Bijlagen behorend bij dit stuk.

Bijlage I:

Er lijkt iets merkwaardigs aan de hand met het verschijnsel ‘’seksueel misbruik’’-althans met het maatschappelijke gevoelen daarover. De afgelopen jaren (en na de affaire-Dutroux is er van een stroomversnelling sprake) lijkt er zich een bijna-consensus te vormen die weliswaar nooit expliciet wordt uitgesproken, doch die zich wel simpel laat formuleren: iedere seksuele relatie tussen twee mensen die zich in een structureel ongelijke machtspositie bevinden staat gelijk aan seksueel misbruik. Deze stelling gaat dan op voor artsen en patiënten, sportcoaches en pupillen, pastores en parochianen, docenten en studenten, en last but not least natuurlijk: meerder- en minderjarigen. En de stelling heeft nog een vervolg, te weten dat seksueel misbruik ook automatisch misbruik van de ergste soort is. Mensen die zich hieraan schuldig maken zijn ten diepste immoreel en in essentie crimineel. [...] Mijns inziens is het begrip seksueel misbruik inmiddels op een schrikbarende manier een eigen leven gaan leiden, en begint het denken erover soms beklemmende vormen aan te nemen. Het feit dat de aanwezigheid van een machtsrelatie tussen twee mensen op zichzelf nog niet eens aan aanwijzing voor ''misbruik'' vormt, het feit kortom dat de ''machtige'' partner zijn macht daadwerkelijk misbruikt moet hebben om de ander een lichamelijke relatie op te dringen, voor er van seksueel misbruik sprake is, zal in abstracto door weinigen worden ontkend. Doch in de praktijk wordt dit makkelijk vergeten, bijvoorbeeld door er op te wijzen dat het bij machtsongelijkheid vaak moeilijk vaststelbaar is of er van werkelijke vrijwilligheid, of toch van dwang of drang, sprake was. Om vervolgens, in een verre van logische stap, het criterium van de vrijwilligheid voor dit soort situaties dan maar helemaal overboord te zetten, en te vergeten dat iemand die werkelijk in vrije wil tot seks heeft besloten eenvoudig geen grond tot klacht heeft, al was de voormalige partner dan honderdmaal zijn of haar ''bovengeschikte''. [...] En er lijkt ook simpelweg geen grond voor de dramatische stelling dat ieder seksueel spelletje met een kind per definitie als een traumatiserende gebeurtenis ervaren moet worden. Wat dit betreft hebben de deskundige keizers zelf geen kleren aan. Althans, er zit wel een grond van waarheid in deze gedachte, maar dan slechts als een bittere selffulfilling prophecy. Het zijn juist degenen die roepen dat hier al bij voorbaat iets vreselijks gebeurt, die een sfeer van angst en schaamte scheppen, waardoor het gebeurde inderdaad angstig, onbespreekbaar en daardoor traumatiserend wordt. Mijns inziens is de intense opwinding over alomtegenwoordig seksueel misbruik, ook in die gevallen waarin daar feitelijk geen sprake van is, paradoxaal genoeg geen gevolg van afgenomen verdraagzaamheid, doch een bijverschijnsel van een juist sterk toegenomen seksuele tolerantie in onze samenleving. De dagelijkse televisie biedt ons voorlichting over dildo's, travestie en sadomasochisme, en het homohuwelijk is inmiddels serieus bespreekbaar geworden. Na de ''woeste'' jaren zestig is de trein van de seksuele revolutie niet tot staan gebracht maar onafgebroken doorgedenderd. Met als gevolg dat het nog altijd vitale, want in de oude, christelijke moraal gewortelde besef dat seks toch een zonde is die slechts bij uitzondering (in een vast heteroseksueel partnerschap) mag worden beoefend langzamerhand geen kant meer op kan. Het christelijke geweten, dat ons allen tot op zekere hoogte eigen is, wordt dagelijks geschoffeerd, gebombardeerd en aan scherven geschoten. En het is dit in de verdrukking geraakte antiseksuele besef, dit sluimerende onbehagen met een vrijheid die nog altijd niet geheel vanzelfsprekend aanvoelt, dat zich een uitweg zoekt en zo'n uitweg ook vindt - in verontwaardiging over iets dat, God zij dank, nog wel als schandelijk exces ervaren mag worden. Ik zou er voor willen pleiten dit christelijke geweten eindelijk eens definitief ten grave te dragen.

