Mijn geboortehuis in de Peperstraat 5 bestaat niet meer; het is toegevoegd aan een winkelpand. Schrale troost: het is een boekhandel. In mijn collectie is er geen foto waar het huis nog op te vinden is. Niet dat ik er lang gewoond heb; ik denk vier jaar. Heb er nog vage herinneringen aan. Een kleine woonkamer, een achterkamer waar opoe de aardappelen schilde, een binnenplaatsje met hoge muren, slaapkamers met lege muren. En vooral: schimmen op de muren door het invallende licht van de lantaarnpaal buiten dat dreigend door de gordijnen kwam. Het gaat dan suizen en draaien. Alsof ik in een tunnel wordt rondgeslingerd. En ik denk al heel lang dat als het zich zo nog eens herhaalt, ik bezig zal zijn om dood te gaan.

Het Wijk bij Duurstede, de navolger van het historische Dorestad, is mijn geboorteplaats en was in de periode 1944-1950 een armoedig stadje.  De schrijvers Bosboom Toussaint en Max Dendermonde hadden zich er geringschattend over uitgelaten. Het telde rond mijn geboorte ongeveer 3000 inwoners. Het merendeel werkte in de drie steenfabrieken in de uiterwaarden van de Lek, de fruitteelt en veiling, de bouw van de Irenesluizen of van winkelnering. Sinds de 17e eeuw was het stadje nauwelijks gegroeid; er was een bescheiden lintvormig uitbreidingsplan van 1937 voor buiten de stadswallen.

De ligging is in het door mij zo geliefde rivierenlandschap van Nederrijn, Lek, Kromme Rijn en Amsterdam-Rijnkanaal, op 24 km afstand van de enige stad Utrecht Het was lange tijd een busrit van een uur langs veel dorpshaltes naar het centrum van Utrecht.

Haven en Molen omstreeks 1950	Molen van Jacob Ruysdael

Ondanks de vervallenheid en armoede bezat het stadje (stadsrechten in 1300) een aantal historische en opmerkelijke gebouwen, zoals de kasteelruine en donjon uit de Bourgondische Tijd, de Grote Kerk met de stompe toren sinds de Reformatie in protestants gebruik, de karakteristieke Molen van Ruysdael uit 1659, het kasteelpark uit 1852 van architect Zocher (in 1883 en 1948 gerenoveerd), het statige stadhuis waar minister Fock (1856-1859) het burgemeestersambt vervulde, de markante stadspomp op de markt, het Veerhuis waar de dichter Hendrik Marsman in 1934 over schreef dat hij er graag wilde wonen, de Wildkamp en het Ewoud- en Elisabeth’s Gasthuis.

Ik zou er acht jaren van mijn jeugd doorbrengen. Ik merkte als kind, dat mijn ouders en familie er met trots over spraken. De plaats is vanaf de zestiger jaren enorm opgeknapt. En het bijzondere is haar culturele agenda. Ik zou er graag willen terugkeren.

Volgend artikel in dit blog

30reacties