Reactie op "Een Academisch Volksgericht, de advertentie over de zaak Lucia de B." , artikel van prof. G. van Maanen  in het NJB van 4 januari jl.
Eerdaags verschijnt van de hand van prof. Ton Derksen een wetenschappelijke publicatie over denkpatronen binnen de juridische, dus ook justitiële, wereld. Van de door hem geschetste denkwijze is de verhandeling van prof. van Maanen  een illustratief voorbeeld.
Alleen de titel al, een Academisch Volksgericht, bestaat uit twee begrippen die elkaar volledig uitsluiten.  Academisch denken veronderstelt een methodologische zoektocht, op basis van logica; een volksgericht daarentegen steunt op onderbuikgevoelens binnen een groep, zoals het geval was binnen de ziekenhuizen waar Lucia de B. heeft gewerkt.
Vanzelfsprekend heeft Van Maanen gelijk als hij op het belang wijst van een academisch discours over vonnissen en arresten voor kwaliteit en legitimiteit van onze rechtspraak. Haaks daarop staat echter zijn enthousiasme voor de werkwijze van de havo-geschoolde Peter R. de Vries die hij in één adem noemt met zijn confrères Crombag en van Koppen.
Om nu het stalken van door de rechter buiten vervolging gestelde personen een wetenschappelijke aanpak te noemen gaat wel erg ver. Eerder is hier sprake van een volksgericht waarbij een commercieel tv-programma wordt gedeclasseerd tot publieke schandpaal.
Evenals De Vries hanteert ook Van Maanen gebrek aan kennis van het strafdossier als argument. Van een aantal twijfelachtige rechtszaken als de Puttense, de Schiedamse en de Deventer moordzaak en de affaires Ina Post en Lucia de B liggen de dossiers inmiddels op straat. Bovendien zijn aan deze dossiers door onderzoek  naderhand vaak  feiten toegevoegd die de rechter destijds niet bekend waren.
Dit onderzoek heeft een virtuele denkwereld blootgelegd, waarbinnen  bewijsvoering nogal eens is onderbouwd met aannamen, schakelbewijs,  cirkelredeneringen en steunt op koker-visie.
Ook Van Maanens stelling dat rechtszekerheid wordt gegarandeerd door ingebouwde "checks and balances", met goedopgeleide en integere rechters is aanvechtbaar. Ons rechtsstelsel werkt als een telescoop, waardoorheen in de opeenvolgende fasen van een strafzaak gekeken wordt door gelijksoortige specialisten, behept met de eerder geschetste mankerende denkwijze.
Bedenkelijke "kroon"op de rechtsgang is de vrijwel onneembare hobbel van het "novum".
Juist door het minimaal betrekken van andere wetenschappelijke disciplines binnen de reeks opsporing-voorgeleiding-berechting, de eenzijdige wetenschappelijke vorming van juristen en de twijfelachtige arresten als gevolg, gaat het vertrouwen van de burger in correcte rechtspleging op de loop.
Hoopgevend is het symposium van rechtsgeleerden en andere wetenschappers dat in februari onder auspiciën van de juridische faculteit van de universiteit Leiden wordt gehouden. Wellicht is deze studiebijeenkomst de opmaat voor een symposium van politiek, wetenschappers en gespecialiseerde journalisten tot verbetering van de rechtspleging in ons land.

Volgend artikel in dit blog