bron: Artikel < ''Seksueel misbruik'' lijdt aan inflatie > door Eric Van Ree; NRC Webpagina's; 23 september 1996

Bijlage II:

Democratie hoort regering en volksvertegenwoordiging voldoende ruimte te bieden om onheil te voorkomen, ook al wenst het volk dat onheil; om impopulaire maatregelen te nemen, als die op langere termijn voor het volk voordeliger zouden uitwerken; om niet voortdurend de clown te hoeven spelen en de gelukzalige idioot, maar voldoende tijd over te houden voor een goed boek, culturele verdieping of bijscholingscursussen. [...] De politieke partijen zijn op elkaar gaan lijken. En als het onderscheid tussen de partijen vervaagt zal een politicus ineens het hele volk moeten gaan behagen, vooral als hij als partijlid ook nog eens wil promoveren en minister wil worden. [...] De media en de gelijkgeschakelde partijen stimuleren wederzijds de hoogst gewenste schaalvergroting. Elk streven is gericht op de zo groot mogelijke groep. Bij de partijen, de omroepen, de organisatoren van evenementen. Daaruit volgt met ijzeren logica dat steeds meer minderheden in het gedrang komen. En dat we steeds meer aansturen op één partij. [...] Sinds wanneer is het volk geen monster meer? De politieke partijen, de kranten, de schrijvers, ze doen allemaal of hun neus bloedt. Het volk heeft gelijk. Er wordt te weinig naar het volk geluisterd. Het volk mort. Het volk mort terecht. We moeten het volk bereiken. We moeten meer volk bereiken. Wie bepaalt wat goed is? Het volk. Wie bepaalt wat mooi is? Het volk. [...] Van populisme bij klein-links kan men koud noch warm worden. Maar het populisme in de VVD is verreweg het meest fatale verschijnsel na de Tweede Wereldoorlog. Een volkse kongsie is er in die partij altijd geweest. Maar ze was nooit het hele liberalisme. [...] De partijen die tussen de sjablonen van rechts en links in hangen voelen begrijpelijkerwijs de adem van extreem-rechts en het nieuwe volksfascisme het heetst in hun nek. Traditioneel zijn ze anti-populistisch en toch zien ze hun aanhang wegzwemmen naar het Vlaams Belang en naar de Groep Wilders. [...] De traditionele dam tussen wijs bestuur en volkswil van de korte termijn is grondig verbrokkeld: de dam van de instituten, de verenigingen, de universiteiten, de onafhankelijke pers. [...] De hele dag door wordt er tot in de meest verborgen hoekjes van, zeg maar, voetbalverslaggevers en televisierecensenten, gesmaald op elite, kwaliteit, minderheden, fatsoen. Bij de lezer zou het licht iedere keer op rood moeten springen, maar het blijft op groen staan. [...] Politici kunnen geen lessen trekken uit de geschiedenis. De geschiedenis is immers afgeschaft. Het beest in het volk ligt altijd op de loer. De volksmond heeft altijd honger. Er is slechts een politicus voor nodig om het beest ergens op af te sturen. [...] De nieuwste lichting volksmenners verspreidt steeds meer angst, want angst boeit en bindt het volk. Angst baart ook vijanden. [...] Maar de leiders wijzen de verkeerde vijanden aan. Ze zoeken de vijanden van buiten, de vreemdeling. Ze zien vlijtig de vijand in ons midden over het hoofd. De vijand binnenin, de gewone man, de naakte en fatale aap in ons.

[De definitie die Komrij in zijn stuk geeft van het woord 'populisme':] Populisme komt neer op het opvrijen van de massa om er beter van te worden. Populisme komt neer op het lippendienst bewijzen aan de gewone man zonder onderscheid te maken tussen domme, slimme, hardwerkende, luie, rancuneuze, tolerante, humane en debiele gewone mannen. Populisme komt neer op totale minachting voor de gewone man. Populisme is een schijnvertoning. Populisme is wat ik het meest haat van al. Met een haat die me mens laat voelen.

bron: Essay 'Sinds wanneer is het volk geen monster meer? - De omhelzing van het populisme' door Gerrit Komrij; Komrij sprak op 21 juni 2005 deze openingsrede van de SLAA-serie 'Over grenzen' uit in de Balie te Amsterdam; Vrij Nederland nummer 27-28; 9 juli 2005

Bijlage III:

