In mijn vorige post gaf ik een voorbeeld van een Moslim-heerser die eigenhandig een aantal waarden in zijn beleid uitvoerde die we tegenwoordig als “exclusief Westers” zouden willen bestempelen. Dat deed hij in een tijd (de zestiende eeuw) toen wij in het Westen nog vrolijk óf elkaar aan het uitmoorden waren, omdat we een klein beetje een andere kijk hadden op exact dezelfde Bijbel, of andere volkeren uitmoorden onder de overtuiging dat ze toch geen ziel hadden. Vrijheid van religie en gelijkheid van mensen zijn blijkbaar niet zo exclusief Westers.

Maar enkele reageerders vroegen terecht hoe het dan in het nú zit. Is er dan in de tegenwoordige tijd niet een duidelijk verband tussen “Islam” en “gebrek aan politieke vrijheid”? Dat is een statistische vraag, die je door middel van statistiek moet beantwoorden – laat ik dat dan maar eens doen. Om die analyse te kunnen maken moet je eerst de onderzoeksvraag goed formuleren. Als ik dhr. Wilders goed begrijp, zegt hij dat er een direct verband zit tussen “de Islam” en “politieke onvrijheid”. Dat is nogal een zware claim om te maken: hij stelt vrij letterlijk dat “hoe meer Moslim iemand/een staat is, hoe minder respect voor de democratische rechtstaat”. Die stelling gaan we testen, met de onderzoeksvraag: “veroorzaakt de mate van Islamisering in een land de politieke onvrijheid in dat land?”.

Voor ik aan de slag kan met statistieken, moet ik eerst een paar zaken helder uitleggen over mijn onderzoeksaanpak. Ten eerste: wat ik ga doen, is het volgende: ik ga van landen meten a) hoe sterk het een “geïslamiseerd” land is, en b) hoe “politiek onvrij” dat land is. Wanneer ik die meting heb gedaan, laat ik op die twee metingen een simpele regressieanalyse los. Een regressieanalyse is een statistische methode, waarmee je kan bewijzen of de ene variabele ook écht de oorzaak is van de andere. Iedereen die een beetje kaas heeft gegeten van statistiek weet dat zo’n analyse niet zo moeilijk is, en iedereen met een Excel-pakketje thuis kan ze zelf ook vrij simpel maken.

Ten tweede: wat bedoel ik precies met “mate van geïslamiseerd zijn” en “politiek onvrij”? Hoe meet je die twee begrippen? Betreft de eerste, mate van geïslamiseerd zijn, dat meet ik als volgt: ik breng in kaart hoeveel procent van de bevolking Moslim is. Om te meten hoeveel procent dat is, gebruik ik de CIA als bron, namelijk via het CIA World Factbook, hier te vinden: https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/index.html. Is overigens een mooie site waar je écht gerust een vrije zondag op mag doorbrengen. Ik haal van die site twee gegevens: ten eerste, of Moslims de grootste groep zijn, en ten tweede, welk percentage van de bevolking dan Moslim is. Dat eerste wil ik weten omdat je natuurlijk niet kan verwachten dat “de Islam” een groot effect heeft op de politieke onvrijheid, als “de Moslims” niet eens de macht (in aantallen) hebben andere groepen te overheersen. Dat tweede meet ik om straks de stelling van Geert letterlijk te testen: zit er een één op één verband tussen “Islam” en “politieke onvrijheid”?

Om “politiek onvrij” te meten maak ik gebruik van de zogeheten “Freedom House Index”, hier te vinden: http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=276. Freedom House meet al sinds jaar en dag de politieke vrijheid in landen en is wereldwijd dé autoriteit op dit gebied. Ze meten twee verschillende onderdelen: “Politieke rechten”, met een maximale score van 40 (dat is “goed” vanuit democratisch perspectief) en “Burgerlijke Vrijheden” met een maximale score van 60. Politieke rechten gaan over zaken als hoe democratisch de verkiezingen zijn en burgerlijke vrijheden gaan over persoonlijke vrijheden als “recht op organisatie” en “recht op vrijheid van meningsuiting”. Voor dit onderzoek meet ik politieke vrijheid als volgt: ik tel de scores op PR en BV bij elkaar op (de maximaal mogelijke score wordt dus 100), en ga die straks correleren met het percentage moslims.

