Julika Rudelius is gefascineerd door groepscodes. In haar videowerk brengt ze het gedrag en de taal in beeld van individuen en groepen mensen die in ieder geval één ding gemeen hebben. Ze registreert zonder commentaar en zonder oordeel. Vijf van haar videowerken zijn te zien (geweest) in de Hallen in Haarlem.

Vier mannen praten over de macht van geld in Economic Primacy (17’56 minuten), Marokkaanse en Turkse jongens over hun liefde voor merkkleding in Tagged (13’24). In The Highest Point (12’40) vertellen zes vrouwen zeer beeldend hoe ze seksueel genot beleven.

Jongens en vrouwen
De meest ontluisterende video op deze tentoonstelling, Train, duurt slechts zes minuten maar lijkt langer. Vier jongens zitten in een trein non-stop te praten over het ‘palen’ van meisjes, in hun ogen sletten (‘Ze is echt de buurtsuper. Kan ik even langskomen, je bent toch open.’).

Een onthutste Rudelius (1968) ving het gesprek van de jongens bij toeval op en vroeg hun om hun gesprek voor de camera te herhalen. Dat is te zeggen: ze filmde de jongens door de gaten tussen hoofdsteun en bank. Door de open balkjes zie je hun monden en delen van hun gezicht. De camera zoomt niet in, blijft op dezelfde afstand. Het liefdeloos staccato van het gesprek valt je koud op je dak. Als meereizend toeschouwer denk je: wil ik dit wel weten?

Liever, aandoenlijk bijna, is The Highest Point waarin verschillende vrouwen zonder gêne vertellen in welke posities waarin ze het liefst vrijen. De camera concentreert zich op delen van het lichaam of het hele lichaam, maar – net als in Train – blijven de gezichten grotendeels buiten beeld. The Highest Point is een fraai tegenwicht voor Train. Misschien omdat de vrouwen spreken over wat ze voelen en de jongens over wat ze vinden. Toch kiert ook in Train soms iets van emotie door. Een jongen voelt zich belazerd als een van zijn maten het heeft aangelegd met een meisje toen hij nog verkering met haar had. De jongens uit Train zouden als de dood zijn voor de (seksualiteit van de) vrouwen uit The Highest Point die precies weten wat ze prettig vinden maar zouden worden weggezet als ‘sletten’.

Jongens en mannen
Laat mensen praten over wat ze belangrijk vinden en ze vergeten zichzelf. De mensen die in Rudelius’ werk optreden, weten altijd dat ze gefilmd worden. Juist door de ‘neutrale’ omgeving waarin Rudelius haar ‘personages’ plaatst en de concentratie op één duidelijk uitgangspunt (geld, kleding, meisjes, orgasme) wordt de aard van de mensen uitvergroot. De Marokkaanse (en enkele Turkse jongens) uit Tagged stallen hun peperdure merkkleding met zorg uit in een hotelkamer. Het is bijna vrouwelijk, met hoeveel zorg en tederheid de jongens praten over hun Prada’s en Versaces (‘220 euro. Daarom hou ik zo van die merken’). Maar er is altijd wel weer een zorgzame vrouw in de buurt die de boel wil strijken.

Ook in Economic Primacy draait het om status. Vier mannen uit het zakenleven worden afzonderlijk in beeld gebracht. Ze zijn succesvol, rijk, geslaagd, mannen die allemaal de Quote wel eens hebben gehaald. Rudelius filmt hen in een kantoor, turend uit een raam, heen en weer lopend, rationeel pratend. Rustig vertellen ze hoe belangrijk geld is. Je koopt er status, invloed, liefde zelfs, mee. Uitkeringen zijn een luxe. Anti-globalisten zijn negatief bezig. Toch breekt ook hier weer een man even door het laagje vernis van het grote geld heen. Hij vertelt dat hij het geprobeerd heeft, sociale advocatuur. Wat kreeg hij? Mensen met ‘plastic tassen vol problemen’. Je kunt ze je zo voor je zien in hun eigen kantoor, kalm lappen tekst dicterend aan de secretaresse. Economic Primacy wordt in splitscreen geprojecteerd. In het eerste beeld spreekt de een, terwijl de ander in het tweede beeld voor zich uitkijkt. De fraaie juxtapositie geeft je het idee bij een videoconference van zakenmensen aanwezig te zijn.

De wereld van deze mannen is vast groter dan het geld, en de jongens uit Train zullen vast wel een groter palet hebben dan de meisjes, maar dat zie je niet. Rudelius geeft geen groter kader dan wat zich voor haar registrerende camera afspeelt. Ze vraagt niet naar de achtergronden van de jongens, ze laat ze praten en spreekt geen oordeel uit. Als kijker voel je je soms een voyeur. Er is niets anders dan wat Rudelius in beeld brengt. De vorm dwingt je te kijken naar wat zich voor je ogen afspeelt.

Julika is zelf in beeld in Your Blood is As Red is Mine. Ontspannen vorsend en pratend met Afrikaanse mannen onderzoekt ze de verschillen tussen de westerse en de Afrikaanse mens. Jullie zijn rationeler, zegt een man. Het is zo’n groot en abstract onderwerp dat het resultaat diffuus is. De andere videowerken die in De Hallen te zien waren ontlenen hun soms hypnotiserende cadans aan de dwingende vorm. Jammer vond ik dat een interessant werk als Plush – over een drieling - of de video Interview waarin de vriendschap van meisjes onderzocht wordt. Het gestaag groeiende oeuvre van Rudelius smaakt naar nog veel meer.

In Nederland wordt Julika Rudelius vertegenwoordigd door Galerie Diana Stigter in Amsterdam.

Volgend artikel in dit blog