Neen, als ik aan nieuw fascisme denk, dan denk ik aan de ijverig doorwerkende technocraten, [...] die onze vuilniszakken openmaken om vast te stellen of wij milieu-aanwijzingen overtreden, die filosoferen over de mogelijkheden die de informatica biedt bij controle op het gedrag van de burger, aan PTT's die de telefoon gebruiken - ook als die op de haak ligt - als afluisterapparatuur, aan techneuten die allerlei informatiebestanden aan elkaar willen koppelen voor goede doelen zoals het tegengaan van belasting- en steunfraude en van het illegaal in het land verkeren, aan commissarissen van politie die elke gelegenheid aangrijpen om te roepen om meer bevoegdheden en cellen [...]. Het nieuwe fascisme zal binnensluipen op kousevoeten, op golven van technologische mogelijkheden en zal de gedaante hebben van een anonieme bureaucratie geleid door even anonieme bureaucraten en verambtelijke politici.

Dat laatste is zo ongeveer het ergste wat een jongere kan overkomen, er niet bijhoren. [...] Aan de ene kant op en top individuen, betrekkelijk assertief en sociaal vaardig in hun contacten, dikwijls heel goed wetend aan welke kant hun boterham gesmeerd wordt, en aan de andere kant dat irritante conformisme. Je niet willen onderscheiden, wel binnen de groep maar niet als dit de consequentie heeft erbuiten te staan.

[...] het is deze minister die om al maar meer geld en cellen en bevoegdheden roept, het is deze minister die de voorbereidingen tot een misdrijf strafbaar wil stellen met alle manipulatiemogelijkheden van dien, het is deze minister die weigert op te treden tegen wettelijk ongeoorloofde afluisterpraktijken, het is deze minister die roept om een ongeclauseerde legitimatieplicht [...]. Wij bezitten in Hirsch Ballin de meest repressieve minister van Justitie van na de Tweede Wereldoorlog [...].

Van alle Europese landen was de uitroeiing van de joden hier het best georganiseerd en het meest effectief. [...] Ik zeg dit, omdat dit ons iets milder kan stemmen over onze oosterburen en omdat het morgen echt weer kan gebeuren. We zullen het waarschijnlijk niet eens direct herkennen, want de geschiedenis herhaalt zich zelden integraal en in dezelfde vorm.

[...] gemeenschappen van leraren, leerlingen en ouders [zijn] verworden tot anonieme leerfabrieken waar half-crimineel gedrag een goede voedingsbodem vindt. De schreeuw om aandacht van de leerling in het onderwijs is wellicht nog nooit zo groot geweest als vandaag.

bron: Pim Fortuyn in zijn boek 'Aan het volk van Nederland'; Uitgeverij Contact Amsterdam/Antwerpen vierde druk 1993

Bijlage IV:

Er heeft zich een hardnekkig misverstand genesteld in ons soort samenlevingen. Wijdverbreid is het idee dat onderwijs gegeven moet worden om kennis over te dragen. [...] Onderwijs behoort in de eerste plaats vorming te zijn. Vorming die een leven lang meegaat, zo leert ons de ervaring. Datgene wat men opdoet in de eerste twintig jaar van zijn leven, bepaalt grotendeels de verdere gang daarvan, mentaal, cultureel, sociaal en economisch. Die vorming vindt plaats in de intermenselijke relatie. De belangrijkste is zonder twijfel die tussen leermeester en leerling. Dat kunnen uiteraard ook vrouwen en meisjes zijn.

In het onderwijs is van hoog tot laag die relatie van leermeester en leerling vernietigd. Als ze er nog is, is het omdat er nu eenmaal altijd leermeesters zijn die, tegen de stroom in, leermeester zijn en blijven.

De bestrijding van de misdaad resulteert in een roep om almaar meer cellen en bevoegdheden voor politie en justitie. De stilzwijgende veronderstelling is dat deze daar een goed gebruik van zullen maken, zonder de belangen van de burgers te schenden. Dat blijkt in de praktijk te dikwijls geheel of ten dele niet waar te zijn. Er is onvoldoende toezicht op politie en justitie, althans effectief toezicht. De rechterlijke macht is daar enigszins in meegegaan door de wet op te rekken. Dat is een buitengewoon gevaarlijke ontwikkeling. In onze rechtsorde is het immers de rechter die, onafhankelijk van politie en justitie, een oordeel velt. Hij is het schild en de betrouwen van de verdachte burger.

bron: 'De verweesde samenleving' door Pim Fortuyn (Karakter Uitgevers 2002, eerste druk 1995)

