In ons dorp mogen vrouwen niet op het dorpsplein komen. Als een vrouw in alle vroegte brood koopt bij een van de kruideniers dan doet ze een sluier om, bedekt de mond, en snelt zonder op of om te kijken over het plein naar de winkel. Zo kwam ik vanochtend om half acht onze buurvrouw tegen. Ik groette haar voorzichtig. Even liet ze haar sluier zakken zodat ik wist dat het mijn buurvrouw was. Overdag zie je er zelden een vrouw.
Vrouwen maken druivensiroop (pekmez)
Maar al te vaak denkt men dat de relatie tussen man en vrouw in Turkije bepaald is door de Islam. Dat is maar gedeeltelijk waar. Het man-vrouw beeld waarin men gescheiden leeft zie je ook in India bijvoorbeeld. Het is een erg oud gegeven. Ik denk dat de man-vrouw verhouding zoals beschreven in de Koran, niet veel meer was dan het vastleggen van een cultuur die er al was.
Ik verbleef eens een aantal weken bij een gezin in Bharatpur in India, wat kamers aan toeristen verhuurde. Gedurende die tijd zag ik de vrouwen de keuken nauwelijks uitkomen, hooguit om de was op het terras op te hangen. Het hindoeïsme is erg vrouwonvriendelijk ook al geldt in dit geval hetzelfde: de man-vrouw verhouding was al bepaald voordat het hindoeïsme zijn intrede deed.
Mannen in de winter op het plein: Sabit is net getrouwd en Kadir runt het theehuis
In ons dorp wordt je van jongs af aan duidelijk gemaakt hoe de man-vrouw verhouding in elkaar steekt. Veel ervan is praktisch en gebaseerd op taakverdeling om te kunnen (over)leven. De man doet het werk buitenshuis, de vrouw binnenshuis. Het huis is daardoor het domein van de vrouw. Meisjes en jongens worden gescheiden voorbereid op deze taak.
De jongens volgen hun vaders op en de meisjes worden uitgehuwelijkt en vertrekken naar een ander dorp. Zo liggen de zaken en zo eenvoudig is het. En zo was het al voordat de Islam zijn intrede deed. In de praktijk heeft dit consequenties die voor de Europeaan niet altijd even begrijpelijk zijn.
Buurvrouwen in de zon
Het huwelijk bijvoorbeeld, is hier niet altijd een gezellige of feestelijke boel. Het gearrangeerde huwelijk is afgesproken werk, liefde speelt nauwelijks een rol. Het dient het voortbestaan van de soort, de familie. Het meisje wordt de nieuwe sloof van haar schoonmoeder die ooit hetzelfde lot overkwam. De waarde van de cadeaus, veelal goud, wordt opgeschreven en later tijdens andere gelegenheden weer vereffend. Het leven moet verder gaan.
Ik was laatst op een bruiloft van de zoon (Sabit) van een buurman. Het regende, het was koud weer. De mannen zaten beneden in open ruimtes de vrouwen boven. Mijn vrouw zat bij hun en vertelde me later dat onze buurvrouw Hasibe de boel met ondeugende verhalen aardig opgevrolijkt had. Ik zei maar niets. De enige ruimte beneden die verwarmd was, was de kamer waar de sazspeler loeihard speelde, daar stond het blauw van de sigarettenrook en stonk het naar natte jassen.
Ik moet mijzelf beperken om dit verhaal niet te lang te maken. Ik kom op een aantal zaken nog terug.
Het plein waar nu de vrouwen niet meer welkom zijn was vroeger de dorsplek (Turks: harman). De vrouwen werkten daar toen nog. Het leven speelde zich in het oude gedeelte van ons dorp af, onder de acacia, bij de bron, de wasplek en de moskee. De plek naast ons huis.
Dat is verleden tijd. De dorsplek, nog steeds 'harman' genoemd, kent nu een aantal kruideniers, en twee theehuizen. Het is de mannenplek geworden. In obscure kamertjes rondom het plein wordt 'oke' (een soort jokeren) gespeeld. Er wordt van de mannen verwacht dat ze werk zoeken, zaken regelen en om die reden is er een komen en gaan van mannen op het plein en in de theehuizen. Ook van mannen uit andere dorpen die hier zaken komen doen of werk zoeken.
De tapijten van de moskee worden verkocht: jongens en mannenwereld
Zelfs in de winter, wanneer er nauwelijks werk te vinden is, er maar weinig te regelen valt, lopen de mannen uit ons dorp op het plein. Het is hier dan stervenskoud. Met hun sigaretje in de hand ijsberen ze heen en weer, slijten ze geulen in het plaveisel. De vrouwen zitten bij de kachel thuis of bij buurvrouwen en genieten van de rust en stilte die de winter met zich meebrengt. Ze roddelen de dag door, over hun mannen, over de kinderen, vooral over ziektes.
