Kennis-blog
Wetenschap van dag tot dag
Mooi
verhaal in de New Scientist van dit weekend, over de
extreme koudegolf van 1709. Die begin op 6 januari en duurde, met
enkele korte dooiperiodes, tot maart. Van Scandinavie tot Italie
bevroor alles. De zee, de rivieren, de oogsten. Reizigers langs de
kant van de weg. Bomen spatten uit elkaar. Het was de koudste
winter in 500 jaar, is het verhaal.Ik moest er meteen bij denken aan Jan Buisman, de auteur van de befaamde boekenreeks Duizend Jaar Weer, Wind en Water in de Lage Landen. In die reeks gebruikt de gepensioneerde schoolmeester Buisman historische documenten, van scheepsjournalen, tolijsten, wijnrapporten en kloosterboeken om het historische weer in Nederland te reconstrueren. Zoveel mogelijk van dag tot dag.
Buisman is, tegenwoordig met hulp, inmiddels aanbeland in deel V en het jaar 1750. Al zijn boeken staan tegenwoordig zomaar online, en maakt het dus wel heel gemakkelijk om even op te slaan hoe het er in het extreme winterjaar 1709 hier aan toeging.
Na tien winters zonder noemenswaardige vorst, begint Buisman, komt de winter van 1709 hard aan. Door de koude herfst en voorwinter zijn veel mensen al behoorlijk door hun voorraad hout en turf heen als op 6 januari extreme vorst invalt. 'Het duurt niet lang of men vindt hele gezinnen doodgevroren in tochtige ijskoude woningen.'
Volgen in de woorden van zes getuigen de verhalen over wat een ijzingwekkende verschrikking moet zijn geweest. In Dendermonde noteert een anonieme bron dat de inkt tijdens het schrijven van de aantekeningen in de pot bevriest.
En schoolmeester Hoyte Roucema te Dronrijp, Friesland, noteert met een eigen thermometer de temperaturen, tot min 24. Bovendien, meldt hij, meldt men geregeld dat er vogels dood uit de hemel vallen, zo koud is het.
Ik sprak Buisman (1926) ooit bij het begin van zijn avontuur, toen deel I verscheen, in 1995. Hij begreep, zei hij destijds, maar niet hoe historici het weer zomaar helemaal kunnen vergeten. Dat bepaalt namelijk veel. Maar omdat we in onze verwarmde studeerkamers zitten, begrijpen we niet wat het is om het stervenskoud te hebben. Of bloedheet. Daar kan geen politiek tegenop.
Maar het mooiste wat hij zei, ging over tijd. In jaren, zei hij, dat er vroeger niks opmerkelijks gebeurde, geen extreem weer, geen oorlog, geen ziekten, bestond er eigenlijk geen tijd. Alles stagneerde. De zon ging op en weer onder, en dat was het wel zo'n beetje.
Drie eeuwen geleden waarschijnlijk niet. Alles vroor vast in 1709. Maar hele generaties herinnerden zich daarna hoe het medio maart eindelijk begon te dooien.
2reacties
Jelle
10-02-2009 17:33
Als het het weer in het algemeen betreft en niet specifiek kou
zijn er nog wel twee voorbeelden die me zo te binnen schieten: de
door storm vernietigde vloten van de Mongolen in 1274 en 1281, en
van de Romeinen in 255 bc.. Ook de kou in Rusland is inderdaad
een klassieker, voor zover ik weet speelde die ook een
belangrijke rol bij het uiteindelijke terugdringen van het Duitse
leger in de tweede wereldoorlog.
Ik moet overigens toegeven dat het geschiedenisonderwijs op school er niet op vooruit is gegaan, want bovenstaande dingen heb ik niet op school geleerd.
Reactie is geredigeerd
Ik moet overigens toegeven dat het geschiedenisonderwijs op school er niet op vooruit is gegaan, want bovenstaande dingen heb ik niet op school geleerd.
Reactie is geredigeerd
Inloggen is niet verplicht om je commentaar achter te laten.
Beperkt HTML (<b>vet</b>, <i>cursief</i> en <u>onderstreept</u> toegestaan; webadressen worden automatisch omgezet in werkende links).
Martijn van Calmthout
Woonplaats: AmsterdamMartijn van Calmthout (1961) is chef wetenschap van de Volkskrant. Hij studeerde natuurkunde in Utrecht en is sinds 1992, na een korte periode als freelancer, in dienst van de krant. Hij schrijft, in het katern Kennis, de site vk.nl/wetenschap en de nieuwskrant, over exacte wetenschappen en het wetenschapsbedrijf. In 2005 publiceerde hij de biografie Einsteins Licht (Contact) en in 2009 het brievenboek Geachte Darwin (Atheneum); in 2010 verschijnt Einstein in een Notendop (Bert Bakker). In 2008 was hij een van de makers van de Volkskrant Betacanon (Meulenhoff). Elke derde maandag van de maand presenteert hij in de Balie in Amsterdam live het Kenniscafe van de Balie, NEMO, de KNAW en de Volkskrant. Op vrijdagen is hij geregeld te horen in het radiogramma Hoe?Zo! van Teleac/NOT, om 21.00 uur op radio5.
Beroep: Wetenschapsredacteur de Volkskrant
Man
Statistieken
Laatste reacties
Een LHC-versneller voor Fortis
Henk Ruyssenaars: Belastingmiljarden: Reddingsplan voor de Rijken ook in Nederland?
Oh ja?
Google Url.: …
Nobelprijs: een vrouwenjaar
Lars: Ik vindt dit een hele STOMME site!! en ik snap …
Mens, ga toch naar het museum
p.c.van den noort: ALLE FOSSIELEN ZIJN TUSSENVORMEN ZEGT U .
Dit is onjuist.De tussenvormen …
Lachen: de folder van de creationisten
René: Patrick schreef op 19-03-2010, om 11u42: "De folder is inderdaad …
Wel een paradijs, geen olieramp
Brynnar: @ Landheha,
U vraagt om links? U wilt man-en-paard? Bewijs? Onderzoeksrapport?
www.derm.qld.gov.au/register/p...
Graag …
Archief / RSS
Bekijk het hele archief van Martijn van Calmthout, of klik op een van de jaren hieronder om een deel van het archief te ontsluiten.
2010
2009
2008
Zoek in het archief
Abonnementen
| Alle blogs |
|
 |
 |
| Deze gebruiker |
|
|
|
Toen er nog les gegeven werd op school, heb ik geleerd van mijn prachtige verhalen vertellende geschiedenisleraren, dat de koude Hannibal fataal werd, toen hij met zijn olifanten over de Alpen trok op weg naar Rome. In 1795 werd Holland bevrijd van de regenten-oligargie door Pichegru, die de bevroren rivieren kon overtrekken en de Europese eenwording is eeuwen uitgesteld doordat Napoleons 'Grande Armée' in Rusland diepgevroren werd.
In mijn persoonlijke geschiedenis is de 'koudste- winter-ooit-gemeten' in 1947, de winter waarin ik als tienjarige jongen prima kon leren schaatsen, omdat die ook maanden duurde tot vér in maart. Zelfs de Noordzee bevroor en daardoor kon je op het strand van Zandvoort tussen enorme ijsrotsen doorlopen.
Vriendelijk verzoek: Méér voorbeelden hierheen opsturen. (Ondergang der Armada? Willem Barendsz zoektocht?)
Reactie is geredigeerd