Duinen in de kunst: Toorop, Mondriaan, Van Gogh

Bepaalde onderdelen van deze website vereisen het gebruik van javascript. Indien u van alle functies gebruik wilt maken, zult u javascript moeten toestaan.

passagenproject

kunst wetenschap politiek

< Voorpagina

maandag 6 juli 2009 14:16 door Maria Trepp

Tags: duinen, kunst, gemeentemuseum den haag, vincent van gogh, mondriaan, toorop, duin, paul klee, landschappen, moderne kunst

Twee mooie moderne schilderijen van de duinen waren te zien in het Haagse Gemeentemuseum ( ‘De XXste eeuw’)

Jan Toorop, Duinen en zee in Zoutelande, 1907

Piet Mondriaan, Duin II, 1909

Toorop en Mondriaan waren van af 1908 beviend met elkaar. Toorop was bekend met het pointillisme van Seurat, en dat is hier op deze schilderijen ook terug te zien.

Hier nog een vrij onbekend schilderij van Vincent van Gogh met duinen:

Vincent van Gogh, Duinen, 1882

In de tentonstelling "Voorbij de horizon" (tot 7 februari 2010) in het Gemeentemuseum Den Haag hangen meerdere schitterende duin-schilderijen van Mondriaan.

"Felgekleurd, stemmig, woest, vriendelijk, vlak, glooiend, figuratief, abstract twee- én driedimensionaal: het landschap doet zich in de moderne kunst op vele manieren voor. Van landschappen vol dramatiek en emotie in de romantiek tot volledig abstracte werken in de jaren zestig van de twintigste eeuw, waarbij de land art kunstenaars het fysieke landschap gebruiken als drager voor een kunstwerk. De tentoonstelling Voorbij de horizon toont hoe de verbeelding van het landschap de laatste twee eeuwen is veranderd en hoe de manier waarop het landschap werd weergegeven exemplarisch was voor de gedachten over kunst en de verbeelding van de realiteit in een bepaalde tijdgeest.

Mondriaan vervaardigde aan het begin van de twintigste eeuw enkele zonovergoten luministische duinlandschappen. In deze werken experimenteerde hij met de weergave van licht, zowel boven de horizon als gereflecteerd in zee."

"Duin I", "DuinII"en "Duin III" hangen hier naast elkaar:

Piet Mondriaan, Duin I

Piet Mondriaan, Duin II

Piet Mondriaan, Duin III

In de tentoonstelling “Cézanne Picasso Mondriaan in nieuw perspectief”, ook in het Haagse Gemeentemuseum, zijn twee schitternde duinlandschappen van Mondriaan in zeer groot formaat te zien:

Piet Mondriaan, Duinen bij domburg, 1910

Piet Mondriaan, Duinlandschap, 1911

Uit de Catalogus bij de tentoonstelling:

"[..] Duinlandschap is een [..] voorbeeld van wat Modriaan begreep als 'kubisme'.

Zoals in het luminisme de schildertoets, de kleur, uit elkaar genomen en 'gedivisioneerd' werd (zoals dat heette), zo 'divisioneerde' Mondriaan de vorm van het uitgestrekte en kale duingebied bij Vrouwenpolder, met uitzicht over het Veerse gat op de kust van Noord-Beveland. De opbouw van deze voorstelling is een combinatie van schichtige hardgroene en fel blauwe driehoeken, doorschoten met zacht violette banen,in de lucht voor de wolken en in het landschap voor de duinen.

