Pas negen maanden na hij de verkiezingen won, werd Yves Leterme  premier van België. Maandag bood hij de koning zijn ontslag aan, na vier maanden. In juni had ik voor de Volkskrant een interview met hem. Je kunt het hieronder teruglezen.

Als Yves Leterme  een ochtendhumeur wil voorkomen, kan hij beter de Belgische dagbladen ongelezen laten. De kritiek op hem en zijn regering is snoeihard. Saai, besluiteloos en ongeïnspireerd zijn nog de mildere oordelen aan weerszijden van de taalgrens. De kranten en les journaux lagen dinsdagochtend om acht uur half doorgebladerd in de salon van de Lambermont, het Belgische Catshuis.

De commentaren blikken in mineur terug op ‘het verloren jaar' sinds de verkiezingen - exact twaalf maanden eerder. Alleen een sportprimeur in Het Laatste Nieuws dient de Vlaamse christen-democraat als een bliksemafleider: wielrenner Tom Boonen heeft cocaïne gebruikt. ‘Vandaag zal het vooral daarover gaan', veronderstelt de premier aan het ontbijt. Hij krijgt gelijk.

Later, over zichzelf: ‘Ik weet dat sommigen beweren: hij kan het niet, wij zouden de klus wél geklaard hebben. Ik denk er het mijne van.' Hij heeft de naam kritiek persoonlijk op te vatten en rancuneus te zijn.
 
Maar Leterme is naar eigen zeggen milder geworden. ‘Ik ben te druk met de problemen die sommigen hebben gecreëerd om me er veel van aan te trekken.' Toch wil het heilig vuur maar niet branden in zijn regering. Die kwam pas na negen maanden politieke crisis tot stand, kort voor Pasen. Intussen hebben de wantrouwige coalitiegenoten allemaal zo hun ultimata gesteld. Volgens het regeerakkoord moet op 15 juli bij het parlement een uitwerking liggen voor zowel het sociaal-economische beleid als voor een staatshervorming.

En dan moet ook duidelijk zijn wat de uitweg is voor het meest beladen dossier, Brussel-Halle-Vilvoorde. BHV is een kiesarrondissement waar Franstaligen in Vlaamse gemeenten toch op Franstalige kopstukken kunnen stemmen, tot grote ergernis van de Vlamingen. Kortom, de tijd dringt.

Er wordt veel gespeculeerd. Niet óf, maar wanneer uw regering valt.

 ‘Politiek is geen sport, ik ga geen weddenschappen aan. Eén ding is zeker: dit zijn cruciale maanden voor het land. Ik hoop dat iedereen de eigen partijbelangen kan overstijgen. Daar ben ik soms sceptisch over. Lijfsbehoud mag niet centraal staan. Ik neem al een jaar alle risico's op mij. Ik ben ook al een jaar degene die incasseert.'

Als het mislukt, vertrekt u?

 ‘Ik denk niet in termen van mislukken. Maar als ik een stap opzij zet, dan is het samen met mijn partij. En dan moet men eens proberen een nieuwe coalitie te vormen. Wiskundig onmogelijk, tenzij de Parti Socialiste met het Vlaams Belang wil regeren.'

U houdt toch óók voet bij stuk?

 ‘Ik blijf koppig, omdat men op een aantal terreinen zestig jaar vergeefs Belgische recepten heeft toegepast. Ik hoor telkens in Wallonië: nog even geduld, binnenkort gaat het beter. Maar het federale arbeidsmarktbeleid zet een rem op Wallonië, Brussel én Vlaanderen.
 
‘Het gewest Brussel kent werkloosheidshaarden tot 40 procent. Als men de gewestelijke diensten meer middelen geeft en meer controletaken, dan spelen ze veel korter op de bal dan het federale niveau nu kan. Het is een groot mysterie voor me waarom dit tot weinig tot daden leidt.
 
‘De gewesten zijn sinds twintig jaar zelfstandig bevoegd op een aantal terreinen. Wat bijvoorbeeld Vlaanderen sindsdien heeft bereikt qua onderwijs-, media- en cultuurbeleid, van thuiszorg tot palliatieve zorg: dat is wereldtop. In het unitaire België zat dat er niet in. Het verschil in visie en concept was té groot.'

Suggereert u dat Wallonië en Brussel hun kansen hebben vergooid?
 
‘Op andere domeinen is het Waalse gewest juist zeer sterk. In bijvoorbeeld natuurbehoud, het omgaan met de openbare ruimte.'
 
