Is dat een waarschuwing tegen de 'waarheid liegen' (d.w.l.) of mag ook het verbod op d.w.l. geen dogma worden.

Dat de d.w.l. ook wel eens verstandig kan zijn had Morrows vrouw moeten beseffen. De fictieve opemerking: "Nee hoor ik vind het helemaal geen probleem je stinkende sokken in de wasmand te gooien, maar probeer er voortaan zelf aan te denken," leidt to meer resultaat, dan de volgende: "Ik wordt kotsmisselijk van je vieze sokken," hoewel dit laatste wel de waarheid kan zijn.

Of gaat je waarschuwing vooral voor politieke en economische systemen op?


Reactie is geredigeerd

Kunnen dieren liegen dan ? Juist het vermogen dat we kunnen liegen bewijst dat we tot rationeel handelen in staat zijn . Ben benieuwd wat hij over de literatuur te melden heeft , dat immers van leugens aan elkaar hangt.

Zo hebben we bijvoorbeeld Iris-kijkt, die van iemand waar ze het niet mee eens liegt dat hij een nazi is.

Maar in tegestelling tot wat Iris-kijkt voelt (denken doet ze kennelijk niet), heeft dit niets met rationaliteit te maken.

Rationaliteit kan niet liegen, want dan krijg je iets irrationeels. Liegen behoort strikt tot de emoties.

@Martin, mijn verhaaltje ging meer over politiek denken. Huiselijk d.w.l. lijkt me eerder een retorische stijlfiguur.
@Ruud, ik zou zeggen dat liegen vaak een vorm van calculeren is. Maar je kunt ook liegen uit boosheid of angst.
Waarom beschuldig je Iris-kijkt meteen van niet-denken? Er wordt op het net te veel gesneerd.

@Peter,
Iris-kijkt heeft ernstig gesneerd in mijn richting - dit had ze nog te goed in het kader van de theorie van tit-for-tat.

Over liegen: de intuitie leert dat niet goed is voor de geest, en er beginnen aanwijzingen binnen te komen die dat bevestigen:


Van: www.nu.nl , 31-10-2006.

Liegen schadelijk voor het geheugen

Mensen die bewust doen alsof ze zich niets kunnen herinneren van iets, dus liegen, verstoren daarmee hun werkelijke herinneringen. Daardoor kunnen ze zich uiteindelijk weinig herinneren van wat werkelijk is gebeurd. Dat blijkt uit onderzoek van de Universiteit Maastricht.
Vooral de politie heeft nogal eens te maken met verdachten die zeggen zich niets te kunnen herinneren van een misdaad. Dat kan gaan om zware criminaliteit, maar ook om automobilisten die een verkeersongeval veroorzaken en een black-out, een gat in het geheugen als excuus gebruiken.
Volgens onderzoekster Kim van Oorsouw, die 30 november promoveert op een onderzoek naar geheugenverlies en crimineel gedrag, moeten verdachten die zeggen een black-out te hebben gehad daarom direct worden onderworpen aan een geheugenverliestest.
Uit een aantal simulatiestudies blijkt dat proefpersonen die als 'dader' geheugenverlies veinsden, uiteindelijk een slechter geheugen voor 'de misdaad' hadden dan proefpersonen die meteen de waarheid vertelden.
Uit de studie blijkt dat black-outs door alcoholgebruik regelmatig voorkomen, maar zeldzaam zijn als het om crimineel gedrag gaat.


Vervolg:
Overigens heeft onderzoek laten zien dat het liegen in de vorm van bedriegen ook bij apen voorkomt: apen die een stiekeme beloning kregen, hielden die verborgen voor hun groepsgenoten.

Het hangt dus deels af van het soort liegen - de sociale soort lijkt redelijk normaal te zijn, en de rationele soort, die kale feiten ontkent enzovoort, lijkt een slechte invloed te hebben.

Dat kan je fundamenteel theoretisch herleiden tot de parado van de Kretenzer die zeggdat alle Kretenzers liegen: dit veroorzaakt een vicieuze cirkel van tegenspraken, die als het ware "rondvonkt in het brein.

Mijn vermoeden is dat rechtse mensen sterk last hebben van dit verschijnsel, omdat ze zichzelf voorhouden dat het toebrengen van schade aan hun medemens, in het voordeel is van die medemens. Zoals de leer is van het kapitalisme.

Welker schade je weer kan waarnemen aan de "harde koppen" die dat soort mensen normaliter heeft.

Allemaal gedocumenteerd op mijn website, rijnlandmodel.

Oh, en luister niet meer naar Ewald Engelen. Dat is één van die rechtse mensen die liegt dat kapitalisme onontkoombaar is, dat Nederland en/of zijn cultuur opgeheven moet worden, en dat bij onderwijs sociale afkomst belangrijker is dan capciteiten.

Vandaag geconstateerd door Nausicaa Marbe, en spoedig op mijn website.

Peter G.

