Der Blaue Reiter/ Wassily Kandinsky, 'Een centrum' (1924)

Bepaalde onderdelen van deze website vereisen het gebruik van javascript. Indien u van alle functies gebruik wilt maken, zult u javascript moeten toestaan.

passagenproject

kunst wetenschap politiek

< Voorpagina

woensdag 10 september 2008 14:49 door Maria Trepp

Tags: abstracte kunst, expressionisme, der blaue reiter, wassily kandinsky, een centrum

Kandinsky's schilderij "Een centrum"

(1924, olie op doek, 140,6 x 99,5 cm Gemeentemuseum Den Haag, langdurig bruikleen Solomon R. Guggenheim Museum New York, 1975 )

Over dit schilderij:

“Kandinsky (1866-1944) schilderde dit werk in Weimar, waar hij als docent aan het Bauhaus was aangesteld. Onder invloed van de Russische avant-gardisten en Bauhauskunstenaars was Kandinsky geometrisch abstract gaan werken. Hij hoopte de beschouwer mee te kunnen nemen naar een onbekende wereld en was, evenals Russische avant-gardisten Malevitsj en Popova en de kunstenaars van 'De Stijl', gefascineerd door de vierde dimensie. Volgens hem verwees de cirkel - die hij veelvuldig gebruikte in de jaren twintig - daar als primaire vorm het duidelijkst naar.
In dit fraai gecomponeerde 'kosmische' schilderij is een klein cirkelvormig zwart centrum, gevat in een grote cirkel. De cirkels zijn tegen een donkere achtergrond geplaatst, die naar beneden toe lichter wordt. Vanuit en om deze centra lijken geometrische vormen zich - volgens een vrolijke choreografie - in verschillende dimensies door de ruimte te bewegen. Deze illusie wordt gewekt omdat de vormen van kleur veranderen zodra ze elkaar doorkruisen en binnen de vormen zelf vervagen. Hier en daar is de ondertekening nog zichtbaar en ook de verf is op verschillende manieren opgebracht. De ruimte refereert net als bij Malevitsj op geen enkele manier meer aan de zichtbare werkelijkheid. Het beeldvlak dient als 'spirituele ruimte'. “
Uit: Petrova et al, Kunst en religie in Rusland

"Het schilderij is opgebouwd rond twee cirkels die net uit het hart van het schilderij staan. De grotere cirkel omvat als in een vergrootglas een kluwen geometrische vormen, geschilderd in zachte, heldere kleuren, met als opvallende verschijning de torens en koepels van het eeuwige Moskou. Dit centrum is warm van toon. De curven doemen op uit de zwarte cirkel in het centrum van het beeld, dat niet zozeer verhullend maar eerder transparant werkt. Kandinsky hanteerde voor elke vorm een andere factuur, waardoor matte, vlakke vormen naast vlokkig geschilderde vormen kwamen te staan. De kleinste, meest centrale cirkel is glimmend zwart. Hij heeft een grote, krullende staart die een stuwende kracht naar linksboven impliceert. Vanuit die hoek komt een zigzaggende vorm het beeld in. Het is het aloude, spetterende zonlicht boven het Moskou. Kandinsky huldigde in deze jaren een gecompliceerde opvatting over de verschillende delen van een beeldvlak. Hij beschouwde de rechteronderhoek als het belangrijkste, meest compacte en taaiste deel van de compositie. De linkerbovenhoek vertegenwoordigde in zijn ogen het meest losse en meest open gebied. Kandinsky dichtte de cirkel in de schilderijen van 1924 en daarna een belangrijke functie toe. Zakelijk, met een passer getrokken, zag hij de cirkel als de synthese van de grootste tegenstellingen. De cirkel verbond het concentrische met het excentrische in een evenwichtige gestalte. Deze was bescheiden maar ook opdringerig, helder maar ook onstabiel, en zacht en luid tegelijk. De cirkel stond ook in directe verbinding met het kosmische. Onder de drie primaire vormen (driehoek, vierkant en cirkel) zag Kandinsky de cirkel als de helderste verwijzing naar de vierde dimensie. In een brief legde hij uit dat hij de cirkel was gaan gebruiken, 'omdat ik in cirkels meer innerlijke mogelijkheden vind, wat ook de reden is waarom de cirkel de plaats heeft ingenomen van het paard.' Het paard had altijd gestaan voor de zege van het spirituele over het materiële. Met de overgang van paard tot cirkel koos Kandinsky voor andere instrumenten ter realisatie van zijn kunst. In fundamentele zin bleef echter zijn - symbolistische - werkwijze hetzelfde. "
Hans Janssen, Kandinsky rond 1913, p 43

