De Nederlandse economie is dit jaar tot nu toe veel meer gekrompen dan verwacht. Na een groeiende stroom berichten en deskundige meningen dat herstel eraan zit te komen voor de wereldeconomie en de Nederlandse, kwam het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) met het grootste krimpcijfer na de Tweede Wereldoorlog: 2,8 procent ten opzichte van het laatste kredietcrisiskwartaal van 2008.

Er zijn minstens twee redenen waarom dat cijfer zo uit de pas loopt met het optimistische sentiment. Die positieve geluiden gaan over de toekomst. Kopstukken van de financiële markten, zoals de centrale bankiers Wellink, Trichet en Bernanke, zien vooral volgend jaar lichtpuntjes. Alles daalt nog wel, maar het gaat minder hard. Hun conclusie: rond deze tijd zitten we op de bodem en kunnen we alleen nog maar omhoog.

Het CBS kijkt echter net als alle collega statistische bureaus in Europa, terug naar wat er werkelijk is gebeurd in de eerste drie maanden van dit jaar. En dan zien ze die bodem. Althans, wat het dieptepunt zou kunnen zijn.

De onzekerheid daarover is de tweede reden waarom de voorspellers zulke andere geluiden laten horen dan de terugkijkers: de wereld en dus ook Nederland bevinden zich al een half jaar in volkomen onbekend gebied.

De huidige crisis wordt weliswaar vergeleken met die van de jaren dertig van de vorige eeuw. En er is overeenstemming dat de maatregelen die toen zijn genomen om de Grote Depressie te voorkomen, die alleen maar hebben versneld. Maar niemand weet of de manier waarop de westerse economieën nu uit de crisis proberen te komen, de juiste is.

Want het aanzetten van geldpersen, het opvoeren van de overheidsbestedingen, het naar nul procent brengen van de rente en het stimuleren van de kredietmarkt, dat is allemaal ook nooit eerder tegelijk gedaan.

Dat onbekende terrein weerhoudt weinig economen ervan voorspellingen te doen op basis van de werkelijke CBS-cijfers. Op een dissident als economieprofessor Sweder van Wijnbergen na - hij gaat ervan uit dat het ergste nog moet komen - menen economen dat het eerste kwartaal van 2009 de geschiedenis in zal gaan als de slechtste drie maanden van deze crisis.

Dat betekent dat het volgende kwartaal de economie nog wel krimpt, maar niet zo erg als de 2,8 procent van de eerste drie maanden. ‘Ik doe zo'n voorspelling nu wel met veel meer mitsen en maren dan onder normale economische omstandigheden', zegt macro-econoom Hans Stegeman van de Rabobank.

Voor Nederland zit die onzekerheid in de grootste en onaangename verrassing in de CBS-cijfers: de consumptie van huishoudens. Die is fors gedaald. Helemaal onverwacht was dat niet, want de supermarkten hadden al geconstateerd dat Nederlanders daar minder besteden. Van alle typen winkels merken die een teruggang het laatste.

Totdat het CBS met zijn cijfers kwam, was de gedachte dat doordat de koopkracht op peil bleef en zelfs steeg (vooral door de gedaalde olieprijs), consumenten hun koopgedrag niet zouden aanpassen. Dat is goed voor de economie, eenderde van de groei wordt erdoor verklaard.

Maar die laatste strohalm heeft het CBS ook door het putje gespoeld. Stegeman meent bovendien dat de consumptie nog verder zal teruglopen, waardoor Nederland met een eventueel herstel verder achter zal lopen op de rest van Europa en de VS. Van de voor Nederland relevante economieën deed alleen Duitsland het in het eerste kwartaal slechter.

De verwachting is nu dat al die landen waar de consumptie al terug was gelopen, sneller zullen opkrabbelen dan Nederland. Maar ook dat zijn voorspellingen over situaties die niemand eerder heeft meegemaakt.

Robert Giebels

Volgend artikel in dit blog