Nil admirari! Kant was een zèèr braaf mens indeed. Hij is zijn gehele leven zijn dorp niet uitgeweest. Neukte alleen binnen zijn huwelijk zijn eigen vrouw en loog niet!

Tegenover elke leugen staat een waarheid en dat is mijn troost! :):) An

Holleerder: "Ik ben het helemaal met Kant eens, als je ziet wat voor leugens ze over mij allemaal rondstrooien. Ik ben er hartpatient van geworden!!"

Kant heeft niet gesnapt waar de ethiek voor is. De regels die we hebben, ethiek, argumentatieregels, wetten en andere zijn bedoeld om onze levens langer en beter te maken in een omgeving waar samenwerking dit mogelijk maakt als er een voldoende aantal mensen deze regels in een voldoende aantal gevallen respecteren. Dat betekent dat moraal kan gereduceerd worden tot het gevangenendilemma. Het is niets anders dan de vraag: wat te doen als mijn belang in conflict is met jouw belang; samenwerking zou ons beiden in een betere positie brengen dan vechten, maar als één van ons vals speelt, terwijl de ander zich wel aan de regels houdt, dan zou dit de valsspeler een groter voordeel geven dan iedere andere mogelijke optie. Als een vraag niet tot deze vraag gereduceerd kan worden, dan is het geen morele vraag.

De morele regels veronderstellen dat als we deze regels volgen we allemaal vooruit zullen gaan. Maar alle ethische regels komen vroeger of later in conflict met elkaar. Als de Gestapojongen voor de deur staat en vraag of Anne Frank in de kelder is verborgen, conflicteren het gebod om de waarheid te vertellen, met je plicht om haar te redden. Maar als je weet dat ethiek bedoeld is om levens langer en beter te maken, weet je het probleem op te lossen.

Het mooie idee van Kant en de rede is dat je je bij elke handeling moet afvragen wat er met de mensheid zal gebeuren als die handeling een voor allen een dagelijkse algemene is of zou worden. Ik graai wij graaien uiteindelijk is er dan een crisis voor ons allen. .

Reactie is geredigeerd

@ Mihai - Die gereformeerden waren vooral erg beducht voor hun zieleheil , wat verloren zou gaan als ze zouden liegen , dus hun ethiek was bedoeld om hun eigen leven langer te maken, tot in der eeuwigheid.Het dilemma lijkt dus egoistisch eigenbelang , dubbel geformuleerd, en menselijk , al te menselijk tegenover mededogen ten koste van jezelf. Maar dat is maar de vraag of dat klopt als zo iemand inmiddels slechts denkt aan het Goddelijke gebod , dan denk je niet eens meer aan jezelf ,je hebt niet eens meer in de gaten dat je dat doet, je bent gelovig,je zou je zelfs opofferen , als het mocht, je denkt nog wel degelijk aan de ander , en je zoekt een uitweg inderdaad naar een soort basisethiek , als je al de persoon bent om dat te zoeken, maar dat is wat die gereformeerden blijkbaar hebben gedaan.Beetje mafiajongen of nazi doet dat niet natuurlijk,want die hebben geen last van dat soort dingetjes.

Reactie is geredigeerd

Het gebod niet te liegen kan dus de vuilnisbak in, tenzij ontsnappingsclausules worden bijgeleverd. Kees van Kooten had dus op de vraag 'wo ist der bahnhoff?' het juiste antwoord: het verkeerde.

@iris kijkt

==Die gereformeerden waren vooral erg beducht voor hun zieleheil , wat verloren zou gaan als ze zouden liegen , dus hun ethiek was bedoeld om hun eigen leven langer te maken, tot in der eeuwigheid.==

Dat zal we zo zijn dat zij dat verkeerd hebben geïnterpreteerd. Ik lees net “Generations of thinkers have been stirred and inspired by the work of Erasmus in tearing away the veil of hypocrisy which conceal the true exchanges at many conference hall and diplomatic table.” (Christopher Weeramantry, Universalizing International Law)

Welnu, het gevangenendilemma was al ingebouwd in het Christendom in de negatieve guldenregel: “Wat gij niet wilt dat u geschiedt, doe dat ook een ander niet.” Dat wordt ook ingebouwd in de categorische imperatief van Kant. Kant staat bijna op het rand om het gevangenendilemma van Hobbes over te nemen: “Het is zoals Hobbes beweert: de natuurtoestand is een toestand van onrecht en gewelddadigheid, en we moeten haar verlaten om ons te onderwerpen aan een wettelijke dwang die onze vrijheid uitsluitend beperkt om die samen met de vrijheid van ieder ander en daardoor ook met het algemeen belang te laten bestaan.” (Kritiek van de zuivere rede) En ook in de categorische imperatief komt dit bijna ter sprake:

