In Nederland wordt de Eerste Mei nog nauwelijks gevierd. Dat was in de jaren zestig nog even anders; vooral jongeren, studenten en werkende jongeren deden er nog aan. Op 1 mei 1968 trokken ze gezamenlijk op: de federatie van de PvdA, de PSP, de Federatie jongeren Groepen, de Socialistische Jeugd, Politeia en de studentenorganisatie ASVA-SVB. De portretten die tijdens de tocht werden meegedragen van Stalin, Ho-Tsji-Minh, Che Guevara, Dutschke en Karl Marx veroorzaakte een heftige discussie binnen de PvdA. 

De demonstratie leidde tot wanordelijkheden in de stad; de Pvda stelde daar later de Rode Jeugd, de Vondelparkjongeren en de CS-Jeugd voor verantwoordelijk. Joost van Roon, journalist van het Vrije Volk liet op 11 mei betrokkenen aan het woord; landelijk leider Joop den Uyl, voorzitter van de federatie Amsterdam van de PvdA, Wim Polak, Guus Markman van de Socialistische Jeugd en Ton Regtien, SVB’-er van het eerste uur. Den Uyl verwoordde zijn bezwaar tegen het portret van Fidel Castro dat ook werd meegedragen. Citaat: ‘PvdA is tegen alle dictaturen.’
Eerder had partijprominent Max van der Stoel in een ingezonden brief (Vrije Volk, 2 februari 1968) duidelijk gemaakt dat er geen ‘aardige dictaturen’ bestaan. Zo omschreef PvdA-lid en Cubaganger Wouter Gortzak namelijk na zijn terugkeer uit Havana dit land. Die brief staat in deel 3 van deze serie afgedrukt.

1-mei-manifestatie steen des aanstoots

De 1 mei manifestatie van de Pvda, de PSP en stevig-links georiënteerde jongerengroeperingen in Amsterdam is een steen des aanstoots geworden die de afgelopen dagen ook het socialistische water in wijde kringen in beroering heeft gebracht. De ene kant van het front immers hief de rode banieren en portretten van Che Guevara, Ho Chi Minh, Dutschke, Stalin (!), Marx en bazuinde: 'Dood aan het kapitaal, dood aan het fascisme! '

De andere kant hief de wapenstok, voerde overvalwagens en politiehonden aan en veegde met geweld de straat schoon.Maar toen de gewonden waren behandeld en de brandjes. geblust, verschoof de strijd zich naar het politieke front. Dagblad De Tijd vreesde, dat de socialisten zich laten overschreeuwen door de meest extreme groeperingen Het Nieuws van de Dag ontdekte een monsterverbond, dat een zware deuk sloeg in het PvdA-prestige. De VVD vertelde de tv-kijkers dat socialisten de straat opgingen, suggererend dat zij het geweld liefhebben.

Dat niet alleen. Binnen de PvdA stegen protesten op, van prominenten als dr.Drees en van verontruste briefschrijvers. Achter de schermen kregen de leiders van de partij felle aanmaningen: tolereer dergelijke toestanden nooit meer. Officiële verklaringen van de PvdA veroordeelden dezer dagen de wanordelijkheden in de hoofdstad.
Trekt deze partij conclusies uit de 1- mei gebeurtenissen, hoe wordt de relatie met 'links voortgezet? Wij geven het commentaar van de 'lastige Amsterdammers', en daarnaast komt de heer J. M. den Uyl aan het woord, fractievoorzitter van de PvdA in de Tweede Kamer. 


Joop den Uyl:
Sommigen willen diverse stromingen in de PvdA aan bod laten komen. Maakt u desondanks bezwaar tegen bijvoorbeeld een portret van Fidel Castro?
‘Ja, daar heb ik groot bezwaar tegen, al staat Castro dan niet zonder meer in het rijtje van doemwaardige dictaturen. Bij uitstek van onze partij moet in de huidige periode duidelijk maken dat zij zich richt tegen alle dictaturen, hoe ze ook van elkaar verschillen: tegen Griekenland, Portugal, tegen Ho Chi Minh, Castro en Nasser, tegen de regimes in Oost Europa en in Zuid-Amerikaans staten.’

En het gebruik van geweld?
‘Ik vind dat het gebruik van geweld geoorloofd en geboden kan zijn in dictatoriale systemen. Als een democratie uitgehold raakt of niet meer functioneert dan ontstaan grensgevallen. Maar geweld in een democratische samenleving als de Nederlandse is volstrekt verwerpelijk en belachelijk. Dat geldt ook voor West-Duitsland al is de democratie daar nog niet sterk - maar daarom is het dubbel gevaarlijk om daar geweld uit te proberen zoals nu gebeurd is.’

Revolutionaire figuren in het buitenland zijn nu inspirerende figuren voor jonge generaties. Wat denk te PvdA daarvan?
’Die sterke betrokkenheid is winst. Maar het is onvergeeflijk en dwaas om te doen alsof verschillende structuren op elkaar passen: West-Berlijn wordt Amsterdam en men haalt de dingen volslagen door elkaar.’

Is er iets voor te zeggen om ‘links’ het geweten, eventueel de horzel van de partij te noemen?
Den Uyl: ‘De anderen, de traditioneel denkende partijgenoten, zijn evengoed horzels. Ik sprak in deze dagen met mensen die vinden dat het socialisme wordt aangevreten door acties als de Amsterdamse en zij zijn evenzeer het geweten van de partij. Het geweten zit niet alleen bij hen die tegen de reactionairen of tegen Amerika ageren, maar ook bij hen die in verzet komen tegen Egypte dat Israël of Moskou dat Praag bedreigt.’ 

Bron: 11 mei 1968

Volgend artikel in dit blog