zie ook over Der Blaue Reiter

Gabriele Münter en Wassily Kandinsky

Alexej von Jawlensky en Marianne Werefkin

Franz Marc

Toon gerelateerde artikelen

Volgend artikel in dit blog

14reacties

laila 10-09-2008 15:21

Dat is een mooi verhaal Maria.
Wat mij nu bezighoudt is.
Waar zat hem dan dat grote doorslaande succes in?

Was hij overdonderd door jouw initiatief?

Werd hij op spirituele wijze dat zwarte gat in gezogen?;-)of hoorde hij muziek in de kleuren?

Ingrid van den Bergh 10-09-2008 15:29

Hee, Maria, een schilderij uit dezelfde periode als Geel-rood-blauw. Hier hield Kandinksy zich bezig met een nieuwe vormenleer, die van de analyse van afzonderlijke elementen zoals punt, lijn en vlak uitgaat en vervolgens de onderlinge verbanden ervan onderzoekt.
'Een Centrum' is daar een prachtig voorbeeld van.

Ik zie dat ook hier sprake is van een choreografie, waarin de vormen zich bewegen. Je verbindt hier het element beweging aan het element beeld, waardoor een synthese ontstaat tussen vorm en kleur enerzijds en beweging anderzijds. Dit is inderdaad iets waar Kandinsky zich veel mee bezig hield.

Net als in geel-rood-blauw zie je inderdaad ook hier het verloop van licht naar donker, in dit geval niet van links naar rechts maar van onder naar boven.

Die kleurverandering waar de vormen elkaar doorkruisen vind ik altijd heel mooi bij Kandinsky. Dit brengt er transparantie in waarmee de driedimensionaliteit wordt versterkt.

Kandinsky zal zich met deze bijdrage en al die aandacht van trots en vreugde omdraaien in zijn graf en er spontaan een nieuw schilderij aan weiden.

PS: Wel zo netjes van je om erbij te vermelden uit welke collectie het schilderij komt. Ik heb dat in mijn bijdrage verzuimd.

Reactie is geredigeerd

maria 10-09-2008 16:30

@Laila, ik vertel niet het hele verhaal, maar ik zou het zo samenvatten: in de liefde telt vooral hetgeen dat NIET wordt uitgesproken, net als in de kunst.
Hij was minstens zo overdonderd door mijn onvermogen om te praten als door mijn gek initiatief.
Een punt waar je niet meer kan praten is een keerpunt in je leven, zou ik maar zeggen.
Er is een grote overlapping tussen liefde en kunst, en tussen kunst en wetenschap...het interesse voor niet direct waarnembare dimensies bijvoorbeeld.

@Ingrid: “choreografie”dat is hem juist!
Er is ontzettend veel meer over Kandinsky te zeggen, en nu ik zie dat ik iemand heb die dat net zo interesseert als mezelf zal ik dat ook nog doen...
Reactie is geredigeerd

coby 10-09-2008 17:22

Ik houd ook erg van Kandinsky. Steeds opnieuw fascineert het me. Ik kan blijven kijken. En mijn gevoel doet de rest. Ik kan er niet zo erg over en bij praten. Maar alle informatie voegt wel in en toe.

hartelijke groet, Coby

maria 10-09-2008 17:31

@Dank, Coby.

Ik heb bij mijn Kandinsky-blog helemaal niet aan de actualiteit van zwarte gaten gedacht...