Het huis is van de vrouwen en dat betekent dat jongens al snel hun heil buitenshuis moeten zoeken. In Nederland zorgt dat ervoor dat allochtone meisjes beter studeren dan allochtone jongens. Begrijpelijk, want meisjes kunnen thuis studeren met een kopje thee erbij. Op straat of in het theehuis lukt dat niet. Hier gaat de zoon al vroeg met de vader mee, sjouwt stenen, maakt cement aan of doet ander zwaar werk.
Een enkele keer gaat hij met zijn vader mee thee drinken op het plein. De plek waar mannen onder elkaar kunnen zijn. De plek waar je als jongen de wereld van je vader inkijkt. Een harde saaie wereld waar het om overleven gaat, en de suiker in de thee het iets zoeter maakt.
De plek waar vrouwen niet mogen komen.
Wordt vervolgd.
De links verwijzen naar een Fotoreportage over ons dorp door Willemijn Bouman
Lidy Broersma 11-12-2009 10:32
antoinette
duijsters 11-12-2009 10:57
katja
11-12-2009 13:17
Mochten vroeger, toen de vrouwen op het plein er hun was deden, de mannen daar ook niet komen? En komt het alleen door de evt. wasmachines dat ze de huizen in zijn gedreven? Ben benieuwd of je daarachter kunt komen en of jou de werkelijke toedracht wordt verteld.
Ja, echter, zulk soort gedrag vermenigvuldigt zich hier ook steeds meer, op een vreemd negatieve, reactieve(?) manier. Kijk maar naar het filmpje op AT5 van Amsterdam in Elsevier. Met prima commentaar van enkele ras Amsterdammers.
Voor goeie romans in deze sfeer: lees o.a. de Egyptische Nagieb Mahfoez. Verder natuurlijk ook veel vrouwelijk/orientaalse schrijvers.
(Zorg je er wel voor dat jouw dorpsgenoten daar blijven? Wij hebben problemen genoeg door/met ze! Op zo'n cultuur zit ik niet te wachten en kunnen wij slechts mondjesmaat op blijven vangen. Er zit nu nog net beleg op mijn boterham, maar de spoeling wordt al dunner.)
Pierra 11-12-2009 13:54
helena 11-12-2009 15:03
Maar al te vaak denkt men dat de relatie tussen man en vrouw in Turkije bepaald is door de Islam. Dat is maar gedeeltelijk waar.
dit ook geldt voor andere landen, zoals Pakistan, etc.
willemijn 11-12-2009
16:20
vrouwen zijn niet de huizen ingedreven en de mannen ook niet eruit.
tot huiswerk werd alles gerekend wat op de boerderij gebeurt. en handel was mannenwerk, vandaar dat de plek waar de mannen zaten vroeger de vergaderplaats (toplantı yeri) heette.
er zijn nog heel veel activiteiten die door vrouwen op straat worden gedaan. en sommige activiteten doen mannen en vrouwen samen in groot familieverband (oogst huis bouwen enzo).
alles steekt vooral praktisch in elkaar.
toen ik (vrouw) mijn huis bouwde en het bouwafval er op een gegeven moment uit moest worden gewerkt had ik hulp van de buren: mannen en vrouwen.
verder: omdat deTurk in netwerkverband functioneert wordt dit ook in het buitenland zo gedaan. praktisch en duidelijk. individualisme is niet aan de orde.
katja
11-12-2009 16:39
"een plein waar de vrouwen niet meer welkom zijn"
ga je toch wel in een bepaalde richting denken.
In de tv reportage "De weg naar Mekka" kwam bv duidelijk naar voren dat het oude (moslim) mannen toch wel opgevallen was dat er, integenstelling tot vroeger, door vrouwen opvallend meer hoofddoekjes werden gedragen. En erg veel leken ze daar niet van te begrijpen. Of speelden ze dat?
Vietnamezen en Chinezen, etc. werken ook vnl. in groepsverband, overbodig dit te vermelden. Ik ben niet gek.
Maar daarom zijn Paul's stukjes er niet minder om!
helena 11-12-2009 17:33
Dank voor de toelichting Willemijn!
Paul Broekman
11-12-2009 17:54
Er zijn enkele jongeren die studeren of werk hebben gevonden buiten ons dorp.
De verhouding jong oud ken ik niet, ik zie nog steeds veel kinderen. Er is een lagere school in het dorp (in elk dorp in Turkije).
