Het determinisme stelt dat alles is voorbeschikt. Iedere gebeurtenis is het resultaat van voorgaande gebeurtenissen, en wordt door de aard van die gebeurtenissen volledig bepaald. Vanaf de eerste gebeurtenis, de Big Bang, lag het lot van de wereld volledig vast, tot in het meest minieme detail. Dat geldt ook voor het gedrag van de mens. Wat jij nu gaat doen, was al bij de Big Bang bepaald. Toeval bestaat niet.

Toeval wil zeggen: er is geen reden voor een bepaalde gebeurtenis. Het gebeurt gewoon spontaan. Veel mensen vinden dat moeilijk te geloven. Toch zal iedereen moeten toegeven dat er veel dingen gebeuren waar je geen controle over hebt, toevallige ontmoetingen, ongelukken, noem maar op. Determinisme is enkel een kwestie van geloof. Een determinist durft het toeval niet onder ogen te zien en klampt zich vast aan een onbewezen en onbewijsbaar waanidee. Want hoe zou je ooit kunnen vaststellen wat de reden is voor alles wat je overkomt, laat staan dat je dat zou kunnen doen voor het hele heelal?

Hoe kan iemand iemand die regelmatig dingen meemaakt die hij niet heeft zien aankomen, zoals wij allemaal, vasthouden aan het idee dat het allemaal is voorbeschikt? Ik kan me heel goed voorstellen dat alles op toeval berust. Ik ga uit van toeval als basisprincipe. Dat wil niet zeggen dat er geen een-op-een oorzaak - gevolgrelaties bestaan. Alleen kun je, dank zij die toevalsfactoren de toekomst principieel niet tot in alle eeuwigheid voorspellen. Volgens de hedendaagse fysica zou, als je de film van het heelal zou terugdraaien, en vervolgens de wereld weer zijn gang zou laten gaan, die wereld zich anders ontwikkelen dan voorheen. Puur toeval dus, zij het dat de kansen op de verschillende mogelijkheden bekend zijn.

Van veel gebeurtenissen die we dagelijks meemaken kunnen we niet achterhalen wat ze heeft veroorzaakt. Waarom dan toch aannemen dat er zo'n oorzaak is? Dat is niet meer dan een op niets berustende veronderstelling. Toeval daarentegen veronderstelt geen verborgen oorzaken, wat determinisme wel doet. Dat laatste is dus complexer, en die extra complexiteit levert niets op, omdat je meestal toch niet kunt nagaan wat die oorzaken waren. Dus zegt het scheermes van Ockham: weg met het determinisme.

Volgend artikel in dit blog

3reacties