Wat maakt een verhaal tot een verhaal? Op de eerste plaats het feit dat het verteld wordt. Dat wil zeggen: het is geen belevenis, maar iets dat je door een ander wordt meegedeeld. En dat mededelen gebeurt in de een of andere taal. Verhalen zijn geen gebeurtenissen, maar ze kunnen wel over gebeurtenissen gaan. Daarbij bevinden ze zich in een eigen wereld, met eigen regels en gebruiken. De wereld van verhalen bestaat uit begrippen, niet uit dingen. En wat ze beschrijven hoeft niet te corresponderen met iets dat echt beleefd zou kunnen worden. Wat dat betreft zijn verhalen puur virtueel, al bestond dat begrip nog niet in de tijd toen de eerste verhalen ontstonden.

Verhalen kiezen zich een positie tussen andere verhalen in de verhalenwereld. Ze laten zich inspireren door andere verhalen en verwijzen daar ook naar. Personages, landschappen, ja complete virtuele werelden worden ontleend aan eerdere vertellingen. Dat bespaart de moeite om zelf een nieuwe wereld te creëren. Dat hoeft geen fantasiewereld te zijn, het kan ook een eigen kijk zijn op de wereld van onze dagelijkse belevenissen. Zoals die van de natuurkunde, met zijn krachten en energieën. Maar het kan ook een irreële wereld zijn, zoals die van de sprookjes. We weten allemaal dat er in sprookjes getoverd kan worden, en dat er schepsels in rondlopen die je in het dagelijks leven niet tegenkomt, zoals kabouters en elfen. Een nieuw sprookje hoeft dat niet eerst duidelijk te maken voordat het zijn verhaal vertelt. Het hoeft maar te beginnen met “Er was eens....” en we weten wat ons te wachten staat.

Waar gaat het in verhalen om? Worden ze in donkere grotten in de wand gekerfd om duistere waarheden vast te leggen, of worden ze aan mensen verteld om die bepaalde dingen te laten beleven, geloven of duidelijk te maken? Verhalen ontlenen hun betekenis aan de toehoorders. Zonder toehoorders heeft een verhaal geen bestaansrecht. En als niemand zich erdoor aangesproken voelt, dooft het uit en verdwijnt in de mist van de geschiedenis. Verhalen zijn er om gehoord te worden, en alleen doordat ze gehoord worden kunnen ze invloed uitoefenen. Dat geldt niet alleen voor sprookjes, maar ook voor wetenschappelijke theorieën. Als een verhaal iets met de werkelijkheid heeft te maken, dan alleen door mensen die zich erdoor hebben laten motiveren. Een verhaal werkt door mensen, en zonder mensen geen verhaal.

Volgend artikel in dit blog

0reacties