Op de Capitoolheuvel in Rome staan in de 14e eeuw twee gebouwen van waaruit de stad werd bestuurd. Rond deze gebouwen vind zich in 1347 een roerige episode plaats in de geschiedenis van Rome. Aan de hand van Petrarca en Machiavelli kijk ik naar de gebeurtenissen op de heuvel en zoek vervolgens naar de sporen van dit verleden die er nu nog te vinden zijn.

Op 20 mei 1347 trok een groep oproerlingen onder leiding van Cola di Rienzo naar het Capitool. De Romeinse edelen vluchtten of verstopten zich en dus nam Cola di Rienzo zonder al teveel problemen de stad over. Meteen werden enkele nieuwe wetten aangenomen en Cola di Rienzo werd gezien als de nieuwe leider van Rome.


Dat schrijft Petrarco in zijn Canzone “Spirto gentil che quelle membra reggi” (vertaald naar het Engels) over Cola di Rienzo. Volgens Petrarca was het een sterke een standvastige man, die Rome naar zijn oude glorie zou brengen. Het was de juiste man op de juiste plaats en hij genoot Petrarca’s volle vertrouwen.

Cola di Rienzo kwam uit een simpel gezin, maar wist zich via een studie Latijn op te werken tot een man van aanzien. Hij werd zelfs naar paus Clemens VI gestuurd met als doel de paus terug naar Rome te halen. Het lukt di Rienzo niet om de paus te overtuigen, maar toch sympathiseerde de paus met hem. Hierna gaat Di Rienzo terug naar Rome om zijn revolutie voor te bereiden.

Hij had grote plannen met Rome. Toen hij aan de macht kwam probeerde hij Italië weer te herenigen tot een groot rijk, dat natuurlijk onder leiding van Rome zou komen te staan. In de maanden na zijn staatsgreep probeert hij dit ook te bereiken, maar uiteindelijk sluit alleen Napels zich bij Rome aan.

Moeilijke tijden breken nu aan voor Cola di Rienzo. Het volk begint te morren door de hoge belastingen die hij heft, de edelen proberen de stad terug in handen te krijgen en de paus die oorspronkelijk niks tegen zijn staatsgreep had, verfoeit di Rienzo’s eenheidsplannen. In Machiavelli’s Geschiedenis van Italië lezen we verder:

“But Niccolo [di Rienzo], notwithstanding his great reputation, lost all energy in the very beginning of his enterprise; and as if oppressed with the weight of so vast an undertaking, without being driven away, secretly fled to Charles, king of Bohemia, who, by the influence of the pope, and in contempt of Louis of Bavaria, had been elected emperor. Charles, to ingratiate himself with the pontiff, sent Niccolo to him, a prisoner.”

Na dik een half jaar is de korte regeerperiode van Di Rienzo dus voorbij. Machiavelli ziet in hem overigens helemaal niet zo’n sterke persoonlijkheid. Hij kon niet omgaan met de druk en vlucht zelfs stiekem weg. Vervolgens laat hij zich gevangen nemen door iemand die hij vertrouwd. Helemaal niet zo’n geweldig staatsman dus. Vervolgens wordt het nog erger:

“After some time, in imitation of Rienzi, Francesco Baroncegli seized upon the tribunate of Rome, and expelled the senators; and the pope, as the most effectual means of repressing him, drew Niccolo from his prison, sent him to Rome, and restored to him the office of tribune; so that he reoccupied the state and put Francesco to death; but the Colonnesi becoming his enemies, he too, after a short time, shared the same fate, and the senators were again restored to their office.”

Hij moet dus het vuile karweitje oplossen voor de Paus en wordt vervolgens zelf ter dood gebracht. Waar is nou die grote staatsman gebleven waar Petrarca het over had? Bij Machiavelli is het een zwakke persoonlijkheid geworden die zich laat gebruiken door anderen. De waarheid zal vermoedelijk wel ergens in het midden liggen.

Toch wordt hij nog altijd geëerd, want op de Capitool heuvel in Rome vinden we tegenwoordig een beeld van Cola di Rienzo. Het beeld werd ontworpen in 1877 door Girolamo Masini en staat aan de voet van het capitool, waar hij uit zijn tocht naar de macht begon. (afbeelding links)


Het ontwerp voor het plein van Michelangelo (links) en het plein tegenwoordig (rechts)

Op de heuvel vinden we tegenwoordig de Capitolijnse musea die onder zijn gebracht in drie gebouwen. Het is interessant om te weten dat twee van deze drie gebouwen, de gebouwen zijn die er al stonden in de tijd van di Rienzo. De gevels zijn alleen in de loop daar jaren veranderd door meerdere architecten waaronder Michelangelo en Girolamo Rainaldi. Bovendien werd er een klokkentoren toegevoegd aan het middelste paleis.

Het derde gebouw dat we nu vinden op de Capitool heuvel is ontworpen in de 16e eeuw volgens de plannen van Michelangelo, die het plein wilde omringen door een extra gebouw om symmetrie te krijgen. De gevel van dit derde paleis is dan ook gelijk aan het paleis er tegenover en eveneens ontworpen door Michelangelo. Al heeft Michelangelo zelf nooit het resultaat kunnen zien, want hij overleed voor de bouw van het derde paleis.

Tegenwoordig stroomt het Capitool vol met toeristen uit de hele wereld die niet meer weten wie Cola di Rienzo is. Zijn revolutie is niet meer dan een paar alinea's in een geschiedenisboek over Italië en zijn droom over een groot Italiaans rijk, is nooit uitgekomen. Het enige wat nog rest is zijn beeld op het capitool, dat dagelijks wordt gefotografeerd door enkele toeristen.

Volgend artikel in dit blog