De trek van het platteland naar de steden is echter enorm. Ankara b.v. groeit enorm. Hier is blijkbaar net genoeg werk.
Toerisme, restauratie van oude huizen en het toenemende aantal (boetiek) hotels zorgen voor werk. Het werk op het land neemt af. Daardoor ook het samen werken van man en vrouw dat op het land nog wel werd gedaan.
De provinciehoofdstad Nevsehir, 10 km hier vandaan, groeit en moderniseert ook flink.
Op kamers gaan wonen is niet gebruikelijk in Turkije.
Andere zaken komen nog aan bod.
peter louter
11-12-2009 18:29
En dat is dan ook het bedroevende omdat die verhoudingen daarmee bevroren worden.
In Vrij Nederland las ik over een Marokkaanse scholier die het raar vond dat hij de 'juf'niet zou mogen slaan. Het was immers een vrouw.
Mooi blog over levens uit een andere tijd.
raiserblade 11-12-2009 19:37
Ik kan bijna niet wachten tot het hier in Nederland ook zo ver is.
Het kost ons een paar centen, maar dan heb je ook wat.
Kees Smit 11-12-2009 20:48
katja
11-12-2009 20:49
Beetje flauw. Maar grapjes zijn hier toch niet verboden, hoop ik?
Paul, je woont vast in een per ongeluk prettig gebiedje. Kan Frankrijk ws niet aan tippen.
Paul Broekman
12-12-2009 08:26
Ik beschrijf een cultuur die volstrekt anders is dan de westerse. Mensen zijn gelukkig in deze cultuur, iets wat voor westers denkende mensen soms moeilijk voor te stellen is.
Grofweg één miljard mensen maken deel uit van de westerse wereld en vijf miljard dus niet. Het westers model als zaligmakend te zien is de ontkenning van het recht om anders te zijn.
Hoe wezenlijk anders mensen kunnen zijn en daarmee hoe divers de mensheid is, beoog ik met deze stukjes te laten zien. De mens creëert zijn eigen wereldbeeld, en daarmee zijn leefomstandigheden. Culturele diversiteit is daarvan een van de gevolgen.
Mensen hebben grote moeite met het idee dat er mensen zijn die fundamenteel anders zijn. Een beetje anders, oké, maar niet vanaf de grondslagen. Dat is vaak wederzijds. De Indiër die gelooft in het kastensysteem, reïncarnatie, karma, de heiligheid van rivieren en deel uitmaakt van het 'joint family' systeem is fundamenteel anders dan de westerse mens. Daar verandert een jaartje yoga of Poona niets aan.
De Indiër en de Turk, hoewel beide Aziaten, zijn ook wezenlijk verschillend. De geschiedenis van Turken is erg taalgebonden terwijl de geschiedenis van India veel meer land en religie gebonden is. De Turk is van oorsprong een nomade, terwijl de Indiër mede vanwege het kaste systeem niet graag met de kasteloze buitenlander te maken had.
De nomadische Turk houdt van 'vluchtig en/of draagbaar genot', zoals eten en tapijten, en de honkvaste Indiër van 'vast duurzaam genot', zoals architectuur en beeldhouwwerk. Om maar iets aan te geven.
Nannie
12-12-2009 20:35
Ik geniet van je stukjes ,al is het me niet helemaal duidelijk wat je wil...behalve dan de cultuurverschillen tussen diverse volken te benoemen.
Dat dat een gegeven is lijkt mij duidelijk; mijn Somalische collega reist over de hele wereld omdat er overal "familie" van haar woont. Het feit dat ze ze niet echt kent doet er niet toe.
Een collega uit Aruba geeft haar jonge kind aan haar moeder mee als die weer teruggaat..........das makkelijk en zo gaat het daar.
Mijn zoon heeft een poos verkering gehad met een Turks meisje.........in Nederland geboren en getogen maar verder helemaal Turks; de bankpasjes deelde ze met haar familie en trouwen zou ze allen met een turkse man mogen.......de verkering is liefdevol uitgedoofd.
Kortom..........volgens mij zijn er in ieders omgeving zoveel voorbeelden van levensgrote cultuurverschillen.........
Ook herken ik veel maar lang niet alles vanuit Avanos of een nog grotere plaats.
een groet van mij
Paul Broekman
13-12-2009 07:37
wat ik belangrijk vind is beschrijven dat er zulke grote cultuurverschillen kunnen bestaan, vanaf de geboorte wezenlijk anders.
