Gisteren, 12 januari, was het precies 50 jaar dat Berry Gordy in Detroit zijn Motown platenlabel oprichtte. Ik denk dat het nog altijd het meest beroemde label allertijden is en dat het als weinigen ook naam gaf aan een complete sound. Wie het over de 'Motown sound' heeft, zal weinig onbegrip tegen komen. Hoe langer je er over nadenkt hoe meer bewondering je gaat krijgen voor wat Berry Gordy indertijd in de Motor City voor elkaar heeft gekregen.

De sleutel tot het succes is misschien wel het gegeven, waar hij over vertelt in het Britse tijdschrift Mojo dat hem wist te strikken voor een zeldzaam interview, dat Gordy niet keek en luisterde naar de concurrentie buiten Motown, maar dat er binnen het label wekelijks gestrijd werd om wie het beste liedje had, dat als single werd uitgebracht.

Gordy was zelf ook liedjesschrijver, zo is hij na een loopbaan als bokser ook in het vak terecht gekomen. Hij had al naam gemaakt met hits voor Jackie Wilson (Lonely Teardrops) toen hij met 800 dollar van zijn vader in 1959 zijn eigen label oprichtte. Hij was er immers achter gekomen dat je veel meer aan een liedje  kon verdienen als je het zelf uitbracht.

Zij die muzikale ambities hadden in Detroits wisten hem dus te vinden, hij hoefde er alleen maar de besten uit te pikken. Hij had natuurlijk een meer dan scherpe neus voor talent en wist ook zoals weinigen dat kunnen (Willem van Kooten bijvoorbeeld) wat een hit kon worden en wat niet. Hij verzamelde niet alleen een keur aan goede zangers en zangeressen om zich heen, al op de eerste Motown single was de ritmesectie te horen die de Motown Sound zou bepalen, James Jamerson op bas en Benny Benjamin op drums.

Die eerste single Come To Me van Marv Johnson zou overigens door Gordy aan het grote UA label worden verpatst, bang als hij was dat hij zelf niet aan de vraag kon voldoen. Motowns echte eerste grote hit verscheen in augustus 1959, Money van Barrett Strong, een liedje mede gecomponeerd door Gordy.

Gordy deed zelf mee aan de wekelijkse stemrondes als songschrijvers van Motown (Smokey Robinson, Dozier-Holland-Dozier en later Norman Whitfield) met hun nieuwe materiaal aankwamen. Hij verloor ook van bijvoorbeeld Robinson die aanvankelijk de grootste hits voor de Temptations zoud leveren. Dat moest dan maar, volgende keer beter.

Het Motown verhaal, Gordy's verhoudingen met artiesten als Diana Ross, Marvin Gaye en Stevie Wonder: ze zijn al vaak verteld, maar blijven boeiend.

Maar eigenlijk was het met Motown gedaan toen Gordy verhuisde naa LA, eind jaren zeventig, om zich in de filmbusiness te storten. Hij wilde van Diana Ross een filmster maken en stortte geld en energie in de geflopte The Wiz.

Het grote klassieke Motown waar we nog dagelijks zoveel plezier aan beleven als de hits op de radio voorbijkomen, het label dat singles uitbracht die nog altijd niet vervelen en albums (What's Going On, Songs In The Key Of Life) die tot de beroemdste en meest geprezen uit de popgeschiedenis horen, dat Motown bestaat eigenlijk al dertig jaar niet meer.

De oude studio annex het hoofdkantoor in Detroit is nu een museum. Aardig om eens te bezoeken, hoe op zo'n klein oppervlak zoveel muzikanten en zangers en zangeressen tegelijk konden staan en werken is me nog altijd een raadsel.

Ik moest gisteren toen Met Het Oog Op Morgen belde of ik naar de studio wilde komen om over Motown te praten ook even denken over hoe Motown in mijn leven kwam.