Opvallend zijn de vinnige, korte, evenwijdig lopende verfstreken waaruit alle facetten zijn opgebouwd. Met name de harde combinatie van het blauw en het groen bracht hem in de buurt van de door hem bewonderde Van Dongen en van Sluijters. Ook zij maakten in hun recente werk gebruik van die harde, vlakke kleurencombinatie. Maar juist de ontstane afwijking van de natuurlijke vorm bracht Mondriaan in Duinlandschap ook dicht in de buurt van een streven naar abstractheid, van meer en meer vergeestelijking. Want het moderne, het vergeestelijkte, moet zich niet alleen in symbolen, maar ook in lijnen openbaren.” ( p 64)

en hier nog een duinlandschap van Paul Klee:

Paul Klee duinlandschap

-----------------------------------------------------------

Prof.dr. Anthonya Visser

Antisemitisme, censuur en intimidatie aan de universiteit Leiden

Het Passagenproces prof.dr Anthonya Visser versus Maria Trepp

De benoeming van prof.dr. Anthonya Visser

Toon gerelateerde artikelen

Dit bericht maakt deel uit van de groep(en)

Volgend artikel in dit blog

34reacties

R. Kruzdlo 06-07-2009 14:51

Mondriaan zijn duinen zijn gemaakt in Domburg.

Mooi hé...

groet

jan bouma 06-07-2009 17:00

Toorop en Mondriaan bleken ook even kind te zijn van hun tijd door "pointillistische werken" te maken. Pissaro, Signac waren hun voorbeelden. Men zou de conclusie eraan kunnen verbinden dat "de kunstenaar toch uiteindelijk maakt wat de markt op zeker moment vraagt...." Of oordeel ik dan te hardvochtig?

Zwollywood 06-07-2009 17:13

Leuk maria.....ik krijg direct het gevoel om met m'n voeten in het zand te willen lopen....

Maria Trepp 06-07-2009 17:22

Jan "zou de conclusie eraan kunnen verbinden dat "de kunstenaar toch uiteindelijk maakt wat de markt op zeker moment vraagt"

Dat snap ik niet.

Ik zie alleen dat Mondriaan en Toorop laten zien dat een kleur uit heel veel kleuren is samengesteld.
Er is geen eentonigheid in de wereld.

kuifjesimon 06-07-2009 17:34

Mooi ... die drie duinen
ik ga niet kiezen
maar bewonder

Martin Broek 06-07-2009 17:44

Zoutelande niet mijn ding.

De andre drie zeker na elkaar
erg mooi en als ik dan moet
kiezen dan ga ik voor de Van
Gogh. Het meest mijn duin

jan bouma 06-07-2009 17:59

@Maria.. 17:22
Naar mijn oordeel conformeren kunstenaars zich aan het tijdsbeeld en/of de mode van het moment zij leven.

Neem de minimal constructuvisten als Malevitch en Lissitsky als voorbeeld. Idem andere kunstenaars die zich richtten naar de tijd en hun erkenning kregen. De "Cobraperiode" leverde met Karel Appel en Jasper Johns ook op (bijv.) De Kooning... en vele andere navolgers.

Ergo:

De waarde van de Kunst wordt door het tijdperk van de op dat moment levende kunstenaar bepaald en die erkenning ondervinden. Misschien is dat een te beperkt criterium. Talloze kunstvormen verwierven nochtans hun erkenning. "Die blaue Reiter" is er ook een voorbeeld van.... Ach zomaar wat... Het blijven mooie schilderijen.

Maria Trepp 06-07-2009 18:27

Jan : "conformeren kunstenaars zich aan het tijdsbeeld en/of de mode van het moment zij leven."

Ik zou dit niet "conformeren" willen noemen, omdat zij in feite pioniers zijn.
Zij experimenteren in een klein groepje en laten zich van elkaar inspireren.
Maar Mondriaan is geen epigoon die zich conformeert....

Jezzebel 06-07-2009 19:34

Dik vet aanbevolen :-)
Geen enkele kunstenaar kan heen om de tijd waarin hij leeft.
Als het 'echte' kunst is, is hij of zij, degene die er écht naar kijkt.

