Volgens Ewout Jansen is het volslagen idioot om het ene subgenre in het cabaret af te keuren door uit misplaatste nostalgie een oude variant tot wet te verklaren.

Op Cameretten 2007 gaf juryvoorzitter Robbert Jan Grünfeld in parmantig theaterbargoens mijn generatie ervan langs (Kunst, 26 november).

Zijn kreupele betoog schreeuwt om een weerwoord, maar iemand die net door een zure babyboomer tot festivalwinnaar is uitgeroepen, gaat natuurlijk niet de hand bijten die hem zojuist een prestigieuze prijs gevoed heeft. De losers van zo'n festival kijken ook wel link uit om in een  landelijk medium een cabaretjury te bekritiseren. Wie blijft er dan over? Het aanwezige publiek?

Zelfs zij konden rekenen op de toorn van opa. Volgens Grünfeld was er veel te hard gelachen en geklapt tijdens het festival. Bij het optreden van mijn cabaretduo telde ik inderdaad vijftien spontane applausjes tussendoor en de dialoogjes schoten maar niet op, omdat het publiek er steeds doorheen bulderde. Precies de problemen waar ik op had gehoopt eerlijk gezegd. Maar wat was nu precies het probleem van de juryvoorzitter?

Ontdaan van pseudo-intellectuele deftigheid luidde de Cameretten-preek: ‘Cabaretiers mogen niet gaan voor de makkelijke lach. Vanuit een persoonlijke band met het publiek en een innerlijke noodzaak moeten ze het publiek tegen de haren in strijken en wakker schudden door kritisch de grote wereldconflicten te duiden.'

Mensen als Grünfeld - ze lijken overigens sprekend op elkaar - eisen van een jonge generatie eigenlijk dat ze zoveel mogelijk op Freek de Jonge lijkt. Ze willen geen kritiek, maar het tegenovergestelde: gehoorzaamheid. De persoonlijkheidsprijs is niet uitgereikt op Cameretten 2007 en in de krantenkoppen werd de voorzitter geciteerd. Cameretten was ‘matig'. Ironisch genoeg denkt de onschuldige krantenlezer dan dat het niet grappig was, terwijl de jury het juist véél te leuk vond allemaal. Het oordeel sloeg niet op het gebodene, maar op de doelbewuste stijlkeuzes van de kandidaten.

De Cameretten-preek staat helaas niet op zichzelf. De oude heren van de VSCD-jury die de ‘Neerlands Hoop' prijs uitdelen namens de schouwburgdirecteuren slaan ook dit soort praatjes uit. Freek zelf hekelde onlangs nog Hans Teeuwen en Marc-Marie Huijbregts in interviews.

Als iemand bewijst dat het helemaal niet zo makkelijk is een theaterpubliek aan het lachen te krijgen, is het wel Freek de Jonge. Ik realiseer mij overigens wel dat mijn opvatting daarover verband houdt met mijn geboortedatum. De worstelingen van de Freek-generatie zijn nu eenmaal de mijne niet. De stokpaardjes van deze mensen zijn evergreens waar geen serieus debat over mogelijk is. Ja, het milieu gaat naar de klote en er zijn arme en rijke mensen in de wereld. Get over yourself. Als je over die onderwerpen belangrijke dingen te zeggen hebt, schrijf dan eens ongehinderd door dat stomme theaterpubliek een mooi boek of ga de politiek in.

Kijk naar Eric Koller, de Vliegende Panters of de Ashton Brothers en zie dat onze oudjes dergelijke scènes simpelweg niet kunnen spelen, omdat ze er de techniek niet voor in huis hebben. ‘Innerlijke noodzaak', ‘engagement', ‘authentieke persoonlijkheid' en al die andere kreten waarmee de kwaliteit van het Freek-oeuvre wordt uitgedrukt, schieten daar tekort. De grenzen zijn steeds verder opgerekt en natuurlijk hoeven we dat niet allemaal goed te vinden. Het ene subgenre afkeuren door vanuit misplaatste nostalgie de stijlkenmerken van een oude variant tot wet te verklaren, is echter volslagen malloot.

De stijl van Freek is gelukkig niet verdwenen, maar is wel  één van de vele genres geworden in een steeds rijker wordende kunstvorm. Maassen, Hek en van der Wal komen in de buurt met hun scherpe grappen, maar ook met hun tegeltjeswijsheden. Probeer hun diepzinnigheden maar eens om te draaien - we zijn niet te druk, leef elke dag niet alsof het je laatste is & wees niet jezelf - en ontdek dat het allemaal weinig gedurfd is. De consequenties van hun geëmancipeerde en anti-religieuze wereldbeeld durven ze ten aanzien van de islam niet te formuleren en Geert Wilders is het grootste probleem van Nederland.

Wie wordt er nou eigenlijk tegen de haren in gestreken? De Wilders-stemmers onder het schouwburgpubliek? Het is preaching to the converted. Zoals elke kunstvariant kent dus ook het Freek-genre trucjes en beperkingen. Natuurlijk zie ik ook wel de kwaliteiten van de oude cabaretmeester, maar ik ben erg blij dat de nostalgische cabaretjury's de afgelopen jaren niet de popmuziek geregeerd hebben. Eén Bob Dylan is genoeg. Babyboomers mogen dan met veel te veel zijn, de toegang tot de cabaretmarkt reguleren en de theaterrecensies schrijven, maar deze generatie cabaretiers zal niet accepteren dat we in kleine Freekjes moeten veranderen. Dat kunnen we ons publiek niet aandoen.

De teksten die nostalgische, zelfingenomen senioren uitslaan over het ‘cabaret van nu' moeten we niet serieus nemen. Organisaties van cabaretfestivals zouden dat ook best ter harte mogen nemen. Tijd voor een generatieconflict. De oudjes mogen een toontje lager zingen. Voor Freek zelf zou dat overigens een prestatie van formaat zijn. Jonge cabaretiers hebben doorgaans een wat groter bereik.

Ewout Jansen is jurist en deel van het cabaretduo ‘Ewout en Etienne'.

Volgend artikel in dit blog