Wij mensen hebben ons onafhankelijk gemaakt van het weer en overwinteren nu op de zuidpool. We hebben ons door medische ingrepen en genetische manipulatie bevrijd van de dwang van de evolutie. We zetten de natuur naar onze hand voor de productie van voedings- en genotmiddelen. We hebben de eerste stappen in de ruimte gezet. Als je een diersoort bent die zich grotendeels heeft vrijgemaakt van zijn natuurlijke milieu en die zijn eigen wereld schept, heb je een goed verhaal nodig om jezelf in de hand te houden. Er is immers niets of niemand anders die dat doet. Als we willen voorkomen dat we door eigen toedoen ons eigen bestaan onmogelijk maken hebben we behoefte aan een aangepaste ethiek.

Toen we ons vrij maakten van de natuurlijke omgeving waarin we ontstonden kregen we behoefte aan een ethiek. Voor een samenleven in stamverband was het voldoende om onze instinctieve neigingen te volgen. Maar voor een samenleven in legerkampen of in steden moesten expliciete regels worden bedacht, omdat je niet meer een directe relatie had met elk van de anderen in jouw omgeving. En onbekend maakt onbemind. We missen het instinct om met groepen, groter dan 150 personen om te gaan. Op steden had onze evolutie ons niet voorbereid. Dus moesten er regels worden bedacht.

Nou gaat het niet meer om steden, maar om de aarde als geheel. Dus moeten er nieuwe regels worden bedacht. In het verleden hebben we naast vele andere diersoorten zelfs onze eigen broeders, de Neanderthalers, uitgeroeid. Nu lopen we het risico onszelf uit te roeien. Er is geen instantie die ons beschermt tegen eigen handelen. Dat moeten we helemaal zelf doen. En ons sociale instinct is daarvoor niet meer voldoende. Bovendien lijkt de rol van de religie als dwingende morele macht nu uitgespeeld. Toch accepteren we nog steeds de noodzaak van een moraal en blijven we op zoek naar een ethiek, naar een verhaal dat ons vertelt waarom we niet elkaar op grote schaal moeten mishandelen, verkrachten en vermoorden.

Zonder ons natuurlijke ethische gevoel hadden we ons niet in onze huidige biologische vorm kunnen handhaven. Maar dat is niet het hele verhaal. En we hebben langs rationele lijnen een ethiek geconstrueerd die ons moet helpen onszelf te overleven. Zonder die rationele aanpak hadden we nooit kunnen realiseren wat onze beschaving ons nu biedt. Maar ook dat is niet het hele verhaal. Die beschaving staat nu onder druk door vervuiling, vernietiging van natuurlijke hulpbronnen en een onevenwichtige verdeling van rijkdom. Zonder de beschaving die we hebben opgebouwd kunnen we niet alle 6 miljard mensen die nu leven ook in leven houden. De grote vraag is of het met die beschaving dan wel gaat lukken. We zullen in de komende tijd al ons sociale gevoel en al onze rationaliteit nodig hebben om onszelf in stand te houden.

Volgend artikel in dit blog

1reacties