Samir Garic hoopt dat toekomstige historici minder relativerend zijn over Mohammed B., Desi B. en de daders van 11/9 dan Geert Mak is over Gavrilo Princip.

Ik ben diep geschokt over de wijze waarop Geert Mak op 25 november in In Europa de historische feiten over de aanslag op de Oostenrijkse kroonprins Franz Ferdinand in 1914 heeft geïnterpreteerd. Ik maak me grote zorgen over de consequenties die deze geschiedenisles van een prominente historicus als hij bij het grote publiek kan hebben.

Mak probeert als een onvervalste pacifist te laten zien dat de geschiedenis geen slechteriken kent, maar slechts een domme mensenmassa die in Europa in de 20ste eeuw keer op keer door een samenspel van omstandigheden in een bloedig conflict verzeild raakte.

In het verlengde hiervan wordt ‘de man die de eerste schoten van de Eerste Wereldoorlog loste' niet geportretteerd als een politieke moordenaar, maar als een argeloze stakker en een jonge boerenzoon.

Dit beeld is in strijd met het beeld dat ik heb verkregen na het bestuderen van een hoop geschiedenisboeken. Princip was allesbehalve een onhandige, doorgedraaide armoelijder. Hij was hoogopgeleid, bewoog zich in intellectuele kringen in Servië en koesterde hetzelfde ideaal (Groot-Servië) als de latere oorlogsmisdadigers Radovan Karadzic en Ratko Mladic. In de oorlogen voor dat ideaal zijn honderdduizenden doden gevallen - zo vreemd is het dus niet dat Princips in cement gegoten voetafdrukken zijn weggehaald, zoals Mak in de uitzending laat zien.

Princip heeft weliswaar de schoten gelost, maar achter de aanslag op de Oostenrijks-Hongaarse aartshertog zitten geen scholieren, maar een groep officieren van het toenmalige Servische leger.

Deze aanslag staat niet op zichzelf, maar is er één in een reeks van terroristische activiteiten van Servische militanten die in die tijd in Bosnië werden ondernomen. In plaats van dat Mak deze militaristische ideologie veroordeelt, meldt hij dat er twee manieren zijn om naar de aanslag te kijken die vanuit deze ideologie werd gepleegd: ‘Hoe jij in geschiedenisboeken komt, hangt ervan af wie aan de macht is.' En wie zijn er op dit moment aan de macht in Europa? Juist, dezelfde mensen die de laatste genocide, die van Srebrenica, niet zagen aankomen.

Moeten historici dan niet waarschuwen voor politieke moorden, nu die aan de orde van de dag zijn? Ik moet er niet aan denken dat historici over negentig jaar Mohammed B., Desi B. of de personen achter de aanslagen van 11 september 2001 ‘voor de één vrijheidstrijders en voor de ander terroristen' noemt, zoals Mak dat doet bij Princip. Die woorden doen mij denken aan wat overste Karremans zei na de val van Srebrenica: 'There are no good guys or bad guys.'

De makers van In Europa maken van Princip een slachtoffer door zijn verbrande huis te laten zien, in brand gestoken, volgens Mak omdat het van een Serviër was. Terwijl Mak nota bene zelf aantoont dat Serviërs als Svetlana Principe (familie van Gavrilo) tijdens de belegering van Sarajevo in de jaren negentig zonder grote problemen konden samenleven met moslims en Kroaten. Serviërs zijn niet genetisch des duivels, maar zij hebben verkeerde geschiedenisleraren gehad die steeds verkeerde conclusies uit hun geschiedenis hebben getrokken. Vandaar dat hun geschiedenis veel fanatieke geïdeologiseerde moordenaars kent, van wie sommigen helaas nog steeds groots geëerd worden.

Mak citeert een archiefmedewerkster die zegt dat je van ‘onze geschiedenis niet vrolijk wordt', en die vervolgens Maks eigen standpunt verwoordt: ‘Zo'n vijfhonderd jaar geleden vielen de Turken ons land binnen, de Serviërs vluchten massaal de bergen in, anderen verbonden zich met de Turken en werden moslim en sindsdien is het mis. Sindsdien is het steeds weer oorlog.' Mak verdedigt hier de these van de quasihistoricus Robert Kaplan en zijn ancient ethnic hatred version of the contemporary Bosnian history, die ik het afgelopen decennium vaker heb gehoord uit de mond van de zogenaamde intellectuele westerse elite.

Zulke uitspraken getuigen van luiheid en intellectuele arrogantie, van onwil om zich te verdiepen in de aard van het conflict. Conflicten tussen Bosniërs en Serviërs zijn maar hooguit tweehonderd jaar oud. Vijfhonderd jaar geleden waren er helemaal geen Serviërs in Bosnië. De inwoners van Bosnië zagen zichzelf, ongeacht hun geloof, als Bosniërs en hebben onderling geen godsdienstige conflicten uitgevochten, ook niet toen de Turken kwamen. Pas toen de nationalistische ideeën vanuit Europa naar het Ottomaanse rijk overwaaiden, laaide het etnische geweld op.

Het nationalisme, in het bijzonder het Servisch panslavisme, is de bron van alle ellende op de Balkan en niet de traditionele cultus van haat en nijd. Mak probeert in In Europa objectief over te komen door gebeurtenissen van verschillende kanten te belichten. Het was beter geweest als hij de aanslag, als uitvloeisel van de Groot-Servische gedachte die al geruime tijd dood en verderf zaait op de Balkan, had veroordeeld.

Zolang zulke veroordelingen uitblijven, en zolang alle partijen in dit conflict aan elkaar gelijk worden gesteld, ben ik bang dat de geschiedenis zich zal blijven herhalen en er steeds nieuwe Princips zullen opduiken. Daarom pleit ik ervoor dat historici en documentairemakers alle politieke moorden die zijn geïnspireerd door nationalisme of geloofsfanatisme helder en scherp veroordelen.

Samir Garic is afgestudeerd in de sociaal-culturele wetenschappen en afkomstig uit Bosnië.

Volgend artikel in dit blog