Natuurlijk in de vroege jaren zeventig met de hits van Stevie Wonder en Michael Jackson. Ik genoot toen al van Superstition en,  ja echt, Ben. En ik kan me ook een verzamelalbum herinneren onder de titel Tamla Motown Is Hot Hot Hot. Ik had alleen geen idee wat of wie Tamla Motown was (ach ik was nog geen tien).

Dat is jaren zo gebleven. Toen eind jaren zeventig, begin jaren tachtig disco en alles wat daar naar neigde voor mij als alternatieve new wave jongen met een anti kernenergie speldje, verachtelijk was, waren ook de namen van Michael Jackson en Marvin Gaye taboe.

Hoewel, zo erg was het niet eens, ik hoorde ze gewoon nooit ergens. Ik kan me herinneren dat in de platenzaak in Hilversum waar ik in mei 1980, zestien jaar oud, ging werken, stapels onverkoopbare driedubbel-p's van Marvin Gaye lagen. Die Anthology's waren zelfs voor fl 8,95 niet te verkopen. Te oubollig voor de disco en funk klanten, die Crusaders platen kochten, en helemaal niet relevant voor de wavers zoals ik.

Pas omstreeks 1982 raakte ik door Motown gegrepen. Joe Jackson speelde in Vredenburg tijdens zijn Night And Day tour en deed een intermezzo met Motown liedjes. Hij legde keurig uit wat het was en ik kan me Uptight iets van Martha Reeves And The Vandellas herinneren, van wie ik toen nog nooit gehoord had.

Voorzichtig begon ik me in Tamla Motown, zoals Jackson het noemde te interesseren. Niet veel later verscheen ook Sexual Healing van Marvin Gaye die naar ik vernam ook een Motown artiest was geweest. Voorzichtig raakte ik steeds enthousiaster voor zwarte muziek. Billie Jean vond ik ook een topnummer, Prince kwam met 1999 en ineens leek er voorzichtig een deur open te gaan naar de zwarte muziekgeschiedenis.
 
Het klopte wel, want ik was als kind al dol op de muziek die Ferry Maat draaide in zijn soulshow. Alleen dacht ik even dat ik me daarvoor zou moeten schamen.

Die onverkoopbare Marvin Gaye compilaties lagen inmiddels al een paar jaar te verstoffen toen Paul Young een hit kreeg met zijn Wherever I Lay My Hat. Nu verkochten ze wel, in 1982-1983 was er langzaam aan iets aan het veranderen: zwarte muziek was cool. Toen in 1984 Prince Purple Rain uitbracht was het zelfs übercool.

Ik was me inmiddels in alle soul gaan verdiepen. Het vinden van platen lukte alleen 2ehands, maar daar vond je ze ook voor niet al te veel geld, en er verschenen prachtige boeken: Gerri Hirshey's Nowhere To Run en in 1986 Peter Guralnicks Sweet Soul Music.

En wat hoorden we van Motown in die jaren tachtig? Niks, er was met oud en nieuw 1985-1986 een special op tv over 25 jaar Motown die me bar tegenviel. Michael Jackson was al lang bij Gordy weg en van de nieuwe signings de afgelopen decennia kan ik me alleen de namen Rockwell en Boys II Men herinneren, niet eens hun muziek.

Motown stelt als label weinig meer voor, maar wie weet scoren ze net als Blue Note met Norah Jones, ineens weer met een nieuw talent en komt er een enorme opleving.

Of Berry Gordy (79) dat nog zal meemaken valt te bezien. Hem is alle rust in zijn kapitale villa gegund, al decennia lang. Motown zal nog generaties lang jonge muziekfanaten verblijden, de muziek zoals die in de jaren zestig en zeventig verscheen is nog totaal niet verouderd.

Dat is toch iets ongelooflijks. Waar we 50 jaar na het eerste Motown-nummer best even bij stil mogen staan.
 

Volgend artikel in dit blog