“Iemand ziet zich door nood gedwongen geld te lenen. Hij weet wel dat hij niet zal kunnen terugbetalen, maar realiseert zich ook dat hem niets geleend zal worden zonder zijn vaste belofte het op een bepaalde tijd terug te betalen. Hij heeft zin zo'n belofte te doen. Maar hij is nog zo gewetensvol zich af te vragen: is het niet ongeoorloofd en strijdig met de plicht zich op een dergelijke manier uit de nood te helpen? Stel dat hij er toch toe besloot, dan zou zijn maxime van de handeling als volgt luiden: wanneer ik meen in geldnood te verkeren, dan zal ik geld lenen en beloven het terug te betalen, hoewel ik weet dat dat nooit zal gebeuren. Dit principe van de eigenliefde of van het eigen nut is wellicht goed te verenigen met heel mijn toekomstig welbevinden, maar nu is de vraag of het terecht is. De aanspraak van de eigenliefde verander ik dus in een algemene wet en stel de vraag als volgt: hoe zou het er dan mee staan wanneer mijn maxime een algemene wet werd? Dan zie ik meteen dat zij nooit als een algemene natuurwet zou kunnen gelden en met zichzelf zou kunnen overeenstemmen, maar dat zij zich noodzakelijk zou moeten tegenspreken. Want de algemeenheid van een wet op grond waarvan eenieder die meent in nood te verkeren, kan beloven wat hem invalt met de opzet deze belofte niet te houden, zou het beloven en het doel dat men ermee kan beogen, zelf onmogelijk maken. Niemand zou immers nog geloven dat hem iets beloofd was, maar zou lachen om elke dergelijke uitlating als een loze bewering.”

Dus de categorische imperatief worstelt met het gevangenendilemma. En daardoor gaat hij ook extreem in het respecteren van de regels. Want hij weet dat als hij uitzonderingen zal toelaten, men zal hypocriet zijn en iedere keer zichzelf gunnen om te mogen liegen, met een excuus.

Maar Kant maakt een onverantwoorde stap in zijn redenering en introduceert een hocuspocus bogus: “menselijke waardigheid”, “goede wil” en “rationaliteit”. Dat komt ook omdat Kant de vrije wil wilt redden. Daarmee schiet hij zichzelf in de voet.

De categorische imperatief van Kant wordt inderdaad vaak vertaald met: wat gij niet wilt dat u geschiedt, doe dat ook een ander niet. Toch is deze vertaling principieel niet-kantiaans. Ze gaat namelijk uit van de ander terwijl Kant juist vindt dat je principieel van jezelf moet uitgaan: Niet het handelen van de ander is de norm, maar het eigen handelen. Kant heeft dit misschien wel het best verwoord in het begin van zijn Beantwartung der Frage: was ist Aufklärung? waar hij zegt dat de mens zelf moet denken en zich niet moet bedienen van andermans verstand (Sapere aude).

Kants eerste Kritiek gaat hier in feite ook over: ons verstand richt zich niet op de dingen, maar de dingen richten zich naar ons verstand, m.a.w.: wij zijn het uitgangspunt, zowel in ons kennen als in ons praktisch handelen (tweede Kritiek).

Dat Kant zelf ook wel wist dat dit goede doen en daarmee o.a. het niet-liegen een moeilijk te realiseren principe is blijkt uit zijn voorbeeld of metafoor van het koersen op de sterren. Hij zegt dat zeelui hun koers uitzetten door zich te richten op de sterren, hoewel ze weten dat ze de sterren nooit zullen bereiken.

Overigens was voor Kant het goede doen een plicht. Daarbij definieert hij niet een doel waar dan de plicht uit wordt afgeleid, maar de plicht is bij Kant het oorspronkelijk gegevene (a priori). Het doel kunnen we immers principieel niet kennen omdat het buiten de mens ligt. En over wat buiten de mens ligt (God, vrije wil en wereld) kunnen we principieel geen uitspraken doen (al moeten we er wel in geloven).

Bij plicht is de categorische imperatief het uitgangspunt of iets wel of geen plicht is. Kant heeft dit op velerlei manieren ingevuld. Eén daarvan is dat je de ander nooit als middel mag gebruiken, maar altijd als doel in zichzelf. En die plicht moet universialiseerbaar zijn, het mag nooit een particuliere zedenwet zijn, maar moet altijd kunnen dienen als algemene zedenwet.

Overigens komt het wat gij niet wilt dat u geschiedt etc. in heel veel godsdiensten voor, terwijl het ook een humanistisch principe is, maar dit terzijde.

O, en mevrouw Van den Burg: Kant is nooit getrouwd geweest.

Voor een leugentje om bestwil hadden wij (vroeger) de term: een menistenleugentje. Ook Menisten mochten nooit en te nimmer liegen, maar soms moest het toch. Het voorbeeld van zo’n leugentje dat me altijd is bijgebleven was toen in WO II een Duitse soldaat aan een Menist vroeg of hij ook Joden verborg. Dat was inderdaad het geval. De man redde zich uit zijn dilemma door zijn vinger op de tafel te plaatsen en te zeggen: hier zijn geen Joden.