De toegift: in deze aflevering zoeken we toenadering tot de rasechte vertegenwoordigers van de (folk)muziek van Europa en de VS. Het pluimpje, dat moeten toch wel degenen zijn die na afloop van het concert in de barruimte nog eens helemaal overnieuw beginnen met spelen. In elk geval zijn de concerten waar je zelf de meest dierbare herinneringen aan overhoudt, meestal die die in intieme settings plaatsvonden. (Oei, dit wordt sterk anecdotisch – en het is nog maar de vraag of de sfeer een beetje overkomt... Maar dan is er nog de muziek zelf, en (hopelijk) ook de vele mooie herinneringen aan akoestische muziek die je zelf koestert.) Mijn persoonlijke bloemlezing, na een ontdekkingsreis langs geheugen en platenkast:

'Little Feat' (maar: net echt) [americana]

Ik weet nog goed hoe ik in contact kwam met de muziek van Little Feat, in casu de grote hit uit het tijdperk van Lowell George, hun legendarische voorman: Willin': het was in Café de Beest in Leiden, na sluitingstijd. De 'baas' van het café, Rob Baars, speelde samen met Aad van Pijlen een moppie gitaar om ademloos naar te luisteren – waaronder dus Willin'. Zoals alle wereldnummers duurt ook deze veel te kort, dus wij riepen 'bis!'. Ze hebben het toen 3 keer voor ons gespeeld. In De Beest was het altijd een beetje een chaos, en niet lang daarna ging de zaak op de fles. Rob is toen Sus Antigoon begonnen aan de Oude Vest, waar hij nog steeds regelmatig optreedt met de andere veteranen van de Leidse muziekscene. Ook Little Feat is na de dood van George in '79 zeker niet op zijn lauweren gaan rusten en still going strong. (Helaas is het voor Amerikaanse bands zonder hoge cd-verkoop nog steeds lastig om Europese toernees rond te breien.)

- Willin' door Little Feat

- enkele 'low fidelity' live-opnamen van Rob Baars

Snake Charming [klezmer en smartlappen]

Het feestelijke programma dat de Poolse week afsloot (van Leiden en haar zusterstad Torún) bood als slotact het Haagse Snake Charming, wat een zeer goede keuze bleek te zijn. Polen gaan namelijk zéér gemakkelijk met de beentjes van de vloer – je weet niet wat je meemaakt! Voor ons Hollanders, die altijd wachten tot er eentje gaat dansen, een unieke ervaring. De wodka die aan het begin van de avond met gulle hand werd rondgedeeld zal er ook wel aan bijgedragen hebben. Toen dus Snake Charming aantrad met haar repertoire van ruige chansons, drinkliederen en klezmermuziek, ging dat erin als pap. En ze bleken onverwoestbaar: zowel qua energie als qua drank wisten ze de onoverwinnelijk geachte Polen te verslaan.

Nog weer later, toen die al hadden afgehaakt en alle vrijwilligers op apegapen lagen, bleek voorman Marcel Cuypers nog steeds een voorraad noten op zijn zang te hebben. Toen hij de oude piano in de barruimte spotte, kroop hij erachter en wist ook de rest te verleiden tot een uitgebreide toegift, die een van mijn all time favorieten bevatte: Epitaph van King Crimson... Een tijdje later volgde een ander nachtbraakfestijn, de jaarlijkse wandeltocht de Nacht van Juigalpa (een andere zusterstad), waarbij zij de slotact waren in het café van Sociëteit de Burcht. Een vrijwilliger van ons die de volgende ochtend een afspraak met de uitbater had, trof deze juist op het moment dat hij de band uitzwaaide. Kortom, het betreft hier letterlijk doorleefde muziek.

Cuypers is waarschijnlijk vooral bekend als klarinettist van de Dopegezinde Gemeente, de opvolger van het Trio Cor Witjes. Op zijn website zijn nog diverse fragmenten van oude optredens te vinden, altijd met die mengeling van ernst en ironie. Daarnaast deed en doet hij aan interessante smeltkroes-experimenten als City & Eastern^[1]. "Ik loop al jarenlang rond met twee koppen. Ik hou van klezmer en ik heb altijd een voorkeur gehad voor popliedjes met een oosterse of Oost-Europese inslag. Die hoor je ook in sommige Nederlandstalige smartlappen. Die speel ik dus ook. Zodra je iets doet wat op een smartlap lijkt, weten mensen in het publiek er nog vier te noemen die ze graag willen horen. [..] Klezmer is vrolijk en droevig tegelijk. Misschien beginnen die twee koppen van me langzamerhand één kop te worden. Het nummer ‘Money’ bijvoorbeeld heeft een zevenkwartsmaat. Veel oriëntaalse nummers hebben dat ook." (bron)

• White Rabbit door Snake Charming

• Yazz (en meer) door De Dopegezinde Gemeente en diverse opnamen van Marcel Cuypers

•  Epitaph door King Crimson

Marge Bruchac [native american]

Marge Bruchac, de dochter van de bekende Indiaanse verhalenverteller Joseph Bruchac, kwam op een middag bij ons optreden. Een opmerkelijke vrouw met een intrigerende vertelstem. Ook al sprak ze Engels, dat leek geen enkel bezwaar te zijn voor de kinderen die in de zaal zaten. Van tijd tot tijd vroeg ze "hey?", waarop de zaal antwoordde met "ho!" – dat hoort zo. Het was redelijk onderhoudend, voor zover mogelijk met zo'n hoog 'hoe de vos zijn staart kreeg'-gehalte. Maar het echte verhaal kwam pas na afloop uit de mouw, toen we (nadat we ook het glaswerk in verhuisdozen hadden gepakt vanwege de aanstaande verbouwing) ons met alle vrijwilligers aan eettafels hadden geïnstalleerd in de grote zaal.