Bijlage V:

Het is moeilijk te voorspellen waar de volkswoede zich tegen keren gaat: tegen de Joden, tegen de grote warenhuizen en supermarkten, tegen de homoseksuelen, tegen de kleurlingen of tegen de negers. Ik denk tegen de kleurlingen, omdat die deels blank zijn, en men hen daarom 'binnendringen' en bezoedelen van de blanke maatschappij', tovenarij, hekserij, streven naar de macht enzovoort ten laste kan leggen. Ik bedoel: het te vervolgen object moet vreemd maar toch ook eigen zijn.

bron: Gerard Reve; brief van Gerard aan Simon (en Tiny) Carmiggelt; 11 augutus 1971; uit: De taal der liefde; De Bezige Bij Amsterdam 2004

Bijlage VI:

Menselijke agressie is snel een wereldwijde epidemie aan het worden. [...] Recent onderzoek ondersteunt het idee dat de ontbering van lichamelijke lustgevoelens het hoofdingrediënt is voor het ontstaan van agressiviteit. [...] Laboratoriumexperimenten met dieren tonen aan dat er een wisselwerking is tussen genot en geweld. De aanwezigheid van het ene verhindert de aanwezigheid van het andere. [...] Ik onderzocht ook de invloed van taboes op seks buiten het huwelijk in relatie tot misdaad en geweld. De vergaarde gegevens geven duidelijk aan dat bestraffende en onderdrukkende houdingen ten opzichte van seks buiten het huwelijk ook gekoppeld zijn aan lichamelijk geweld, misdaad en slavernij. Gemeenschappen die waarde hechten aan monogamie benadrukken militaire roem en aanbidden gewelddadige goden. Deze multiculturele gegevens ondersteunen de opvatting van psychologen en sociologen die menen dat seksuele en psychologische behoeften die niet binnen het huwelijk bevredigd kunnen worden, daarbuiten vervuld zouden kunnen worden, zonder dat dit de voorrang van de huwelijksrelatie hoeft aan te tasten. [...] Misdaad en lichamelijk geweld namen gedurende de afgelopen decennia in de Verenigde Staten schrikwekkend toe. Volgens statistieken van de FBI steeg zowel het aantal moorden als het aantal zware mishandelingen tussen 1967 en 1972 met 53 procent, terwijl het aantal gewelddadige verkrachtingen met 70 procent steeg. Deze getallen geven aanleiding tot de vraag of er een speciale relatie is tussen seksualiteit en geweld. Behalve onze statistieken over verkrachting is er ander bewijs dat aangeeft dat er in de Verenigde Staten een voorkeur is voor seksueel geweld boven seksueel plezier. Deze voorkeur wordt weerspiegeld in onze acceptatie van geweld en verkrachting en onze afwijzing van seksueel expliciete films die alleen seksuele voldoening beogen (pornografie). Lokale bioscopen tonen seksueel gewelddadige films zoals Straw Dogs, Clockwork Orange en The Clansman, terwijl ze films die alleen seksueel plezier tonen (Deep Throat, The Devil in Miss Jones) boycotten. De pogingen om massagesalons gesloten te krijgen is een ander voorbeeld van onze pleziervijandige houding. Blijkbaar is seks met genot immoreel en onacceptabel, terwijl we seks met geweld en pijn moreel en acceptabel vinden. [...] Volgens de joods-christelijke opvatting was het redden van de ziel het doel van het menselijk leven. Het lichaam werd slechts gezien als een belemmering van dit doel. Of in de woorden van de apostel Paulus: 'Want indien gij naar het vlees leeft, zo zult gij sterven; maar indien gij door den Geest de werkingen des lichaams doodt, zo zult gij leven' (Romeinen 8:13). Paulus was duidelijk een pleitbezorger van de onthouding van somatosensorisch genot en achtte de verheviging van somatosensorische pijn onmisbaar voor het redden van de ziel. [...] Een andere verklaring [voor verkrachting van vrouwen] zou kunnen zijn dat de toenemende seksuele vrijheid van vrouwen een bedreiging vormt voor de mannelijke machtspositie en dominantie over vrouwen, welke hij door seksuele agressie handhaaft. Een verkrachting vernietigt het seksuele plezier van de vrouw en verhoogt het sadistische plezier van de man. Door middel van verkrachtingen verdedigt de man zich tegen het seksuele plezier van de vrouw, omdat haar plezier zijn machtsbasis aantast. [...] De beschikbare gegevens wijzen erop dat het rigide aanhouden van monogamie, kuisheid en maagdelijkheid leidt tot het ontstaan van gewelddadig gedrag. [...] Als we ernaar streven het genot in ons leven te verhogen, zal dit ook een effect hebben op de manier waarop we onze agressie en vijandigheid uiten. De wisselwerking tussen genot en geweld bestaat eruit dat het ene het ander verhindert. Is er veel lichamelijk genot, dan is er weinig lichamelijk geweld. Is er veel geweld, dan is er weinig genot. Deze basispremisse van de somatosensorische theorie geeft ons de middelen om een wereld te scheppen van vreedzame, affectieve en samenwerkende individuen. De wereld heeft slechts weinig tijd om paal en perk te stellen aan de omstandigheden die ons tot gewelddadige conflicten aanzetten. Moderne oorlogstechnologie heeft het mogelijk gemaakt dat een natie of een enkele persoon op grote schaal verwoesting kan aanrichten. En de grootste dreiging komt van de landen die het meest repressieve klimaat hebben voor hun kinderen en die de vrouwelijke seksualiteit en de seksuele affectie het hevigst onderdrukken. We moeten het ergste vrezen als deze landen moderne wapens weten te bemachtigen. Tragisch genoeg is dit al begonnen.