Superleuk artikel vandaag in de NRC pagina 17: “Zwarte zwanen en zwarte gaten”.
van Maarten Schinkel:
“...toch is de deeltjesversneller wel een les voor de financiële markten: zeg nooit nooit. Het grote probleem van de kredietcrisis zit hem in de wetenschap, of wat daar op de financiële markten voor doorgaat. De complexe financiële producten die er al anderhalf jaar voor zorgen dat niemand meer weet hoeveel wat waard is, en banken elkaar niet meer vertrouwen, zijn alle gebaseerd op wiskundige modellen. En die modellen gaan uit van kansberekening. Zo wordt het risico in kaart gebracht, en dat draagt weer bij aan de prijsvorming van de collateralized debt obligations en andere varianten die de afgelopen jaren op de beurzen zijn geproduceerd.
Daar zit een probleem: de varianten op de normaalverdeling waar de risicoberekening op is gebaseerd kloppen misschien wel niet. Aan de beide uiteinden van de normaalverdeling horen de kansen op extreme gebeurtenissen miniem te zijn. Maar naar aanleiding van de kredietcrisis mag worden geconcludeerd dat deze 'staarten' misschien wel dikker, kansrijker, zijn dan gedacht. Het analistenidioom is dan ook uitgebreid met termen als fat tails en tail risks. Bovendien is er ook nog de kans op onverwachte, extreme gebeurtenissen, die niet in te calculeren zijn. Econoom Nicholas Taleb noemde ze vorig jaar in een boek Zwarte zwanen - denk aan de aanslagen in New York, zeven jaar geleden.
Zo zijn de financiële markten zelf best goed te vergelijken met een deeltjesversneller, en dan van een veel gevaarlijker soort dan die in Zwitserland. Er komen de meest exotische verschijnselen uit, en niemand weet precies hoe link ze zijn. Er is al een miljard of 500 aan afschrijvingen verdwenen, en de Amerikaanse overheid staat sinds afgelopen weekeinde garant voor misschien wel 200 miljard dollar, nu de hypotheekgiganten Freddie Mac en Fannie Mea zijn genationaliseerd.
Is de Amerikaanse hypotheekcrisis, die nu ook zakenbank Lehman Brothers in problemen lijkt te brengen, zelf niet het equivalent van een financieel zwart gat?”

Daarbij moet ik toch ook aan mijn broer denken die als broker en analist bij de Zwitserse catastrofenbank UBS werkt – hij verdient nu aanzienlijk minder, zoals iedereen daar- , en aan zijn commentaar: “Had je mij gevraagd een jaar geleden of dit alles mogelijk was, dan had ik gezegd: “Onmogelijk!”

Mijn broer zit in Zurich, hoofdstad van de dada. De dadabeweging wederom heeft zich heel sterk heeft beroepen op....Kandinsky...

Zie ook Zwarte zwanenblog

Reactie is geredigeerd

laila 10-09-2008 18:50

Dat heb je mooi gezegd Maria.

Zowel de wetenschap,
als de kunst,
als muziek,
en ook de liefde,
kunnen blijven verrassen.

Blew 10-09-2008 21:07

Ik geloof niet dat we je eerder op zulke persoonlijke ontboezemingen hebben kunnen betrappen. Mooi!

jan bouma 11-09-2008 16:05

High lieve Maria!
Ik bevind mij in het centrum van alles en van iedereen en weet dus, wat ik altijd al wist.., dat "datgene wat de mens, of mensen in meervoud, tot absolute Kunst wensen te verheffen, een farce zou blijken.

Ik begrijp je broer wel. De "broker" die zwoer bij de onveranderlijke waarheden van de economische maatstaven, die sinds de "Krach van 1929" eigenlijk al op losse schroeven stonden, zouden dan nog wel voor het behoud voor een duurzame revival en geen ondergang van de mensheid tekenen...?
Welnee!
Allereerst zal dan "de Kunst dienen te worden verweven, of te worden afgeserveerd, met de alledaagse praktijk. Omdat slechts "de Kunst" in staat zal blijken grenzen te verleggen. Kadinksky zei (tot slot):
"... There's a connection between the effects of musical tones and colours.." Waarmee hij aangaf de onverbrekelijke verbinding voor de mensheid voor de gewenste continuïteit in een totale samenhang van de muziek.