Jezzebel 06-07-2009 19:51

En nog iets, vergeef het me maar.
Het schilderij van Van Gogh, die me het meest raakt.
Man hoe hij zag!
En wat hij voelde.
Dat bestaat.
Godzijdank.
Voor de eeuwigheid.
Dank Maria, ik kende dit schilderij van Van Gogh niet.
Wat een pracht cadeau!

coby 06-07-2009 21:02

Mooi, die Van Gogh, die kende ik ook niet.

hartelijke groet, Coby

jan bouma 06-07-2009 21:04

@Maria.. 18:27
Ach, ik bedoel slechts te zeggen dat je gedurende de gehele kunstgeschiedenis heen de herkenbare tijdperken herkent van de op dat moment "gangbare expressies". Zo plaats je feilloos elke kunstenaar in het tijdperk waarin hij leeft of leefde. Je hebt gelijk dat Mondriaan geen epigoon was op het einde van z'n leven. Daarvoor heeft hij wel alle stadia doorstaan van wat gangbaar was.

Maria Trepp 06-07-2009 21:16

Jan "Daarvoor heeft hij wel alle stadia doorstaan van wat gangbaar was. "

Ik zou zeggen: hij heeft geexperimenteerd.
Gangbaar was hij niet.
Hij hing bovendien ook in de nazi-tentoonstelling "Ontaarde kunst"; daar hing niemand die gangbaar was!

R. Kruzdlo 06-07-2009 22:02

Maria ik had een reactie geplaats

Lullig goed kijk maar domburg.info/nl/mondriaan.php

ik heb gewoond naast de kerk die Mondriaan heeft geschilderd

Maria Trepp 06-07-2009 22:28

Kruzlo, ja leuk!
Mijn foto's zijn natuurlijk veel beter omdat men daar ook de structuur van de verf kan zien.
De rode molen die op de link Domburg afgebeeld staat is schitterend en ook te zien in het Gemeentemuseum, net zoals nog een andere vijftal van super Mondriaans.

jan bouma 06-07-2009 23:04

@Maria... als er nou iets "gangbaar was" was het wel "de ontaarde Kunst". Maar laten we er niet verder over strijden... Er was maar één Mondriaan.., dat is waar.

Maria Trepp 06-07-2009 23:07

Gangbaar, conventioneel, daarmee bedoel ik persoonlijk de smaak van de meerderheid.
Mondriaan heeft nooit schilderijen gemaakt voor.... brave burgers ( sorry!maar je bent het niet echt!)

jacob hesseling 06-07-2009 23:10

mooie verbinding

George Knight 07-07-2009 00:08

@Maria en Jan Bouma
Hoe zouden kunstenaars zich niet aan hun eigen tijd kunnen conformeren? Dan kom je uit bij individuen die hun eigen weg gaan, geen navolgers kennen en geen navolger zijn. De enkelingen. De meeste kunstenaars weten goed wat de markt vraagt of wat welke museumconservatoren prefereren. Dat lijkt geen hard, maar een realistisch oordeel. Met verkoop is niet mis. De gemiddelde kunstenaar vindt niets ergers dan dat gemaakte werken niet onder de mensen komen. Wat is de zin van kunstenaarsschap in isolatie?

Ook de avantgarde is een genre dat in de markt opereert. Hoe meer het achteraf wordt geidealiseerd, hoe losser het van de werkelijkheid komt af te staan. Miles Davis was de Piet Mondriaan van de improvisatie. Mondrian met zijn rug naar het publiek, is niet zonder publiek.

J de Kat 07-07-2009 03:31

Die vroege Mondriaan kon je wel overslaan, of weglaten in dit geval. Zelfs Jetses en Isings hadden een betere hand van duinen schilderen, met afvallende vegetatieschollen.
Ik mis nog je Mondriaan "Zomeravondmaan", die hangt ook in het Gemeentemuseum, als ze hem niet aan Gerrit Z. hebben weggegeven.
Jip laat de groeten doen aan zijn zus.

Maria Trepp 07-07-2009 10:14

george: "Ook de avantgarde is een genre dat in de markt opereert"dit is niet waar voor een groot deel van de avantgarde. Ik weet niet gnoeg over mondriaan om het te beoordelen, maar er zijn veel voorbeelden van gedreven kunstenaars die niet konden verkopen.Van Gogh. Kafka, om twee te noemen die ik goed ken.

