Gisteren was ik bij een voorvertoning van de film Der Baader Meinhof Komplex in Amsterdam. Het is een prachtige film die de geschiedenis van de Rote Armee Fraktion op indringende wijze vertelt. Een merkwaardige film ook, omdat het verhaal nauwelijks gedramatiseerd is. Regisseur Uli Edel schakelt slechts een groot aantal episoden uit de geschiedenis van de beweging aan elkaar. Toch zet de film aan het denken over terrorisme.
We zien hoe de hypermoraal van linkse activisten als Ulrike Meinhof en Gudrun Ensslin langzaam maar zeker ontspoort. Alle middelen zijn geoorloofd, omdat alles wordt afgemeten aan het onrecht in de wereld. Wat betekent het leven van een kapitalist of een politieman, vergeleken bij de honderdduizenden doden in Vietnam of de hongerdoden in de Derde Wereld?
We zien ook hoe dit engagement wordt gecombineerd met bravoure, sensatiezucht en criminaliteit, gepersonifieerd door Andreas Baader. In zijn boek Blood and Rage beschreef de Britse historicus Michael Burleigh terrorisme als een activiteit van morally squalid little men, miezerige types die hun onbeduidende leven glans willen geven door terreurdaden. De film laat heel mooi zien hoe mensen in de ban kunnen raken van de romantiek van het geweld. Toch valt terreur niet los te zien van de politieke context. Baader was geen terrorist geworden, als er geen politieke voedingsbodem voor een terreurbeweging was geweest. In een andere samenleving was hij wellicht cokedealer geworden.
De film laat ook mooi zien hoe de wereld van de terroristen steeds kleiner en benauwder wordt. Aanvankelijk voelen ze zich God zelf, mooie jongeren die met gestolen Mercedessen over de Autobahn scheuren, onderwijl schietend op verkeersborden. Zij gaan de Bondsrepubliek op stelten zetten, zij zullen een revolutie ontketenen. Die fase duurt niet lang. Al snel vormen ze een benauwde ondergrondse kern die altijd op de vlucht is voor de politie. Door nervositeit en het isolement waarin ze verkeren nemen de onderlinge ruzies snel in heftigheid toe. Aan het einde van de film, als Baader, Ensslin en Meinhof in de Stammheim-gevangenis zitten, is er weinig meer over van het revolutionaire elan. Ze draaien in kringetjes rond, de versleten dogma's over de strijd tegen het imperialisme eindeloos herkauwend. De tweede generatie RAF-leden, aangevoerd door Brigitte Mohnhaupt, is nog gewelddadiger, maar heeft ook een beperkter blikveld. Ze kapen een toestel van de Lufthansa en ontvoeren werkgeversvoorzitter Hanns-Martin Schleyer. Ze eisen geen revolutie, maar iets veel beperkters: de vrijlating van de gevangen terroristen in de Stammheim-gevangenis. Zo raakt de beweging langzaam in zichzelf opgesloten.
Regisseur Uli Edel heeft in Hollywood een groot aantal films in de B-categorie gemaakt. Dat is niet voor niets geweest: voor een politieke film zijn de special effects spectaculair. Zo wordt het geweld van de RAF aanschouwelijk gemaakt, bijvoorbeeld met de zeer indringende beelden van de aanslag op aanklager Buback. Briljant is ook de enscenering van de rellen bij het bezoek van de sjah van Perzië in 1967. Als kijker waan je je midden in een enorme matpartij tussen demonstranten en politie. Je proeft niet alleen het geweld, maar vooral ook de chaos en de paniek.

Volgend artikel in dit blog