Op 26 september om 9 uur precies gebeurt het. Houd die dag nog even vrij want misschien wordt u wel gevraagd. Misschien bent u een van de honderd ‘gewone burgers’ die op die dag met elkaar in Den Haag in debat mogen gaan over klimaatverandering. Wat moet er gebeuren om de opwarming van de aarde een halt toe te roepen? Wat adviseren deze burgers en 5900 uitverkorenen uit andere landen de internationale klimaattop in december in Kopenhagen?

Op diezelfde 26e september om 9 uur lokale tijd komen in nog 43 andere landen - van Mali en China tot en met de VS en Japan - honderd gewone burgers bijeen. Sommige grote landen formeren meerdere groepen. Al met al zullen er op die dag 6000 mensen in zulke burgerfora meedoen. Voor het eerst in de geschiedenis zullen zoveel mensen op zoveel plaatsen met elkaar debatteren over een zelfde onderwerp, gericht op eenzelfde doel. Het is een initiatief van het Deense technologie-instituut Technologieradet.  In Nederland wordt het debat georganiseerd door het Rathenau Instituut.

De spanning zou al op moeten lopen. Wie gaan er gevraagd worden? Hoe worden die ‘gewone burgers’ geselecteerd, die namens ons allen adviezen gaan geven? Afgesproken is dat ze representatief zijn in termen van leeftijd, sekse, opleidingsniveau en regio. Ze mogen geen activist zijn of woordvoerder zijn van een organisatie. Die komen ook aan het woord, maar als informant. Een moeizaam onderscheid. Een actief lid van Milieudefensie, Greenpeace of de fietsersbond ENFB, is dat een gewone burger of een activist? Als je zulke activisten uitsluit, straf je eigenlijk hun activisme, in plaats van het te belonen.

Het risico bestaat dat zulke kenners het debat domineren. Nodig is daarom een scherpe, rechtvaardige voorzitter. Met een zwakke voorzitter overheersen sowieso de perspectieven van de brutalen en hoger geschoolden. In burgerfora over criminaliteit in Chicago kwamen met een zwakke voorzitter de enorme problemen met straatroof, inbraak en drugscriminaliteit van het arme deel van de wijk niet eens ter sprake. Arm en rijk bogen zich enthousiast alleen over de relatief onbeduidende problemen van het rijkere deel van de wijk. In fora met een goede voorzitter gebeurde dit niet, zo analyseerde de politicoloog Archon Fung in zijn boek Empowered participation.

Het is nog erg stil rond het burgerforum van 26 september. Op de website van het Rathenau Instituut is dit evenement in een diepe slaap gehuld. Het project start vanaf juni, staat er vermeld. Veel te laat! Alleen als het nu begint, kan het een waarlijk democratisch evenement worden. Allereerst moeten de selectiecriteria voor deelnemers besproken. In elk land mogen landspecifieke selectiecriteria een rol spelen. Dat biedt een kans om de scheiding tussen activisten, deskundigen en gewone burgers te relativeren.  Specifiek voor Nederland is dat  4 van de 7,2 miljoen huishoudens lid is van een natuur- milieu- of dierenbeschermingsorganisatie. Dus is het redelijk dat ook bijna de helft van de vertegenwoordigers lid is. Een ander uniek punt van Nederland is de fiets. Hoe de fiets ook elders opwarming kan tegengaan: daarover kunnen juist wij wat zeggen. Dat rechtvaardigt een goede vertegenwoordiging van fietsers in het forum.

Vervolgens moeten de burgers razendsnel gevraagd worden. Opdat ze zich inlezen en er op feesten en partijen tot vervelens toe over praten. Dat is noodzakelijk voor hun representativiteit. Zoals vaak denkt de organisatie bij representatie alleen aan wat de politicoloog Hannah Pitkin descriptieve representatie noemde: de mate waarin de forumleden qua sekse, etniciteit, leeftijd enzovoorts lijken op degenen die ze vertegenwoordigen. Dat valt meestal tegen: mensen die meepraten zijn over het algemeen hoger opgeleid en ouder. Maar minstens zo belangrijk zijn hun formele en  symbolische representatie: de mate waarin zij zich naar hun achterban verantwoorden en de mate waarin in hun standpunten andere stemmen meeklinken.

Om hun formele en symbolische representatie te verhogen moeten de deelnemers al maanden voor 26 september zoveel mogelijk andere meningen horen en met zoveel mogelijk andere mensen in debat gaan. De media hebben hierin ook een rol. Alleen wanneer zij erover berichten, hebben de honderd uitverkorenen op feesten en partijen ook iets te bespreken. Hoog tijd dus voor een tijdelijke rubriek in deze krant:  ‘nog ... dagen tot 26 september’, met meningen en feiten over klimaatverandering.. De Deense democratische traditie evenaren we niet snel maar toch: dit is onze kans om weer een beetje gidsland te zijn. Grijp die!

Evelien Tonkens, De Volkskrant, 22 april 2009
Reageren? Vk.nl/opinie

Volgend artikel in dit blog