'De Nederlander bestaat niet', zei Maxima.
Toen Maxima haar opvatting over de Nederlandse identiteit had geuit, openden zich "natuurlijk" onmiddellijk de riolen en viel alles wat een hekel heeft aan - noem het maar op - Oranje of aan Maxima of ... gal-kotsend over haar heen.
Maar in feite is de hele kwestie nog minder dan een storm in een glas water. Het gaat bij nader inzien om niet meer dan een spraakverwarring, een simpele verwarring van twee begrippen "identiteit" .

Het gaat over "identificeren" en "zich identificeren", dus enerzijds over "identificeren van.. (iemand anders)", en anderzijds over "zich(zelf) identificeren met..".
-1- Identificeren van ...
Maxima stelt - heel terecht - vast, dat er geen enkel beeld is, geen profiel, geen verzameling van kenmerken, waarmee je een volwaardige, eenduidige identificatie van "de Nederlander" ( of evengoed "de Duitser"of de Deen" of "de Argentijn") kunt geven. Iedere poging daartoe valt of te ruim of te beperkt uit en is onvermijdelijk karikaturaal. Met andere woorden, er bestaat geen definitie van "de Nederlander", er bestaat in deze betekenis van het woord geen Nederlandse identiteit.
-2- Zich identificeren met ...
Anderzijds zijn er zeer vele Nederlanders, die zichzelf voelen en zien als Nederlander. Het is kortom een deel van hun persoonlijke identiteit, hun zèlfidentificatie. Het gaat hierbij om het zichzelf identificeren met groep en omgeving, hoe vaag, persoonlijk en veranderlijk zulke opvattingen over groepen en omgevingen overigens verder ook zijn.

Zowel Maxima als de zich Nederlander voelenden hebben dus gelijk. Elk op zijn eigen manier.

Het meest ongelijk heeft in deze kwestie bijv. de Bond van Oranjeverenigingen. Zij doen waarachtig tòch een poging om "de Nederlander" te definieren. Als ik hen goed begrijp, dan zijn dus de mensen die het Oranjehuis afwijzen en een bloedhekel hebben aan het Nederlands elftal bij deze door hen uitgesloten van het echte Nederlanderschap. Deze door de Oranjeverenigingen gebezigde, zelfgenoegzame identificatie van "de Nederlander" is een versleten cliché, een oubollige gemeenplaats, een karikatuur. Het is zeer bedenkelijk en kwetsend in zijn uitsluitendheid, zijn diskwalificerende potenties.
Maar toch, één keer zegt hun woordvoerder het warempel per ongeluk goed. Hij heeft het dan over "zich verbonden voelen met..". En dan heeft hij het inderdaad dus toch nog over de enige echte Nederlandse identiteit: de zelfidentiteit, de individuele zelfidentificatie als horen bij, zich identificeren met.

En dan, ja dan heb je natuurlijk nog de categorie volksnationalisten, de bloed en bodem etnicisten. Deze lieden hebben een nostalgisch verlangen naar de aangeprate, ideologische identiteit uit een bruin verleden. Zij vallen onder de categorie "Fout na de oorlog". Hun opvatting is geen serieuze inhoudelijke beschouwing meer waard. Er dient echter nog wel herhaaldelijk tegen gewaarschuwd te worden.

Stelling: een nationale identiteit wijst op een achterliggende "volks"-bruine ideologie.

ministers die Maxima adviseerden, hebben enerzijds goed gezien dat haar verhaal gewoon klopt. Anderzijds is het zacht gezegd verbazend, dat ze deze storm niet hebben zien aankomen. Zij zijn, kortom, een beetje dom geweest. Conclusie: Maxima moet betere adviseurs krijgen. Een klankDe bordgroep zou een goed idee zijn.

Volgend artikel in dit blog