J de Kat: zomeravondmaan... dat zou goed passen bij vandaag, volle maan... ik ga het nog opzoeken en hier plaatsen.
Maar het hangt niet in de 'XXste eeuw', vermoedelijk wel in bezit van het Gemeentemuseum.

George Knight 07-07-2009 12:55

@Maria
"Ook de avantgarde is een genre dat in de markt opereert"

Hoe opereert de avantgarde dan volgens jou? Er is een maatschappelijk en economisch aspect dat verder gaat dan het luchtledige. Het lijkt me niet zo zinvol om op de uitzonderingen te focussen. Vincent van Gogh die notabene zijn carriere in de kunsthandel begon. Iemand als Mondriaan die van stijl veranderde zoals een toverbal van kleur is interessant. En Jan Toorop overspoelde de huiskamers van katholieke gezinnen met zijn prenten van madonna's. Pure handel.

Maria Trepp 07-07-2009 13:22

De belangrijkste doorbraken van de moderne kunst zijn niet gemaakt METde markt maar TEGEN de markt.

Maar het is niet interessant deze dingen abstract en algemeen te bespreken; men moet wel concreet bij een bepaalde kusntenaar blijven.
Ik ken Mondriaan niet goed genoeg, maa rmijn intuitie zegt mij dat deze man voorla aan het zoeken, experimenteren en uitdrukken was, en niet verkoopbaarheid heeft gekeken.
Toch kan ik me vergiossen wat Mondriaan betreft. Zeker weten doe ik het bij Van Goh en bij Kafka, twee reuzen van de moderne.

Waar, waneer en hoe heeft Mondriaan zich vooral laten leiden door de smaak van de markt en meerderheid???

George Knight 07-07-2009 16:30

@Maria
"De belangrijkste doorbraken van de moderne kunst zijn niet gemaakt MET de markt maar TEGEN de markt."

Is dat zo? Een beeldende kunstenaar werkt in een beroepstraditie. Kunst kan tegen de macht ingaan, maar altijd met mate. In bepaalde perioden en landen is het juist de macht die de kunst volledig stuurt. Zoals Malevitsj of andere kunstenaars van het suprematisme ondervonden. Eeuwenlang is het mecenaat bepalend geweest als opdrachtgever. Voor de beste en meest vooruitstrevende schilders in hun eigen tijdperk

Ik ken de geschiedenis van Mondriaan evenmin voldoende om er vergaande uitspraken over te doen. Maar duidelijk is dat-ie voorzichtig -en zoekend- genoeg was om naast zijn experimentele werk toen het nodig was ook meer courant werk te blijven maken. Een gemengd beeld. Vanaf 1908 bezocht-ie Domburg waar hij met een rijke clientele in contact kwam en daarvan gebruik maakte. Wisselwerking. Ik zou je stelling als volgt willen herzien:
"De belangrijkste doorbraken van de moderne kunst zijn gemaakt IN en TEGEN de markt"
www.abcgallery.com/M/mondrian/...

jan bouma 08-07-2009 10:18

@George
@Maria
Hoewel ook geen uitgesproken "Mondriaanexpert" heb ik wel gelezen wat brieven van hem aan zijn vriend Ir. Albert van den Briel ("Bert"), en één van de belangrijkste schenkers aan het Haags Gemeentemuseum van Mondriaans werken. De kern van die brieven tussen M. en Van den Briel was wel de aloude klaagzang van kunstenaars, en dus ook van M., gelijk het met Van Gogh het geval was..: "hoe de nering moest worden verkocht" zelfs... HOE dat dan moest inclusief "de nieuwigheden" die Mondriaan in zijn werken had aangebracht. Dus wat @George zegt is waar.

Anderzijds... als ik voor mezelf mag spreken dan verwerp ik elke gedachte daaraan want die leidt toch tot enig conformisme. De allerindividueelste expressie van de kunstenaar is m.i. het enige wat telt. Enfin.. volgens Mondriaan was alles zoals hij schreef: "'t Is alles een groote eenheid, Bert!"
En zo heet ook het boekje... ISBN 90.70024470 - Jaar 1988 (wrs. oud getal).