Pas als men openstaat en begrijpt hoe fundamenteel anders men kan zijn, wordt het duidelijk dat het geen zin heeft om de ander te veranderen.
evelien
13-12-2009 12:32
En wat betreft de huwelijken: hier in Ortahisar is echt uithuwelijken er gelukkig niet meer bij. Steeds meer meiden kiezen een geliefde waar zij mee willen trouwen, de ouders gaan hier tegenwoordig gelukkig vaak mee akkoord.
Ibrahimpasa is natuurlijk kleiner dan Ortahisar en is sommige opzichten wat strikter in de leer maar ik neem aan dat ook daar de veranderingen op sociaal gebied zich doorzetten.
groet van de buurvrouw
Francisca
13-12-2009 22:26
Nu vraag ik me af , wat was er eerst, " de vrouwenstraat "" ( onvoorstelbaar!) zodat de vrouwen/meisjes van dat geloer af waren, of omdat de "vrouwenstraat" er IS.
De meisjes met hun geverfde haren zien er overigens niet bepaald bleu uit,. Gelukkig maar !
"Paul, natuurlijk heeft het geen zin om de ander te veranderen, ik citeer een prachtige column van Elsbeth Etty ;
Niemand kan mij een identiteit voorschrijven. Mijn ik behoort aan niemand toe dan aan mijzelf.
Alleen op die voorwaarde kan ik mij in vrijheid met de andere verstaan.
.... In de recent verschenen studie van Rüdiger Safranski over de Duitse Romantiek ( Romantik, Eine deutsche Affäre ) trof ik een mooie en mij lijkt bijzonder actuele uitspraak aan van de filosoof Ludwig Feuerbach (1804-1872): "Wij zijn bang voor de anderen, omdat wij de anderen niet als Jij, maar slechts als afwijking van ons Ik beleven en zo aan zijn bestemming onttrekken (entfremden).
Laten wij toch begrijpen, dat het Jij ons de mogelijkheid opent voor het avontuur van de liefde en van de gemeenschap!
Prachtig, of niet soms.
Paul Broekman
14-12-2009 08:29
Francisca, welke twee dames? Misschien Leonie en Natasja? (Breda) Wat voor de doprse vrouwen geldt, is niet van toepassing op de toeristen of Ankarezen die hier luxe vakantiewoningen hebben. Maar daarover nog een andere keer.
willemijn 14-12-2009
13:28
Het is dus niet de wet, maar de ongeschreven wet. Zodra een vrouw besluit om het plein toch over te gaan (helemaal gesluierd) dan moet de reden op voorhand duidelijk zijn (iemand is ziek in huis, dus zij moet naar de winkel).
Het zomaar eens oversteken voor een keertje zit er dus niet in helaas.
Ook het werken van vrouwen in de locale dorpswinkels is uitgesloten om diezelfde reden. Ik vroeg laatst aan Kuş Mehmet waarom zijn dochter hem in de zomervakantie niet een handje hielp. Dat had drie voordelen gehad: hij had wat assistentie, zij zou handigheid krijgen in het bedienen en de Engelse taal kunnen oefenen, omdat veel van onze gasten er kopen.
Uitgesloten, zei Kuş. Hij wilde wel, maar het dorpsgebod werkte krachtiger. Dit meisje loopt ook alleen naast haar vader het plein over.
Helaas wordt er ook nog stevig en jong uitgehuwelijkt in ons dorp.
En hebben we ook een actieve talebe yurt: een Koranschool voor jongens intern. Dit is de armoede oplossing bij uitstek (zoals onze kloosterscholen vroeger).
Een mond minder te voeden en gewijdt aan het geloof. 'Talebe yurt's' kunnen helaas bronnen van infiltratie uit arabische landen zijn. Daarom zijn ze vaak bloeiend in kleine dorpen waar échte regels (in de zin van wetten) niet veel uithalen.
Een actieve talebe yurt werkt stigmatiserend voor een dorp. En geeft het dorp een orthodoxe uitstraling.
Of dit alles zal veranderen / uitsterven met een generatie??? Ik weet het niet. Ik hoop het wel.
De modern ingestelden vertrekken naar Nevşehir of Ankara. Het dorp blijft met de orthodoxen achter...
Francisca
14-12-2009 18:01
..De modern ingestelde mensen vertrekken naar b.v. Ankara.... maar de welgestelden komen terug, gaat daar dan geen invloed van uit ?
willemijn 16-12-2009
12:55
Eten op de grond is een hele gewone dagelijkse gebeurtenis in elk dorpsgezin op de Anatolische Hoogvlakte.
