen te stimuleren. Leraar zijn betekent dat je leerlingen begeleidt op de innerlijke weg naar hun waarheid in deze wereld. Scholen kunnen hun opdracht niet vervullen zonder de begeleiders aan te moedigen om die innerlijke wereld te onderzoeken, aldus Palmer. Sebo Ebbens van het APS was verantwoordelijk voor de Nederlandse bewerking van het boek. ISBN 90 01 70489 1 - Wolters Noordhoff, Groningen/Houten, 2005

betulanordica luistert op dit moment naar..

‘UP AND AT ‘EM’ De eerste electrische opnamen van het label Victor met o.a. Paul Whiteman, Ted Brownagle, Howard Lanin’s Orchestra e.v.a. Het nummer ‘Hurricane’ is heel bijzonder. Het heeft 77 jaar geduurd voordat het uitgegeven werd. Het nummer van Jack Crawford’s Orchestra werd opgenomen in september 1927. Het label Victor vond het niet goed genoeg en verwees het naar de prullenbak. De stalen matrijs zijn echter bewaard gebleven van ‘take’ 3 en die bleek goed genoeg om er een nieuw plaat (78 rpm!!) van te persen. Jack Crawford speelt sopraansax en perst er een prachtige solo uit. Zijn maatjes kunnen er ook wat van en ze geven een mooie interpretatie van de complexe melodie. De piano-solo is ronduit geweldig. 77 jaar is een lange tijd om te wachten op een plaat, maar ik weet zeker dat iedereen zal zeggen dat het de moeiete waard was. Maar ja, wat je niet hebt mis je ook niet! Toch?! Totdat je dit hoort! klik hier om te luisteren naar "Hurricane-25"

copyright

© 2006 betulanordica De inhoud van dit weblog (in het geheel of in delen) mag niet zonder toestemming van de auteur door fotocopie, druk of andere middelen worden gereproduceerd en verspreid. Citaten zijn alleen toegestaan met volledige bronvermelding: betulanordica 2006. Volkskrantweblog “Can you spot the difference?” The right of betulanordica to be identified as the author of this work has been asserted by him in accordance with the Copyright, Designs and Patents Act, 1988.