Maria Trepp 08-07-2009 10:50

George: “Is dat zo? Een beeldende kunstenaar werkt in een beroepstraditie.”
Ja. Ik zie dat niet als een teken van anapassing aan de markt. De meeste kunstenaars die grote doorbraken hebben gemaakt hebben zich inderdaad eerst de min of meer klassieke technieken eigen gemaakt.
Maar de toeeigening van technieken en het experimenteren ermee is geen aanpassing aan de markt, net zo min als het af en toe voor geld produceren zodat men kan overleven.
De klassiek-moderne kunstenaars die grote doorbraken hebben bereikt waren gedreven door hun eigen experimeten en zoektocht, en hebben hun prestaties niet mét maar tegen de markt bereikt.
Nu is dit alles een beetje anders, omdat afwijking en provocatie de norm is, net zoals cooperatie met de markt.
Ik zou graag een nieuwe blog hierover maken, maar ik heb nu geen tijd. Komt misschien later.
In ieder geval vond ik de tentoonstelling over Mondriaans weg naar abstractie( in het gemeentemuseum) absoluut fascinerend. Het boek ligt hier naast me.

Jan: "allerindividueelste expressie van de kunstenaar is m.i. het enige wat telt."
Hier ben ik totaal oneens mee.
Resultaat van deze maxime is sentimentaliteit.

Nee het gaat om het experiment in de kunst, en de spannign tussen inhoud en vorm.

George Knight 08-07-2009 11:39

@Maria en Jan
Maar het punt is juist dat door de keuze voor het beroep van beeldend kunstenaar men zich reeds geconformeerd heeft. Daar kan men vervolgens afstand van willen nemen, maar dat is zoiets als van de eigen schaduw afstappen. De begrippen expressie en experiment zie ik vooral als romantiseringen, als hulpmiddel om iets wat onverklaarbaar lijkt hapklaar te maken. Als genre aanduiding in een moeilijk en slecht betaald beroep.

Ik zie de gerichtheid op en aanpassing aan de markt door een kunstenaar verre van negatief. Proberen, zoeken, peuren, drammen, doorgaan gebeurt binnen een traditie, binnen een vak en op een markt. Kunstenaars zijn mensen in hun beroep, niets anders. Slim of dom, hardwerkend of gemakzuchtig, gelukkig of ongelukkig, voorspelbaar of verkennend, sociaal vaardig of teruggetrokken, met of zonder eigen handschrift, talentvol of talentloos. Die eigenschappen maken het verschil. Priesters zijn tegenwoordig in een andere tak van sport te vinden.

jan bouma 08-07-2009 11:45

@Maria.. een woordenspel.. Immers... VANUIT de allerindividueelste expressie van de kunstenaar VOLGEN per definitie wat jij noemt: "de spanning" en de "inhoud" en "de vorm". Ben je daarentegen een epigoon van je tijd dan weerspiegelen de op dat moment en in die tijd de 'en voque' zijnde kunstexpressies. Of zoals @George dat ook al opmerkte. Zo zijn de bekende "stromingen-in-de-kunst" ontstaan. Mondriaan abstraheerde in zijn tijd, gelijk de minimalisten/constructivisten/suprematisten, ook zijn werk.

Het beste lijkt me dan ook de beoordeling: "Dit werk lijkt nergens op!" Grapje... maar je weet wat ik bedoel!

@George hierboven... Geenszins bedoelde ik een diskwalificatie uit te spreken over die kunstenaars die "werken in de stijl van" want ook daar zal men ongetwijfeld kwaliteiten in kunnen onderscheiden.
Feit is wel dat ik me nergens wat van heb aangetrokken toen ik de Mithrasschilderijencollectie schilderde. Dan pas je in geen enkel hokje... Of zoals ik al opmerkte krijg je te horen: "Dit werk lijkt nergens op!" En dat beschouw ik als een pluspunt. Groet! JB
Zie overigens 'de boze man' op het internet in relatie met "de verdwenen schilderijencollectie!"