Als liefde door de maag gaat, is het voor de bewoner van een gemiddeld verzorgingstehuis niet gemakkelijk om in vuur en vlam te raken. De warme maaltijd is een lauwe industrieel bereide hap. Vaak krijgen de bewoners die warme hap ook nog eens om een uur of twaalf voorgeschoteld. Zo’n overdag bereide maaltijd is efficiënt en goedkoop. Dan hoeven de koks en de afwaskrachten geen avonduren te draaien. Maar veel bewoners hebben voor hun gevoel dan net hun ontbijt achter de valse kiezen en hebben nog geen trek. Het mag dan ook geen verbazing wekken dat veel borden onaangeroerd verdwijnen naar de afwaskeuken. In het verzorgingstehuis De Poort in Amsterdam was dat tot voor kort ook zo. Dertig tot vijftig procent van het eten belandde in de afvalton. Bewoners aten zo weinig dat eén op de vier patiënten ondervoed bleek. Dat tast hun algemene conditie aan waardoor ze ook veel eerder last krijgen van doorligwonden. Dat is een pijnlijke en hardnekkige kwaal.
In De Poort is daarom besloten tot een eetrevolutie. In plaats van tussen de middag, wordt de warme maaltijd om half zes geserveerd. Verder is afgesproken dat er gezamenlijk wordt gegeten. Bewoners krijgen niet meer een bord met een portie. In plaats daarvan wordt de tafel gedekt en wordt op tafel opgeschept. Tijdens de maaltijd mag ook niet meer over de gang worden gelopen. Er moest rust zijn en aandacht voor het eten. Ook het personeel blijft aan tafel zitten tot de laatste bewoner is uitgegeten. Het is alsof de slow food beweging het verzorgingstehuis heeft veroverd. Opeens bleken bewoners nog een keertje extra op te scheppen. Het is een verandering die zo simpel is dat het overdreven lijkt om het een innovatie in de zorg te noemen. Toch is het wel degelijk een innovatie. Met meetbare resultaten. Het aantal ondervoede patiënten is gedaald van 24% naar 8 %. Het aantal patiënten dat gemalen eten tot zich neemt is ook fors gedaald.

Beroepseer

In de publieke sector is de afgelopen tijd een opstand gaande van de professional tegen de managers en de stafmedewerkers. Uitvoerende professionals moeten in deze visie veel meer vrijheid krijgen en niet worden gedwongen om van alles en nog wat te registreren. Ze moeten hun beroepseer terugwinnen. Er moeten meer voeten weg onder het bureau en meer handen aan het bed. De eetrevolutie in De Poort illustreert hoe simpel deze tegenstelling is. Het initiatief voor een ander eetregime kwam juist van de stafmedewerkers en managers. Een verzorgende kan niet in haar eentje besluiten om het warme eten van ’s middags naar ’s avonds te verplaatsen. En juist omdat het gewicht van de bewoners nauwgezet wordt gemeten, kan iemand alarm slaan over de ondervoeding. Voor goede zorg is het onvoldoende om ruim baan te bieden aan de intuïtie van de verzorgers. Sterker nog, soms staat hun intuïtie goede zorg in de weg. Sommige verzorgers vonden het knap lastig om aan tafel te blijven zitten tot de laatste klaar was met eten. Als je medicijnen uitdeelt, is het duidelijk dat je aan het werk bent. Zit je aan tafel te kletsen, dan lijkt dat verdacht veel op het verlummelen van je tijd.

Efficiency

Niet de tegenstelling manager en stafmedewerker versus de professional is relevant, maar de vraag of de gekozen organisatie de zorg ten goede komen. Het goed in kaart brengen van de kwaliteit van de zorg en het vergelijken van de eigen resultaten met die van vergelijkbare instellingen kan helpen de zorg voor de bewoners te verbeteren. Het wordt pas gevaarlijk als het enige doel van al die cijfers en statistieken is om de efficiëntie te verhogen. Het is goedkoper om de warme maaltijd tussen de middag te serveren. Maar wie beknibbelt op de zorg voor het eten, krijgt daarvoor de rekening gepresenteerd in de vorm van magere, kwetsbare bejaarden. Wie daarentegen aandacht besteedt aan het eten, verdient dat niet zomaar terug. In de Poort kunnen ze laten zien dat de conditie van de bewoners is verbeterd. De ondervoeding is afgenomen. Maar hoeveel dat uitspaart aan de behandeling van doorligwonden weten ze niet. Ze weten ook niet of bewoners minder vallen omdat hun conditie is verbeterd. En ze weten al helemaal niet hoeveel geld op die manier wordt uitgespaard aan operaties die nu niet hoeven te worden uitgevoerd. Volgens de arts van de Poort die ik sprak is dat ook een heilloze manier om verbeteringen van de zorg te verkopen. “Als de conditie van onze bewoners verbetert, blijven ze langer leven. Dan kosten ze alleen nog maar meer geld. De goedkoopste bejaarde is en blijft een dode bejaarde.”

Volgend artikel in dit blog