Een film kan spannend zijn, ontroerend of aangrijpend. Een film kan angst oproepen, blijdschap, of opwinding. Een film kan om meeleven vragen, maar niet om persoonlijke betrokkenheid. Want wat ik zie, in die film, is niet echt. Het kan zijn dat die film verslag doet van gebeurtenissen die echt hebben plaatsgevonden, maar die gebeurtenissen spelen zich dan niet hier en nu af, maar op een andere plaats en op een andere tijd. En ik, als kijker, ben geen acteur in die film. Ik sta buiten het verhaal. Wat er in die film gebeurt, gebeurt anderen.

Mijn leven is geen film die ik op mijn gemak kan bekijken. Het is hooguit een film in het stadium van de opname. In de film van mijn leven speel ik de hoofdrol. Wat er in die film gebeurt, overkomt mij. De ervaringen die de film van mijn leven mij presenteert zijn mijn ervaringen, niet die van anderen. Ik ben er op mijn manier bij betrokken, en anderen kunnen er niet op dezelfde manier bij betrokken zijn. Alles wat jij meemaakt komt bij mij toch anders over dan wanneer ik het zelf zou meemaken. Er is, met andere woorden, sprake van twee verschillende perspectieven. Ik kan niet, op de zelfde manier als jij dat beleeft, beleven wat jij beleeft. Ik kan dat wat jij beleeft alleen van buitenaf bekijken. Wat voor jou ervaringen zijn, zijn voor mij maar observaties. En hoe jij dingen ervaart, daar kan ik alleen maar naar raden. Mijn eigen ervaringen, daarentegen, onderga ik vanuit een eerste persoonsperspectief. Daar zijn het ervaringen voor.

Ergens iets over vertellen is iets anders dan het ervaren. De manier waarop ik het rood van een tomaat ervaar is niet onbeschrijfelijk, maar wel onuitspreekbaar. Ik kan er nooit zeker van zijn dat wat ik beschrijf bij de toehoorders dezelfde ervaring oproept als die welke ik probeerde te beschrijven. Bij een kleurenblinde zal dat bijvoorbeeld beslist niet het geval zijn. Er gaapt een kloof tussen het beschrijven en het ervaren.

Descartes geloofde dat er twee rijken zijn die hij respectievelijk noemde res extensa en res cogitans. Het res extensa was het rijk van de materie die massa had en ondoordringbaar was. En het res cogitans was het rijk van de geest die vrij was van die eigenschappen. Descartes was een dualist. Waar het in het dualisme feitelijk om gaat is niet om het onderscheid materie / geest, maar het onderscheid tussen het eerste en het derde persoonsperspectief. Waar het op aan komt, is de beleving, net zoals bij het zien van kleuren. En het res extensa van Descartes komt in feite overeen met het derde persoonsperspectief. Het is een bedacht verhaal dat de wereld beschrijft alsof die zich presenteert als een materieel systeem, met krachten en massa's, terwijl het noodzakelijkerwijs enkel is gebaseerd op verschijnselen zoals wij die ervaren, met spierspanningen en pijnimpulsen.

Volgend artikel in dit blog

0reacties