Het gebeurt niet vaak dat er in Europa nog onvervalste propagandafilms gemaakt worden, maar de Finse film Lupaus (“De Gelofte”) is er zo eentje. Het relaas van de belevenissen van drie Finse Lottas tijdens de Tweede Wereldoorlog ademt een onverdund patriottisme dat in bijvoorbeeld Nederland niet zou kunnen, gezien ons dubieuze oorlogsverleden.

De Finnen, evenwel, zijn vandaag de dag nog ervan overtuigd dat hun oorlogsblazoen geheel blank en onbezoedeld is en als iemand dan toch een paar smetjes weet aan te wijzen dan worden die stilzwijgend onder het Finse tapijt geveegd. De algemene opvatting is dat zolang de Russen niet de hand in eigen boezem steken, dan hoeven de Finnen dat ook niet te doen. En de Russen zijn nog lang niet bereid om de rechtvaardigheid van hun annexatiepogingen kritisch tegen het licht te houden. De deur naar erkenning van de Russiche agressie tegen Finland die onder Jeltsin op een kiertje werd gezet is onder Putin weer krachtig dichtgesmeten.

Daarom kan men in Finland films maken waarin de oorlog geheel zwart-wit wordt voorgesteld (in kleur, dat wel). Lupaus is daarvan een exponent. De film werd gefinancierd door de Lotta Svärd Säätiö, een vrijwilligersorganisatie voor vrouwen die in 1920 werd opgericht. Vanaf het begin had de organisatie een paramilitair karakter. De leden legden een gelofte af om het vaderland te helpen in voor en tegenspoed en men droeg (tamelijk onmodieuze) uniformen. Het embleem van de organisatie bevatte het Finse hakenkruis dat ook door de strijdkrachten werd gebruikt.

De naam Lotta Svärd kwam van een gedicht uit de nationlistische bundel Fänrik Ståhls Sägner van de negentiende eeuwse dichter Runeberg. Dit gedicht werd door het hoofd van de Finse strijdkrachten, maartschalk Mannerheim, aangehaald in een oproep aan Finse vrouwen om zijn troepen te steunen in hun strijd voor de onafhankelijkheid van Finland tijdens de Finse burgeroorlog (1918). De vrouwen die gehoor gaven aan die oproep, door het maken van kleding en verzorgen van leeftocht of het deelnemen in vrijwillige brandweerkorpsen, organiseerden zich en vormden de Lotta Svärd.

Tijdens de oorlog groeide de Lotta Svärd uit tot de grootste vrijwilligersorganisatie in de wereld met meer dan 200 000 leden. De Lottas steunden de Finse defensie in allerlei ongewapende functies, zoals luchtafweerwaarneming, verpleging, catering, communicatie en dergelijke. Dankzij de inzet van de Lottas konden de Finnen 100 000 man meer onder de wapenen houden, praktisch een kwart van de totale krijgsmacht. Op deze wijze speelden de Lottas een belangrijke rol in de verdediging van Finland tegen de Sovietagressie tijdens de Winter Oorlog en de Voortzettingsoorlog. De Russen achtten de Lottas belangrijk genoeg om in het vredesverdrag van 1944 ontbinding van de organisatie te eisen als één van de vredesvoorwaarden. Uiteindelijk, bleef de organisatie, onder een andere naam en met een lager profiel, gewoon voortbestaan tot 2004, toen men het tijd achtte om de oude naam weer in ere te herstellen. Tegelijkertijd liet men de film Lupaus maken om de rol van de Lottas in de oorlog onder de aandacht te brengen.

Lupaus verteld het verhaal van drie jonge vrouwen: de zusjes Anna en Mona Moisio uit een gegoede burgerfamilie en hun vriendin Rut, die priester wil worden. Het relaas begint in de idyllische zomer van 1939. Mona is een jonge spring in het veld die net de middelbare school afgemaakt heeft en diergeneeskunde wil gaan studeren in het buitenland. Anna is de serieuze oudere zus die al een vrijer heeft en zich bewust is van haar plicht jegens het vaderland. Anna en Rut hebben hun Lotta gelofte afgelegd. De familie volgt bezorgd het nieuws over het Molotov-Ribbentrop pact en de almaar dreigender gebeurtenissen daarna. Het paard van de familie Moisio wordt door het leger gevorderd, een teken voor Mona dat de oorlog niemand zal sparen. Wanneer zij met haar vader het eerste Russische bombardement op Helsinki meemaakt, besluit ze dat ook zij haar steentje dient bij te dragen en gaat als Lotta werken bij de veterinaire dienst van het leger (Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd een groot deel van het transport altijd nog met paard en wagen gedaan).

Door de ogen van de drie vrouwen zien we een breed scala aan beproevingen waaraan Lottas tijdens de oorlog blootgesteld werden. Anders dan in andere films over de oorlog is er weinig te zien van glorie op het slagveld, maar des te meer van het lijden en afzien van de Finnen in de strijd om hun vrijheid. De emoties worden niet gespaard, maar, omdat het een vrouwenfilm is, wordt het toch geen melodrama (daar hebben Finnen  sowieso niks mee). Al de opofferingen blijken aan het eind van de film de moeite waard te zijn geweest wanneer Mona en haar dochtertje de Finse flag fier zien wapperen boven hun oude huis dat jarenlang door de Russen bezet is geweest (De toeschouwer pinkt een traantje weg).

Al met al is de film een professioneel pamflet van de Lotta Svärd organisatie om hun ageren tijdens de Tweede Wereldoorlog te rechtvaardigen en om nieuwe generaties vrouwen te interesseren in lidmaatschap. Het is zeer bezienswaardig voor degenen die een opvatting willen krijgen over hoe de Finnen hun rol in de oorlog zien.

Volgend artikel in dit blog

7reacties