Ten derde: hier moet ik een technisch worden. Wilders zegt dat er een duidelijk verband zit tussen “De Islam” en “politieke onvrijheid”. Als ik dat in de statistische termen van een regressie-analyse vertaal, dan moeten we gaan kijken naar de zogeheten correlatie-coëfficiënt “R-kwadraat”. Voor de niet-statistici onder u: de correlatie-coëfficiënt is een cijfer dat varieert tussen de 0 en 1. Zit dat getal in de buurt van 1, dan is er een sterk verband tussen de beide variabelen. Is dat getal 0, dan is er helemaal geen verband tussen de beide variabelen.

De hypothese die ik toets is gebaseerd op de woorden van Wilders. Nu weet ik niet precies welke theorie Wilders precies in gedachten heeft, maar hij zegt vrij stellig dat “De Islam” fundamenteel onverenigbaar is met “Politieke vrijheid”. Dat wil zeggen dat hij een zeer sterk verband verwacht te zien. Als ik zijn woorden letterlijk neem, dan zou ik dus een R-kwadraat moeten zien van 1. Nu is dat wel heel sterk: zo’n verband komt een statisticus in de praktijk bijna nooit tegen. Ik ben dus een beetje lief voor Wilders en zeg vooraf dat ik een R-kwadraat van 0,4 al een goede indicatie vindt van een verband tussen Islam en politieke vrijheid.

Gaan we de regressie-analyse draaien. Ik draai die analyse op basis van de volgende gegevens:

Land                PR (0-40)     CL (0-60)     Totaal     %Moslims        grootste groep j/n
Maldives          11                 23               34           100,00%         j
Mauritania       17                 29               46           100,00%         j
Saudi Arabia     4                   9                13           100,00%        j
Somalia             1                   3                 4            100,00%        j
Turkey             28                 37               65             99,80%         j
Algeria             11                 25               36            99,00%         j
Morocco           17                 28               45            98,70%         j
Comoros         24                 30                54            98,00%         j
Iran                 10                 13               23             98,00%        j
Tunisia             6                  18                24            98,00%        j
Yemen             14                19                33              98,00%         j
Iraq                 11                11                22             97,00%         j
Libya               1                    7                 8              97,00%         j
Pakistan         11                 24                35             97,00%            j
United Arab Emirates 8       17                25              96,00%         j
Djibouti           12                23                35              94,00%         j
Senegal          33                43                76              94,00%        j
Azerbaijan      10                22                32              93,40%        j
Jordan            14                28                42              92,00%         j
Egypt               7                20                27               90,00%         j
Gambia           17               31                48                90,00%         j
Mali                 30               44               74                 90,00%         j
Syria                1                8                 9                   90,00%         j
Tajikistan         8                20               28                 90,00%           j
Afghanistan    17               18               35                 89,00%         j
Turkmenistan   0                1                 1                  89,00%             j
Uzbekistan       0                3                 3                  88,00%             j
Indonesia       30                35              65                 86,10%             j
Guinea             9                23               32                85,00%             j
Kuwait            19                27               46               85,00%             j
Oman             10                18               28                85,00%             j
Bangladesh    22               31               53                 83,00%             j
Bahrain          16                 20              36                81,20%             j
Niger              29                 35              64                 80,00%             j
Qatar               9                 18              27                 77,50%             j
Kyrgyzstan    16                  30             46                 75,00%             j
Albania          26                  38             64                 70,00%             j
Sudan            3                      7            10                 70,00%                 j
Brunei            7                    23            30                 67,00%             j
Malaysia       19                    29           48                 60,40%             j
Sierra Leone 23                   37           60                 60,00%                 j
Lebanon       17                   34           51                 59,70%             j
Chad              6                   16            22                  53,10%             j
Burkina FasO  17                 36           53                 50,00%                 j
Nigeria            21                 30          51                 50,00%             j
Kazakhstan     10                 22          32                 47,00%             j
Bosnia-Herzegovina 25        39          64                 40,00%             j
Cote d’Ivoire     5                 16           21                 37,50%             j
Tanzania           22               36           58                 35,00%             j

Dat zijn bij elkaar alle landen waar Moslims de grootste groep zijn. Je ziet dat ze niet per sé in de absolute meerderheid (50% + 1) hoeven te zijn om de grootste groep te zijn: in landen als Tanzania en Ivoorkust zijn de bevolkingsgroepen zo onderling verdeeld dat je met 35% al de grootste kunt zijn. Moslims, het lijken net mensen.

