Er is 6,5 miljard meer betaald voor het Nederlandse deel van Fortis, dan de 16,8 miljard waarvoor we allemaal dachten dat die spullen zijn gekocht. Maar je hoort er niemand over. Dat kan twee dingen betekenen. Of we zijn murw geworden door al die miljardenbedragen dat het ons niet meer kan schelen. Of de Algemene Rekenkamer heeft het bij het verkeerde eind en de 6,5 miljard deelneming om aandelen ABN Amro te kopen is geen deelneming, maar iets anders.

Wat weten we zeker over die 6,5 miljard?

Toen de staat in grote haast ABN Amro Nederland, Fortis Bank Nederland en Fortis Verzekeringen Nederland op 3 oktober kocht, was de afgesproken prijs 16,8 miljard euro. Probleem was alleen, zo bleek later, dat de staat alleen via Fortis Bank Nederland iets te zeggen had over ABN Amro. Want dáár waren de aandelen ter waarde van 24 miljard gestald van RFS Holdings, het vehikel waarmee Fortis, Royal Bank of Scotland en Santander het door hun gekochte complete ABN Amro gingen verdelen.

Die aandelen drukten voor 24 miljard op de balans van Fortis Bank Nederland. De staat kocht ze een jaar later voor 6,5 miljard. Over de verklaring van die enorme waardedaling komen we nog te spreken - die lijkt met alleen de kredietcrisis niet volledig verklaard.

Waar het om gaat is hóe de staat die aandelen kocht. Het werd verrekend met de schuldenlast die de Nederlandse staat van Fortis heeft overgenomen. De staat had in de doorwaakte nacht van 2 op 3 oktober 2008 immers 16 miljard aan lange termijn en 34 miljard aan korte termijn leningen overgenomen van de toen nog grote Fortis Holding. 'Deze bedragen zijn betaald aan Fortis SA', schrijft het ministerie van Financiën.

En over de 6,5 miljard voor het RFS-deel: 'Vervolgens heeft de staat in december de aandelen ABN Amro overgenomen van Fortis Bank Nederland tegen het wegstrepen van 6,5 miljard euro aan lange termijn leningen. Op de balans van de staat betekent dat er vreemd vermogen aan Fortis is omgezet in aandelen in ABN Amro (debt to equity swap). Gesaldeerd over de twee transactie heeft de staat dus nog steeds 16,8 miljard euro betaald voor de aandelen Fortis Bank Nederland, komen de aandelen ABN Amro voor 6,5 miljard euro op de balans, en zijn de lange termijn leningen met 6,5 miljard verlaagd tot 9,5 miljard.'

Een lening is dus omgezet in aandelen. Dat beoordeelt de Rekenkamer als een deelneming. Financiën doet dat ook: 'Formeel is sprake van een nieuwe staatsdeelneming.' Een lening hoor je terug te krijgen, maar als je die lening omzet in een pakket aandelen, zie je er in beginsel vanaf dat je het geld terugkrijgt. Je doet een aanschaf en hoopt dat die winstgevend is en dat is mede de reden waarom de Europese Commissie er op is gedoken.

Want als er 23,3 miljard betaald is in plaats van 16,8, dan is de kans dat te veel betaald is groter. En te veel betalen kan zo maar staatssteun zijn. De mannen en vrouwen van Eurocommissaris Kroes studeren er nog een half jaartje op.

Bij Financiën zeggen ze: het is lood om oud ijzer en daarmee een vestzak, broekzak operatie. Want er kleven net zulke grote risico's aan een achtergestelde lening bij een zwakke bank zoals Fortis als aan aandelen van het Nederlandse deel van ABN Amro.

Maar als dat zo is, dan is het Nederlandse deel van Fortis niet voor 16,8 miljard maar voor dat bedrag plus de 16 miljard aan langlopende achtergestelde leningen is liefst 32,8 miljard gekocht. Want dat is het bedrag waarover het totale verlies tot 100 procent kan oplopen - de staat kan voor die 32,8 miljard het schip in gaan. Ironisch genoeg is dat exact de waarde van de spullen zoals Morgan Stanley die eind september 2008 vaststelde.

Dat 6,5 miljard euro van karakter veranderd, ontkent Financiën allerminst, maar in hun beleving gebeurt er daarmee helemaal niets. Dus houden ze de prijs waarvoor alles is gekocht op 16,8 miljard.

ABN Amro doet dat zelf ook, heel graag. Want hoe lager het bedrag, hoe groter de kans dat ze de bank met winst naar de markt brengen. ABN Amro-baas Gerrit Zalm wil het ook op 16,8 miljard houden, want zijn vertrekbonus is afhankelijk van de winst die de staat boekt op de verkooptransactie die ergens in 2013 wordt verwacht.

Robert Giebels

Volgend artikel in dit blog

1reacties