Dat is toch te mager om een welvarend Wallonië uit te bouwen.

 ‘Vandaar juist dat er meer eigen verantwoordelijkheid moet komen. Maar dat mag niet betekenen dat de Walen dus een beetje armer moeten worden. Want waarom zou een Waalse werkloze of een Waals kind moeten worden gestraft omdat zijn bestuurders vanaf dan het anders aanpakken?'

Drijft u met uw volharding de zaken niet onnodig op de spits?

 ‘Daar beken ik schuld: ik laat de dingen niet op hun beloop, zoals sommige van mijn voorgangers Deze staatshervorming is noodzakelijk, voor héél het land.'

België, Leterme wil het benadrukken, ligt op de breuklijn tussen de Latijnse, Romaanse, Franssprekende cultuur en de Germaanse, Nederlandstalige cultuur. Twee werelden van verschil in één land. ‘De zes miljoen Vlamingen lezen andere kranten, bekijken andere tv-stations, luisteren naar andere muziek dan de vier miljoen Walen en de Franstalige Brusselaars. In alles leven ze anders. Er zijn geen nationale partijen. België lijkt een beetje op Tsjechoslowakije. We zijn een historisch compromis op een taal- en cultuurgrens.'

U zegt: België kán niet werken.

 ‘Toch wel, België heeft een toekomst als we bereid zijn te hervormen. Maar je mag niet blind zijn dat bovenop die andere culturele en politieke beleving zich ook andere beleidskeuzes zijn gaan enten. We denken anders over justitie, over genetisch gemodificeerde organismen, over geluidsnormen voor luchthaven Zaventem. In rustiger tijden is dat nog te overbruggen, nu speelt dat allemaal hoog op. De breuklijn loopt ook dwars door mijn regering.'

U zong vorig jaar per ongeluk het Franse volkslied en niet het Belgische. Wat bindt de Belgen nog?

 ‘Precies die breuklijn en de noodzakelijke zin voor compromis. Een kans op uitwisseling, dit is een land van pragmatisme. Onze aversie voor een te grote beleving voor symboliek, het relativerende: laat ons maar normaal doen.
 
‘Typisch voor de Belg is zijn meerlagige identiteit. Hij is fier op zijn straat, zijn wijk, zijn dorp. Ik denk dat we ons ook Vlaming, Belg en Europeaan voelen. Uitgerekend dat factortje België is het moeilijkste te definiëren.'

Hij heeft het imago saai en kleurloos te zijn, meer boekhouder dan visionair. Leterme vindt dat burgers voor hun belastinggeld recht hebben op een overheid die hen beschermt, die garant staat voor wegen en straatverlichting, dat het niet te veel kost. ‘Goed bestuur' is zijn credo.
 
‘Ik heb, eerder ook als partijvoorzitter en minister-president van Vlaanderen, de politiek teruggebracht tot de essentie. Uiteraard is dat het laatste jaar wat de mist in gegaan. Misschien is dat saai en ambachtelijk, maar het berokkende me electoraal geen schade.'
 
Thuis, in het West-Vlaamse Ieper, heeft hij ‘een kast vol' met boeken van politici, onder wie zijn voorganger Guy Verhofstadt. ‘Je zou versteld staan van de beperkte houdbaarheidsdatum van al hun grote verhalen. Je moet eens zien wat Verhofstadt ruim tien jaar geleden schreef in zijn burgermanifesten en hoe snel dat uit de mode raakte. Na de woorden bleven de daden uit. Al die grote verhalen zijn geen idealisme, maar opportunisme en marketing.'

Waar Leterme zich ideologisch wél op laat voorstaan, is dat hij de Vlaamse christen-democratie en het Vlaams-nationalisme heeft herenigd. Zijn partij, CD&V, vormt een gezamenlijke kieslijst met de Nieuw-Vlaamse Alliantie (N-VA). Die ‘kartelpartner' streeft op termijn het einde van België na. Juist het pact met de N-VA maakt Leterme voor veel Franstaligen tot separatist. Hij ontkent het.
 
‘Als een wielerkoers honderd kilometer duurt, dan kan je de eerste twintig kilometer samen afleggen. Dat doen we met de N-VA. Maar ook mijn partij is duidelijk geradicaliseerd. We willen een krachtig Vlaams bestuur en een dienstbare federale overheid. Dat doel houden we overtuigd en koppig voor ogen.'

---

Interview uit de Volkskrant van zaterdag 14 juni 2008. Foto Stephan Vanfleteren

Volgend artikel in dit blog