Toekomstige geschiedschrijvers zullen onderkennen hoe in deze tijd telkens weer motieven die in de antroposofie al ongeveer een eeuw bekend zijn als wielen die opnieuw worden uitgevonden door reguliere wetenschappers ontdekt worden. Dezer dagen heeft een Amerikaanse psychologe ontdekt hoe dyslexie verholpen kan worden als je het drieledig mensbeeld in zijn manifestatie van motorische intelligentie doorziet.

*

Op de voorpagina van de NRC Handelsblad 30-01-2010 stond een plaatje met curieuze letters van grafisch ontwerper Renee Seward van de Universiteit van Connecticut. Binnenin staat de volgende korte toelichting:

'Een extra associatielaag in het hoofd van de dyslecticus. Dat is het doel van deze curieuze letters van grafisch ontwerper Renee Seward van de Universiteit van Connecticut. Ze werkte nauw samen met psychologen en pedagogen. Het idee is dat een kind met dyslexie op een scherm een tekst leest in gewone letters, maar dat de hier afgebeelde speciale letters of lettergroepen (zoals de ch) zichtbaar worden als het kind de letters met de muis aanraakt. De visuele associatie (zoals ch->chair, p-> peppermint of peach) moet helpen om bij een letter sneller de bijbehorende klank op te roepen. Want dat is de kern van dyslexie. De voor andere lezers vanzelfsprekende klankassociatie is bij dyslectici problematisch. Het ‘erin hameren’ van klankassociaties is dan ook de standaardtherapie: oefenen, oefenen, oefenen. Nader onderzoek zal moeten uitwijzen of dit ontwerp beter werkt dan gebruikelijke technieken. [HS]'

*

Wat hier staat, heeft alles te maken met motorische intelligentie. Dat is sinds enkele jaren een thema in de neurowetenschappen. Ik vat in mijn eigen woorden samen wat daarover in het boek 'Motorische Intelligentie: tussen muziek en natuurwetenschap' (2007) van György Ligeti en Gerhard Neuweiler staat.

Een klein kind dat leert lopen, maakt zo doende het essentiële verschil zichtbaar tussen mens en dier. Dat essentiële verschil is de motorische intelligentie van de mens.

Motorische intelligentie is de vaardigheid om tegelijkertijd intelligent te bewegen en te handelen en bewegelijk waar te nemen en te denken. Om het een beetje poëtisch te zeggen: het is de kunst om overal en altijd hoofd en hand mooi te laten samenwerken. 'Goed, dat is dan duidelijk', hoor ik de lezer zeggen, 'maar je zegt terecht dat ook dieren over die vaardigheid beschikken – en is niet juist die vaardigheid bij dieren veel sterker ontwikkeld? Kijk naar hoe dieren zich bewegen - kijk, als je een tuin hebt, hoe een poes op een vogel jaagt of een muis vangt, kijk in het Kralingse Bos hoe paarden daar draven of galopperen, kijk aan de Kralingse Plas hoe meeuwen stukjes brood die je in de lucht gooit oppikken – dat zijn toch allemaal bewegingen die minstens zo intelligent zijn als die van mensen?' Ja, zo lijkt het, en op zich zelf zijn het ook allemaal bewonderenswaardig mooie en effectieve bewegingen, maar als je nauwkeurig kijkt en goed doordenkt, zijn er toch essentiële verschillen. Om te beginnen hebben dieren altijd een beperkt repertoire. Het ene dier kan heel goed dit, het andere dier blinkt uit in dàt. En weliswaar heeft ieder individueel mens ook een beperkt repertoire, maar ‘de’ mens als zodanig heeft een schier oneindig repertoire aan intelligente bewegingen. Het menselijk repertoire van motorische intelligentie is ook oneindig veelzijdiger is dan dat van enige diersoort. Denk aan muziek maken en de bijbehorende vingervaardigheid, het vermogen tot spreken en schrijven. En dan hebben we het nog niet eens over de bewegingen die we vanuit onze vrije wil uitvoeren. En het motto ‘erin hameren’ en 'oefenen, oefenen, oefenen' in het eerste citaat accentueert dit. Geen enkel dier doet dat zo expliciet, bewust, met feedback via verbale en lichaamstaal van ouders en opvoeders.

*

Omdat dit alles in de antroposofie al bijna een eeuw bekend is, leren kleine kinderen op de vrije school eerst schrijven, dan pas lezen. En de letters die ze leren schrijven, worden aangeboden op een manier die sterk lijkt op wat Renee Seward nu doet. Ruim veertig jaar geleden verscheen in Nederland een vertaling van voordrachten van Rudolf Steiner waarin hij dit uiteenzette. Ik citeer uit een bespreking uit 1967 [ruim veertig jaar geleden!]:

'De Vrije School, waar de leerlingen onderwezen, opgevoed en anderszins benaderd worden vanuit Rudolf Steiners "antroposofie", heeft de laatste twintig jaar in Nederland een onstuimige groei vertoond (die overigens de laatste jaren tot stilstand is gekomen). De eerste Vrije School werd in 1919 opgericht in Stuttgart en bij die gelegenheid heeft Steiner intensief gewerkt met de nieuwe leerkrachten van deze school, o.a. via verschillende series voordrachten. Dit boek is de schriftelijke - door Steiner zelf niet gecorrigeerde - versie van een van deze series. Hij bespreekt een groot aantal principes, ideeën en inzichten in verband met het Vrije School-onderwijs, en omdat de hele situatie voor veel van de toehoorders destijds nieuw was, doet hij dit zonder bij zijn publiek veel voorkennis van de algemene antroposofie te vooronderstellen. Daardoor geeft dit boek een geschikte documentatie van waarom, bij voorbeeld, Vrije School kinderen eerst leren schrijven, waarom ze de letters 'design'-achtig leren schrijven, bij voorbeeld de letter "B" als "Beertjes-letter", en pas daarna leren lezen.'

'Lopen, spreken, denken': eerst de motoriek, dan het ritme van de ademhaling en de eerste zintuigelijkheid, dan het zuivere innerlijke leven, en dan weer opnieuw 'lopen, spreken denken'. Zo hoort het. Nu zegt de reguliere wetenschap het. Hoe lang moet het nog duren voordat deze wijsheid eindelijk mainstream in de Nederlandse wetenschap en cultuur wordt?

Volgend artikel in dit blog

13reacties