Hoe kon het nou toch dat zij er pas vrij laat in haar leven achtergekomen was dat ze Indiaanse was? Wel, dat zat zo: destijds kon je maar beter geen Indiaan zijn, want dan viel je geen beste behandeling ten deel (tot en met sterilisatie). Haar ouders hadden het haar en haar broer dan ook niet verteld. Ze werkte (als antropologe) in het museum toen tijdens een lezing een bezoeker haar vroeg om een verhaal van de Abenaki te vertellen, maar dat zei haar helemaal niets. Toen zei hij: "I'm an Abenaki indian and so are you". In retrospectief lijkt haar talent wel een roeping te zijn: niet iets wat ze doet maar wat ze eenvoudigweg is, niet láten kan. Blijft de vraag met wat voor verhalen ze werd grootgebracht... vast Br'er Fox en Br'er Rabbit^[2]...

Eén van de aanwezigen in het publiek was Philip van der Zee, een verhalenverteller die je o.a. in Archeon in Alphen aan den Rijn in het wild tegen kunt komen, samen met zijn vrouw Theresia. Zij waren destijds dermate onder de indruk van Marge dat ze zich door haar in de echt hebben laten verbinden. Wat theatraal verhalen een extra dimensie geeft zijn de muzikale motieven – 'reciteren' is immers zingend verhalen of verhalend zingen. Echte vertellers als Marge en Philip begeleiden zichzelf dan ook met een keur aan oude muziekinstrumenten.

de Tenores di Bitti [Sardijnse folklore]

Toen we er voor de 2002 editie van het Grenzenloos Festival in slaagden om de Tenores di Bitti naar Leiden te halen, was dat niet zonder gepaste trots. Dit van Sardinië afkomstige viertal is namelijk internationaal befaamd om zijn karakteristieke samenzang. Volgens de boeker, de programmeur van Folkclub Horus, zou er een Sardijnse tolk benodigd zijn. Waarom dan, spraken ze dan geen Italiaans? En zouden ze met Frank Zappa^[3] en Lester Bowie hebben rondgehangen zonder een woordje Engels opgedaan te hebben? Nee nee, Italiaans was out of the question – dat was immers de taal van de onderdrukker voor een Sardijn! En bovendien, 'zo deed hij dat altijd'. Enfin, het eind van het refrein luidde dat hij die tolk zelf zou regelen.

Zeer dicht bij huis – zoals gewoonlijk – werd een Sardijn opgevist, uit de schare van leden van het zeemanskoor Rumor di Mare. Pas bij het afhalen van de Tenores, bij het ochtendkrieken op de luchthaven van Brussel, bleek dat de goede man een dusdanig ander accent sprak dat ze elkaar niet konden verstaan. Ze hadden echter geen bezwaar tegen Italiaans en verstonden prima Engels. Het meest communiceerden we echter via internationale gebarentaal. Na afloop in de foyer van het LAKtheater gebaarden ze dat ze een rondje weggaven en met geheven glas brachten ze vervolgens een muzikale toast uit. Van zo dichtbij en opgedragen aan jezelf is het nog veel mooier. Sardijnen laten overigens het vaatwerk heel.

• Mialinu Pira door Tenores di Bitti

• uitleg zangtechniek, zowel woordelijk (-> The Tenores' Chant) als in beeld & geluid (Zappa betitelde het als 'bovine music')
  

Foto's: 1. Marcel Cuypers 2. Marge Bruchac met echtgenoot Justin Kinnick 3. Philip van der Zee 4. & 5. de originele Tenores di Bitti

Voetnoten: [3] Frank Zappa! Daar zou ik nou wel eens een beschuitje mee hebben willen eten (maar daarvoor is hij te vroeg heengegaan), onder het genot bv. van [2] Uncle Remus (een verwijzing naar Tales of Uncle Remus, het sprookjesboek waar Walt Disney zo dankbaar uit geput heeft).

[1]

City and Eastern: Time Release is een chronologisch overzicht van de muziekgeschiedenis, dat in de oudheid begint ten tijde van Confucius en Pythagoras, zich een weg vreet door middeleeuwen en classicisme, om op het randje van de twintigste eeuw tot stilstand te komen. Muziek uit Oudheid en Middeleeuwen, en composities van onder anderen Mozart, Moussorgski, Brahms, Tsjaikowski en Satie, waarbij de nadruk ligt op oriëntaals aandoende stukken zoals Arabische Dansen en Turkse Marsen.

The Well-Tempered Maqam poogt een brug te slaan tussen de uitelkaarlopende, tegengestelde ontwikkelingen van de Europese en de Oriëntaalse muziek, en is gestruktureerd rond een modulatieplan, waarin verschillende toonsferen met elkaar gecombineerd en tegen elkaar gecontrasteerd worden. De hiervoor gekozen muzikale vormen zijn ontleend aan Turkse en Arabische klassieke vormen als Taxim en Peshrev, dansmuziek van Griekse, Joodse en Armeense oorsprong, repetitieve ritmes, het voortdurende gebruik van (wisselende) grondtonen, eenstemmigheid, heterofonie, parallelharmonie.

Het Paalman - Cuypers Ensemble presenteerde op 4 mei 2005 haar eerste cd, met als belangrijkste werk de “Mauthausen”-Cyclus van de dichter Iakovos Kambanellis en componist Mikis Theodorakis.

Volgend artikel in dit blog

6reacties