bron: Artikel 'Lichamelijk genot en de oorsprong van geweld' door James W. Prescott (neuropsycholoog, wetenschapsadministrateur bij het National Institute of Child Health and Human Development in Bethesda, Maryland. Bestuurslid van de Amerikaanse bond van Humanisten (American Humanist Association); www.violence.de/prescott/bulletin/article-n.html; uit 'The Bulletin of The Atomic Scientists'; november 1975

Bijlage VII:

Het geminachte kind is het verslag van een te lang opgekropte woede, maar het is ook het onderzoek naar het ontstaan van die woede. Het boek heeft daardoor eerder het karakter van een aftastende vertelling dan van een wetenschappelijk betoog, is eerder een beschrijving van een vermoeden dan een vaststelling van feiten. Het vermoeden bijvoorbeeld dat wij, ondanks alle fraaie woorden, volwassenheid opvatten als onkinderlijkheid, dat het spreken over leeftijdsverschijnselen en -fasen is bedoeld om ons van alle kinderlijkheid te ontdoen, dat wij met grootbrengen het leren breken met de kindertijd bedoelen. Het vermoeden ook dat volwassenen en kinderen zich steeds verder van elkaar verwijderen omdat de sexualiteit is gaan draaien om het orgasme, de school afgestemd blijft op het weten en niet op het vragen en omdat onze cultuur vindt dat er één waarheid is. Het bange vermoeden tenslotte dat er een verband bestaat tussen de manier waarop walvissen, zeehonden, inheemse orchideeën en kinderen worden behandeld, terwijl de kindercultuur, waaronder het kinderboek, wordt beheerd door de pedagogische maffia. Uit niets blijkt dat Guus Kuijer, de veelgeprezen en bekroonde schrijver van kinderboeken, kinderen ook per se 'betere mensen' vindt. Ze komen als net zulke 'aardige rotzakken' naar voren als andere mensen maar er wordt gewezen op een riskant verschil: kinderen hebben nauwelijks macht en die zullen ze ook nooit krijgen. Er lijkt maar één manier te zijn om macht te verwerven en die berust op het elimineren van je kinderlijkheid.

bron: Tekst op de omslag van het boek 'Het geminachte kind' door Guus Kuijer; Druk Tulp Zwolle; 1980