Wat er gebeurt:
Eerst een tafelkleed, daarop een ring (onderzetter) van 20 cm hoog, dan daarbovenop een enorm rond metalen dienblad (tepsi) met plek voor alle borden, salades en broden. Het eten staat al warm klaar op de houtkachel.
Men schuift aan rond het dienblad, voeten worden onder het kleed gestoken en met alleen een lepel eet men uit de gemeenschappelijke schalen en borden. Water wordt aangeboden in één glas en helemaal opgedronken en weer gevuld voor de volgende.
Dit is vooral een praktische manier van eten, denk maar aan tenten waar men met veel mensen in kleine goedverwarmde ruimtes de maaltijd samen deelt. Zonder stoelen is men veel inschikkelijker.
Zodra de maaltijd beeindigd is (en dat gaat snel) wordt alles rap afgeruimd. Het kleed met veel troep wordt dichtgevouwen en men verhuist naar de hoge bedbanken langs de muren voor de thee.
Vooralsnog is er een soort 'glazen wand' tussen de welgestelden uit Ankara en de lokalen. Er wordt niet echt uitgewisseld, wel samengewerkt, bijvoorbeeld in de restauratie van een woning. Dat is een broodheer/arbeider verhouding, die soms een beetje richting vriendschap kan gaan maar vooral gebaseerd is op toegewijdheid en respect. Het 'standsverschil' wordt onderkent...
groet uit een koud en winderig Cappadocie
Z. (Zelf)
Reflectie 05-03-2010 11:27
"Ik denk dat de man-vrouw verhouding zoals beschreven in de Koran, niet veel meer was dan het vastleggen van een cultuur die er al was."
Eens. Binnen iedere religie is dit wel te verifieren. Waarom is dat zo? Wat is mogelijk het sociaal-psychologisch mechanisme achter deze "observatie" of hypothese?
Wil een nieuwe religie (cultuur) opgepakt worden door een samenleving dan zal die religie zich moeten aanpassen. Iedere religie (cultuur) wordt doordrenkt door de rest van de cultuur en de sociale verhoudingen. Immers, een beetje mens raakt al ontregeld als je de stoplichten verplaatst of de suiker op een andere plaats neerlegt. Nooit dit soort problemen met je partner gehad -:)?
Hier een ander voorbeeld dan de door jouw genoemden. Één van de zaken waar ik mij het meest over verwonderde in de Christelijke religieuze cultuur was dat de Engelen vleugels van veren hadden. Zelfs in de 20e eeuw bleef men dat geloven toen er al vliegtuigen waren. How come?
Het had anders kunnen zijn, helaas was de fantasie uit de tijd op andere gebieden ook maar beperkt. Kijk maar: nl.wikipedia.org/wiki/Icarus
In Capadochie zit je meen ik uit de foto's te herkennen? In totaal heb ik een week of 20 door dat land gezworven, slapend bij de localen. Noord-oost-zuid-west-midden. Wat een natuur, wat een cultuur, wat een geschiedenis, wat een hartelijkheid. En natuurlijk is er ook veel negatiefs. Als de balans maar goed is.
Inloggen is niet verplicht om je commentaar achter te laten.
Beperkt HTML (<b>vet</b>, <i>cursief</i> en <u>onderstreept</u> toegestaan; webadressen worden automatisch omgezet in werkende links).
Paul Broekman
Woonplaats: utrecht/OtterloIk verblijf in Cappadocië, in het kleine traditionele dorp Ibrahimpasa of Babayan (Armeense naam), waar de vrouwen gesluierd zijn en de mannen samen theeleuten in de theehuizen. Ik run er samen met mijn vrouw een 'Art Residency'.
Beroep: Beeldend kunstenaar / Jazz muzikant (gitaar)
Hobbies: schaken, vogelen, wandelen, lezen, koken, filosoferen, schrijven
Laatste reacties
Koken, blunders en hoogstandjes
Paul Broekman: Mooi zo, zo mioet het ook. Het was ook allemaal …
Koken, blunders en hoogstandjes
Aad Verbaast: Ziet er allemaal wel erg smakelijk uit. Schilderijtjes!
Koken, blunders en hoogstandjes
boskat: Het water loopt mij door de mond,bij het zien van …
Kroon
Hanneke: ik ben persoonlijk niet erg gecharmeerd van het idee om …
Kroon
willemijn: Er sijn wel enge wormen te zien in je mond …
Archief / RSS
Bekijk het hele archief van Paul Broekman, of klik op een van de jaren hieronder om een deel van het archief te ontsluiten.
Zoek in het archief
Abonnementen
| Alle blogs |
|
 |
 |
| Deze gebruiker |
|
|
|