Men diene alles met elkaar en evenwaardig te verbinden.

Kunst en cultuur en voort(uit)gang van de economische overleving der mensheid blijken dan een onverbrekelijk verbond te hebben gesloten.

Tot zo ver wat betreft Kadinsky... betreft. "Entarte Kunst!" zeggen de idioten.

maria 11-09-2008 16:17

Dank, Jan.
Jouw bijdragen inzake kunst stel ik zeer op prijs en blijf jouw op dat terrein ook verdedigen tegen jouw vijanden!

Entartete kunst, je weet dat dit mijn thema is, dat ik hierover veel onderzoek heb gedaan...

Ik moet even nog nagaan of Kandinsky toentertijd ook als "Entartet" werd tentoongesteld.. dat moet eigenlijk.
Klee zat er in ieder geval bij op die nazi-tentoonstelling. Blogje waard, zodra ik tijd heb.
.

Ingrid van den Bergh 11-09-2008 18:00

Hallo Maria en Jan,

In jullie conversatie zag ik het woord “entartet” voorbijkomen. Ga er maar vanuit dat ook Kandinsky’s kunst destijds bij die beruchte tentoonstelling zat. Hij is niet voor niets in 1933 naar Frankrijk uitgeweken, na een hetze van de Nazi's tegen het Bauhaus met in 1932 sluiting tot gevolg.

Lees als je wilt wat ik schreef over Entartete Kunst

De volgende passage komt daarin voor:

In 1934 werden in Berlijn meer dan duizend schilderijen en ongeveer achtendertighonderd tekeningen openbaar verbrand. Het betrof o.a. werk van Max Beckmann, Wassily Kandinsky, Paul Klee, Käthe Kollwitz en Emil Nolde. In 1937 organiseerde de Reichskulturkammer in ‘cultuurhoofdstad' München een grote tentoonstelling met in beslag genomen ‘entartete' kunstwerken.

Reactie is geredigeerd

maria 11-09-2008 20:56

Dank je Ingrid, en een zeer interessant artikel over Entartete Kunst.

Ik was sowieso een blog aan het voorbereiden waar ik de schilderijen van Klee wilde laten zien die toen op de "Entartete Kunst" hingen. dus zal ik die van Kandinsky ook doen, tenzij jij me nog voor bent!!!

Ingrid van den Bergh 11-09-2008 23:00

Hee, Maria, nee ik was niet van plan op dit moment iets met het fenomeen "entartet" te doen. Ik bereid nu een blogje voor over het vroege werk van Kandinsky. Ik heb nl. de indruk gekregen dat mensen, die minder positief op mijn bijdrage reageerden, vooral naar de latere kunst van Kandinsky hebben gekeken.
Met een vervolgaflevering wordt het beeld misschien wat meer compleet.

Misschien kunnen we elkaar op de hoogte houden van wederzijdse plannen m.b.t. Kandinsky of Der Blaue Reiter.
Zo kunnen we elkaar mooi aanvullen en blijft het interessant en informatief voor de lezers.

Succes met je "werk", ik kijk ernaar uit. Neem Kandinsky's "Entartete Kunst" er gerust in op.

Reactie is geredigeerd

Jezzebel 26-03-2009 20:38

@Maria, ik keek gisteravond naar dit blog.
Ziet dan niemand wat ik zie?
Volgens mij is dat vrolijke de afleidingsmanoeuvre.
Ik zie het ontstaan van de wereld, de kosmos en het universum, big bang if you like. Enorme kracht.

De bevruchting van een eicel, donderwolken links boven in, bliksem, golven, vibratie meer naar rechts, vuurtorens in het epicentrum en fallische symbolen, net zo goed als het vrouwelijk web (door de ogen van een man gezien).

Toch even delen :-)

maria 26-03-2009 20:44

Jezzebel, je ziet het heel goed.
Erg goed. ....

Veel te onuitspreekbaars te zeggen...

Reactie is geredigeerd

Inloggen is niet verplicht om je commentaar achter te laten.

Beperkt HTML (vet, cursief en onderstreept toegestaan; webadressen worden automatisch omgezet in werkende links).