Maar wat komt er nu uit die regressie-analyse? Welnu, ik laat het u zien:

Gegevens voor de regressie
Meervoudige correlatiecoëfficiënt R 0,234118357
R-kwadraat 0,054811405
Aangepaste kleinste kwadraat 0,03470101
Standaardfout 18,80281043
Waarnemingen 49

Zoals ik al zei, we gaan kijken naar de uitkomst op R-kwadraat. Als Wilders gelijk heeft met zijn theorie, dan horen we daar 1 te zien, zei ik eerder al. Ik zei echter ook al dat dat misschien een beetje vergezocht is, dus zei ik: laten we er 0,4 van maken: als R-kwadraat groter of gelijk is aan 0,4, dan kan Geert wel eens gelijk hebben. Maar wat vinden we voor een waarde bij R-kwadraat?

0,054811405 (voor de cijfervreters onder u, de significantie van dit cijfer bedroeg 0,105423008)

U leest het goed: 0,055, afgerond naar boven. En 0,055, dat ligt wel heel erg dicht bij 0. En 0, dat gaf aan dat er geen verband is tussen beide variabelen. De conclusie is dus duidelijk: de “mate van Islamisering” vertoont géén verband met de “mate van politieke onvrijheid”.

Nu moet ik eerlijk zijn: de reden dat geen enkele politicoloog een dergelijk onderzoek eerder heeft gedaan, is omdat dit onderzoek aan alle kanten rammelt. Één van de redenen: er zijn natuurlijk veel meer oorzaken van politieke onvrijheid. Zoals bijvoorbeeld analfabetisme, of Bruto Nationaal product in een land. En dat inzicht levert dan al weer een inzicht op: kan het niet zo zijn dat iets als “radicalisering”, of je dat nu als “Moslim” of “Communist” of “Neo-Nazi” doet, meer te maken heeft met je algemene socio-economische ontwikkeling? Maar dát is natuurlijk een argument dat Geert niet horen wil: socio-economische ontwikkeling als oorzaak betekent dat de Islam niet de oorzaak is. Sterker nog, als socio-economische ontwikkeling écht de oorzaak is, dan zou ons dat verplichten juist veel aan ontwikkelingssamenwerking te doen, iets waar Geert ook weer tegen is.

De andere reden waarom dit onderzoek rammelt is omdat geen enkele onderzoeker het ooit in zijn hoofd zou halen om een onderzoek te doen naar “De Islam” als verklarende factor. Elke onderzoeker wéét namelijk er niet zoiets bestaat als “De Islam”. Die weet dat elk geloof uiteindelijk gemaakt wordt door de mensen die dat geloof hebben, en weet dat je altijd aardige mensen hebt, die toevallig Moslim zijn, en prima mee kunnen komen met de democratie, en dat je ook onaardige mensen hebt, die toevallig Moslim zijn, en zich verzetten tegen de democratie. De verklarende factor is de menselijke geest, en de menselijke capaciteit tot wreed en boosaardig gedrag, evenals tot verheven en goedaardig gedrag.

Anders gezegd: een wetenschapper, iemand die is opgeleid en getraind in zuiver, nauwkeurig en helder denken, zou het nooit in zijn hoofd halen een dergelijke grove generalisering te gebruiken voor een onderzoek. Die weet van tevoren dat een claim als “De Islam is fundamenteel onverenigbaar met de waarden van onze democratie”. Als zelfs een amateur-statisticus als ik, met een amateuristische analyse als deze, een dergelijke claim al kan ontkrachten, waar blijven de  échte argumenten van Geert Wilders dan?

Volgend artikel in dit blog