Heeft de redactie van de krant een maatschappelijke verantwoordelijkheid, en is ze die ook nagekomen, vroeg een lezer me nadat Kamerlid Geert Wilders begin augustus op de voorpagina en de opiniepagina ruim baan had gekregen met zijn oproep de Koran te verbieden.
 Op de website van de krant kwamen bijna 300 reacties binnen, naast zo’n 160 brieven en e-mails en een fiks aantal klachten bij de ombudsman.
 
Het overgrote deel bij mij ging niet over de inhoud van de oproep van Wilders, maar over de ruimte die de krant hem heeft geboden. Moet zo’n man nu werkelijk in de Volkskrant zijn verwerpelijke ideeën kunnen spuien, vroegen veel lezers.
Anderen verwijten de krant dat zij aanzet tot haat door de oproep af te drukken.
Het stuk van Wilders was ook op de redactie omstreden. Er is volop gediscussieerd over de vraag of het alleen als opiniestuk zou moeten worden geplaatst of dat de redactie er nieuws van moest maken. Dat laatste is uiteindelijk gedaan, waarna de hoofdredacteur zelf besliste dat het als het belangrijkste nieuwsfeit zou worden gepresenteerd. Niet omdat de krant ook maar iets van de ideeën van Wilders deelt, maar wel om te laten zien dat de man steeds verder radicaliseert, zegt de hoofdredacteur. ‘Wilders is het zicht op de werkelijkheid kwijt’, stelt hij.
Ook twee weken na dato heeft de hoofdredacteur  geen twijfels. ‘Ik zou het laf gevonden hebben als we alleen het opiniestuk hadden geplaatst’, zegt hij vanaf zijn vakantieadres. Hij voegt eraan toe dat het weliswaar is gebracht als belangrijkste nieuwsfeit van die dag, maar dat de maatvoering bescheiden was met een kop over twee kolom.

Tevens heeft de krant dezelfde dag naast het opiniestuk een commentaar geplaatst waarin de oproep werd gehekeld. Wilders slaat door, zo schreef de krant en ook werd de vraag gesteld of de man nog wel toerekeningsvatbaar is.
Met dat laatste maakt de redactie zich in mijn ogen kwetsbaar: als je Wilders niet toerekeningsvatbaar vindt, moet je zijn gedachtengoed niet verspreiden en het al helemaal niet op de voorpagina zetten. Het is van tweeën een: of je neemt hem serieus en dan is zo’n oproep nieuws, of je vindt hem een verdwaasde op de dool, maar dan moet je hem negeren. Nu deed de krant allebei: wel het stuk plaatsen en er nieuws van maken, én de man nog in dezelfde krant wegzetten als iemand die eigenlijk niet meer voor zijn daden aansprakelijk kan worden gesteld.  Dat is niet consequent.
Er is meer. Heeft de redactie nog wel volledige zeggenschap over de eigen krant? Ik begrijp het dilemma waarvoor de redactie zich gesteld zag. Je krijgt een opiniestuk aangeboden waarvan je weet dat het voor ophef gaat zorgen. Als je het niet plaatst, gaat Wilders naar een ander dagblad – uiteindelijk zal er altijd één zijn dat het stuk wel in de kolommen opneemt. Als vervolgens de bom barst, moet je er als krant alsnog over schrijven. In dat licht bezien kun je het stuk maar beter zelf plaatsen, dan word jij geciteerd in plaats van dat jij naar andere kranten moet verwijzen.
Maar op die manier worden de media wel steeds verder gegijzeld door mensen als Wilders. De vraag is wie hier de regie heeft, de redactie die van het opiniestuk welbewust nieuws maakt, of Wilders, die zowel het moment kiest (midden in een nieuwsluwe periode), als het medium.

De hoofdredacteur zegt dat hij de regie heeft: hij heeft immers beslist dat het stuk naar de voorpagina ging. ‘De man heeft een tunnelvisie, maar dat mag nooit reden zijn om zijn ideeën niet bekend te maken. Het gaat hier om de leider van een politieke partij met negen zetels in de Tweede Kamer. Wilders zegt in het opiniestuk dat er geen gematigde moslims bestaan, wij hebben als krant een hele serie gemaakt die het tegendeel bewijst. Dat is onze verantwoordelijkheid. Wij moeten zorgen voor maatschappelijk debat, ook over ideeën die niet de onze zijn.’
Met dat laatste ben ik het eens, maar ik heb twijfels over de maatvoering. Als het stuk alleen als opiniestuk was geplaatst, was het veel minder uitvergroot dan nu. Juist omdat de krant het bracht als een serieus nieuwsfeit en er plaats voor maakte op de voorpagina,  in plaats van het als een wereldvreemde curiositeit te behandelen , werd het een nationale rel. Deze bij voorbaat kansloze en volstrekt onrealistische oproep van Wilders was mijns inziens zoveel aandacht niet waard.
En, met respect voor de hoofdredacteur, dat heeft niets te maken met lafheid, maar met gevoel voor proportie. 
Thom Meens

Volgend artikel in dit blog