Deel 2. De HAVO leerling

De jongen genoot kwaliteitsonderwijs. Zijn geschiedenisleraar noemde hem ‘de droom van elke onderwijzer, zeer oplettend, enthousiast, zeer slim, zeer beleefd’.

Vast geen HAVO leerling.

Tot halverwege de vorige eeuw kon je nog zo slim, sociaal en leergierig zijn, als je vader een arbeider was, dan was de kans groot dat het schooladvies MULO luidde. Iets minder slim of uit een iets lager milieu ging je meteen door naar de ambachtsschool en met het bereiken van de veertienjarige leeftijd stond de plaatselijke aannemer aan de poort om te vragen wanneer je je bij hem meldde.

Voor meisjes was het schoolloopbaantraject, zoals dat tegenwoordig heet, nog duidelijker. Het eindigde met een huwelijk, anders was je als meisje toch een beetje mislukt. De voorbereiding bestond uit de Huishoudschool of, als je vader doorgeleerd had, de MULO of de MMS. Een jaartje Schoevers en dan kon je op kantoor op zoek gaan naar de perfecte echtgenoot. De verpleging was handig voor de minder bedeelden (kost en huisvesting gratis) en de meisjes van gegoede huize werden onderwijzeres. Slechts een enkeling ging naar de HBS of het gym.

De HAVO leerling kwam midden jaren zestig enthousiast het onderwijsbestel binnenlopen. Geinig hoor, dacht de VWO-er, eindelijk verlost van de duffe lessen en toch toegang tot het Hoger Onderwijs. Yes, dacht de MAVO leerling, nu kan ik doorstromen naar een hoger niveau zonder al een richting of een toekomstig beroep te hoeven kiezen. In de bovenbouw van de HAVO kwamen ze elkaar tegen.

Nou ja, tegenkomen … Als ze in dezelfde klas zaten, hadden ze de algemeen verplichte vakken samen. Op grond van het keuzepakket werden de groepen voor de andere vakken samengesteld.

Lastig hoor, vooral voor de leraren. Groepen die vanaf de eerste tot en met de eindexamenklas bij elkaar zaten, bestonden niet meer. En dan raak je als lesgevende toch een beetje de controle kwijt. Alle leerlingen van de HAVO kenden elkaar beter dan ooit op het gym of de HBS het geval was geweest. De HAVO leerling was zeer oplettend, vooral als het ging om spannende gebeurtenissen tijdens een andere les. De HAVO leerling bleek slim genoeg om zich in een grotere groep te bewegen.

Tot groot ongenoegen van die leraren die vooral vanuit een machtspositie lesgaven.

Nog steeds is het gemopper op die ongrijpbare HAVO leerling te horen. Ze kennen geen gezag meer, ze zijn ongemotiveerd (= lui, maar dat mag je tegenwoordig niet meer zeggen), met de HAVO is de zesjescultuur ons onderwijs binnengeslopen. Het wordt niet hardop gezegd, maar eigenlijk was het wel duidelijk, volgens de criticasters, dat de Havist de mislukking van de Mammoetwet op een pijnlijke manier zichtbaar maakt.

Niet dat de HAVO leerling zich iets van die kritiek aantrekt.

Evelien Herfkens (gymnasium B, 6 jaar rechten in Leiden, dan weet je het wel) verklaarde ooit dat het pas echt leuk wordt na de middelbare school. De HAVO leerling dacht daar vanaf het begin al heel anders over. Niet het toekomstig paradijs was het doel, nu moest het leuk zijn. De voetsporen van de ouders ontbraken en daardoor kreeg de HAVO leerling de ruimte om zijn eigen weg te zoeken.

Het vervolg is bekend. Er kwamen steeds meer opleidingen die aansloten bij de HAVO en zo ontstond de HBO-isering van onze maatschappij. Hoge opleidingen waar jonge mensen werden opgeleid tot verpleegkundige, leraar, maatschappelijk werker, kunstenaar fysiotherapeut, of techneut. Ze spreken allemaal dezelfde wie-wat-waar-wanneer-hoe-en-waarom taal en ze zijn vooral heel praktisch ingesteld. In die zin is het onbegrijpelijk dat bijvoorbeeld de studie medicijnen nog steeds niet een HBO opleiding is.

De HAVO bestaat al bijna een halve eeuw en inmiddels is de opleiding niet meer weg te denken. Nog steeds een mix van afstromers uit het VWO en opstromers uit het VMBO, maar de grootste hap bestaat uit leerlingen die rechtstreeks vanuit de basisschool voor deze opleiding kiezen. Ze hebben ouders en leraren die ook HAVO hebben gedaan.

De leerling die in het begin van dit stuk zo geroemd werd door een vroegere onderwijzer was geen HAVO leerling. Veel te oplettend, veel te enthousiast, veel te slim en veel te beleefd. Als passagier ging hij aan boord van het vliegtuig dat van Amsterdam naar Detroit vloog. In zijn onderbroek een bom waarmee hij een aanslag wilde plegen.

De volgende keer ga ik in op de mopperende leraren.

Volgend artikel in dit blog

13reacties