Naar aanleiding van het plotselinge overlijden van oud-wereldkampioen Koeperman schreef ik, op verzoek van de sportredactie, het volgende (toch al) korte In Memoriam, dat in de krant van woensdag 8 maart noodgedwongen nog verder werd ingekort. Hieronder evenwel de integrale tekst van mijn artikeltje.

Nog geen zestien jaar oud was ik toen ik door twee journalisten van een regionale krant door de mangel werd gehaald. Met het nodige trekwerk slaagde het duo erin mij de - breed uitgemeten - uitspraak te ontlokken dat ik mijzelf ‘eigenlijk’ de beste dammer ter wereld vond. Er was slechts één speler voor wie Tonnie Sijbrands, net (senioren-)kampioen van Noord-Holland geworden, desnoods nog wel een uitzondering wilde maken: Iser Josifewitsj Koeperman. Afgelopen maandag overleed de voormalige wereldkampioen op 83-jarige leeftijd in zijn woonplaats Boston.
Hoe onbezonnen, ja onzinnig mijn uitspraak van 41 jaar geleden ook was - zij zei wèl iets over het onmetelijke respect dat velen, 15-jarige blagen niet uitgezonderd, de sterkste dammer over de periode 1958 - 1968 toedroegen. Dat respect en die bewondering had Koeperman onder meer afgedwongen door zijn eerste vijf WK-matches (er zouden er nog twee - minder succesvolle - volgen) alle op overtuigende wijze te winnen.
Zo versloeg hij in de herfst van 1958, een half jaar nadat hij als eerste Sowjet-dammer voet op West-Europese bodem had gezet, de Canadees Deslauriers (18-22). Een jaar later prolongeerde hij zijn titel ten koste van de Nederlander Van Dijk (27-13). En toen Koeperman in het WK 1960 zijn jongere landgenoot Sjtsjogoljew vóór moest laten gaan, stelde hij in de revanche-match orde op zaken: 18-22.
Vier jaar later voltrok zich hetzelfde scenario, met dìt verschil dat Sjtsjogoljew, de soevereine winnaar van het WK 1964, in hun tweede match alle hoeken van het bord te zien kreeg: 26-14! Maar zelfs de kansrijk(er) geachte Andreiko zag zijn eerste aanval op Koepermans damtroon (1967) gedecideerd afgeslagen: 22-18. Pas met Andreiko’s overwinning (juni 1968) in het te Bolzano gehouden toernooi om de wereldtitel kwam er een einde aan Koepermans hegemonie.
Maar het waren niet alleen zijn sportieve successen waarmee Koeperman roem oogstte - ook zijn speelstijl werd - in elk geval door mij - hartstochtelijk bewonderd. Met zijn gestroomlijnde, kristalheldere positiespel, dat hem menige modelzege opleverde, legde Koeperman - meer nog wellicht dan de oud-wereldkampioenen Ghestem en Roozenburg gedaan hebben - de basis voor het spel zoals dat ook in onze dagen gespeeld wordt. Op die speelstijl heeft men - althans in Nederland - wel eens het etiket ‘wetenschappelijk’ trachten te plakken, al heb ik nooit geweten wat daar nu precies mee bedoeld werd. Wat ik daarentegen wèl weet is dat Koeperman óók in speltypes waarvoor domweg geen ‘blauwdruk’ bestaat en waarin het dus op puur improviseren aankomt, meestal feilloos de juiste weg vond!
Overigens: de helderheid en rechtlijnigheid die zo kenmerkend voor Koepermans partijen zijn, was in zijn leven ‘naast’ het dambord ver te zoeken. Je hoort wel eens zeggen dat je het karakter van een dammer (of schaker) aan zijn spel zou kunnen aflezen. Nu heb ik daar sowieso al mijn twijfels over, maar zeker is dat dat adagium in het geval van Koeperman absoluut niet opging. De Oekraïense grootmeester, die in augustus 1978 via Wenen naar Amerika emigreerde, manifesteerde zich steeds nadrukkelijker als een ‘ritselaar’. Daarbij ging het nu eens om betrekkelijk onschuldige ‘vergrijpen’ (zoals afgesproken remises met collega-grootmeesters), dan weer om ‘regelingen’ die wel zeer haaks op de sportieve ethiek stonden.
Evenmin is ooit duidelijk geworden hoe Koeperman politiek of levensbeschouwelijk tegen de dingen aankeek. Was hij de trouwe Sowjet-patriot waarvoor Nederlandse communisten hem aanvankelijk hielden? Zo trouw zelfs dat sommige andere Russische dammers hem van contacten met de KGB verdachten? Of was hij juist de joodse dissident die Nederlandse dammers na 1978 in hem zagen? Geen idee - eerlijk gezegd. Behalve dan dat het mij zelfs niet uitgesloten lijkt dat hij geen van alle geweest is, dat hij steeds dìe weg is ingeslagen die hem op het moment zelve het meest opportuun leek.

Maar misschien doet het er ook niet al te veel toe. Wat telt zijn de vele prachtige partijen die Koeperman de damwereld heeft nagelaten en waarmee hij tot in lengte van dagen zal voortleven!

Volgend artikel in dit blog