Bijlage VIII

De heersende elite heeft de machtsposities binnen de staat in handen. Zij vormt de regeringscoalitie en heeft vertakkingen naar de hoge colleges van staat en de bureaucratie. Zij bepaalt de inhoud van de politieke agenda en formuleert, om aan de macht te blijven, een ideologie, een missie, een beleidsdocument of een regeringsverklaring. Dit leidt tot een bias bij de zittende machthebber, wat inhoudt dat zij bewust of onbewust met vooroordelen werken waardoor sommige maatschappelijke problemen wel politiek worden en andere niet. [...] De vooroordelen leiden tot politiek correct denken. Democratische elites beslissen dat bepaalde strijdpunten niet op de agenda komen omdat zij de democratische gezindheid en de verstandelijke vermogens van de bevolking niet voor de volle honderd procent vertrouwen. [...] De conclusie moet zijn dat de journalisten steeds minder bezig zijn met het objectiveren van het nieuws, maar zelf keuzen maken en de lezers voortdurend interpretaties voorschotelen. De redacties van de kranten maken vooraf keuzen over welke kandidaat of politieke partij zij gaan steunen of gaan tegenwerken. Zij geven niet alleen nieuwsfeiten door, maar maken steeds meer zelf het nieuws en daarmee ook de politiek. Het gevaar voor kranten en journalisten is dat zij vanwege de eigen politieke rol een onderdeel worden van de politieke strijd. [...] In de wetenschap ontstaat een wetenschappelijke revolutie als een criticus het bestaande wetenschappelijke paradigma uitdaagt met een nieuwe theorie. De bestaande wetenschappers kunnen de criticus eerst nog marginaliseren, excommuniceren of zelfs demoniseren, maar de uitdager krijgt steeds meer aanhangers en uiteindelijk het gelijk aan zijn kant. Op een gegeven moment kantelen de verhoudingen en komt er een nieuw wetenschappelijk paradigma tot stand.

bron: Uit het boek 'Een onderbroken evenwicht in de Nederlandse politiek - Paars II en de' door Jouke de Vries en Sebastiaan van der Lubben; Van Gennep; Amsterdam; 2005

Bijlage IX:

We leven zoals dat heet in een geïndividualiseerde samenleving die bevolkt wordt door mondige burgers. Zeggen wat je vindt en doen wat je zegt, is in die wereld een vanzelfsprekendheid geworden. Maar paradoxaal genoeg is in die wereld het waarachtige onafhankelijk denken een schaars goed geworden. Daarom draag ik dit boek in laatste instantie op aan de vrienden van het vrije woord.

bron: Uit het boek 'De stamtafel regeert' door Willem Breedveld (commentator en columnist voor Trouw en docent politiek en media aan de Universiteit van Leiden); Spectrum Utrecht; 2005

Bijlage X:

Fascisten kunnen alleen een plek krijgen nadat het socialisme krachtig genoeg is geworden om op een af andere manier mee te besturen, zodat er een groep gedesillusioneerden ontstaat onder de oorspronkelijke aanhang van arbeiders en intellectuelen. [...] De legitimatie van geweld tegen een gedemoniseerde interne vijand brengt ons dicht bij het hart van het fascisme. [...] Terwijl de resten van de Rijksdag nog nasmeulden, ondertekende president Von Hindenburg op 28 februari een 'Besluit voor de bescherming van de mensen en het land', daarbij gebruikmakend van de volmachten van artikel 48. Het Besluit van de Rijksdagbrand verdaagde alle vrijheid van meningsuiting, het recht op samenscholing, bezit en persoonlijke vrijheid, stond de autoriteiten toe om naar goeddunken verdachte 'terroristen' te arresteren (in dit geval communisten), en gaf de federale regering het gezag over de politiemacht van de deelstaten. Daarna waren er maar weinig Duitsers op voorbereid om, bij afwezigheid van hulp van de politie, de rechterlijke macht of andere autoriteiten, iets te doen tegen de losbarstende bruinhemden die joodse advocaten en magistraten uit de rechtszalen verdreven, of linkse kantoren en kranten plunderden. [...] Daarom moet in een bruikbare definitie van het fascisme ook voorkomen worden dat het fascisme als een geïsoleerd verschijnsel wordt behandeld, los van de omstandigheden en de medeplichtigen. Het fascisme aan de macht is een mengsel, een krachtig amalgaam van verschillende, maar verenigbare conservatieve, nationaal-socialistische en extreem-rechtse ingrediënten, bijeengehouden door gemeenschappelijke vijanden en het gemeenschappelijke verlangen naar een herboren, gerevitaliseerd en gezuiverd land, welk offer aan vrije instituties en gerechtigheid hiervoor dan ook gebracht moet worden. De exacte verhoudingen van de onderdelen van het mengsel zijn het gevolg van processen: keuzen, bondgenootschappen, compromissen, rivaliteiten. Het fascisme in actie heeft meer weg van een netwerk van relaties dan van een vaststaande essentie.

bron: Uit het boek 'De anatomie van het fascisme' door Robert O. Paxton; Vertaald door Edzard Krol; Uitgeverij Bert Bakker; 2005; Oorspronkelijke titel 'The Anatomy of Fascism'; 2004

Volgend artikel in dit blog