(Engelse versie op 19 mei 2006 coverstory van AgoraVox)

Na circa 40 jaar voorbesprekingen zijn Turkije en de Europese Unie eind 2005 onderhandelingen gestart die uiteindelijk moeten leiden tot de toetreding van Turkije tot de EU. Naar verwachtingen zullen deze toetredingsonderhandelingen meer dan 10 jaar duren. Toch pleiten verschillende Europarlementariërs ervoor het Turks nu al de status van officiële EU-taal te geven. Dit is het directe resultaat van de toetreding tot de EU van Cyprus


Politieke Steun voor het Turks Neemt Toe

In maart bezocht de europarlementaire ‘Contactgroep voor Noord Cyprus’ het eiland. Tijdens dat bezoek zei de Duitse Europarlementariër Cem Özdemir dat onder andere wordt gesproken over de status van de Turkse taal binnen de Europese Unie. Naar verwachting zal de Contactgroep hierover in de loop van juni 2006 rapporteren.

Enkele weken na het bezoek verklaarde de Franse Europarlementariër Francis Wurtz dat de GUE/NGL-fractie waarvan hij voorzitter is, een voorstel om het Turks nog vóór de toetreding van de Turkije tot de EU, een officiële EU-taal te laten worden, zal steunen.

Kort geleden voegde de Grieks Cypriotische Europarlementariër Ioannis Kasoulides hieraan toe dat Griekse Cyprioten een dergelijke voorstel eveneens steunen. Dit is een zeer belangrijk politiek signaal. Niet alleen omdat Turkije en Cyprus al decennia op gespannen voet met elkaar staan, maar tevens omdat de status van het Turks in Cyprus mede bepalend is voor zijn positie binnen de EU.


Turkse Cyprioten zijn EU Burgers

Het EU-lidmaatschap van Cyprus brengt met zich mee dat alle burgers van Cyprus tevens burger van de Europese Unie zijn. Dit geldt zowel voor de Griekse Gemeenschap, als de Turkse Gemeenschap van Cyprus. Deze twee bevolkingsgroepen worden in de Cypriotische grondwet gedefinieerd. Tot de Turkse Gemeenschap van Cyprus behoren onder andere de burgers van Cyprus die van Turkse origine zijn en wier moedertaal Turks is.


Het Turks is Mede Officiële Taal van Cyprus

De Cypriotische grondwet bepaalt niet alleen dat Cyprus bestaat uit twee Gemeenschappen, maar dat Cyprus tevens twee officiële talen kent: het Grieks en het Turks. Wetten en officiële documenten moeten in beide talen worden opgesteld en gepubliceerd. Grieken en Turken worden in hun respectieve talen aangeschreven door de Cypriotische overheid. Omgekeerd mogen zij zich in ieder van de twee talen tot de Cypriotische autoriteiten richten.

De taal waarin juridische procedures worden gevoerd is eveneens afhankelijk van de Gemeenschap waartoe de partijen behoren. Als één van de partijen bij het geschil tot de Turkse Gemeenschap behoort, is de procestaal in ieder geval Turks. Deze taaldiversiteit komt ook tot uiting op onder andere de munten, bankbiljetten en postzegels van Cyprus. Kortom: voor Turkse Cyprioten is het Turks de voertaal.


Het Turks is Geen Officiële EU Taal

Op grond van het voorgaande zou het voor de hand liggen de Europese Verdragen tevens in het Turks op te stellen. Immers, deze worden opgesteld in de officiële talen van de lidstaten. Zowel het EG Verdrag, als het EU Verdrag sommen de talen op waarin die verdragen zijn opgesteld. Het Turks ontbreekt in die opsommingen.

Dit geldt evenzeer voor het Besluit van de Raad van de Europese Unie waarin de officiële talen en de werktalen van de Europese instellingen zijn neergelegd. Dit ontneemt de Turks-Cypriotische burgers van de EU de mogelijkheid in hun eigen taal kennis te nemen van officiële Europese documenten en zich in hun eigen officiële taal met de Europese instellingen te verstaan, wat indruist tegen het streven van de Raad de EU dichter bij haar burgers te brengen.

In het zogenaamde Annan Plan voor een hereniging van Noord en Zuid Cyprus werd aan deze kwestie uitdrukkelijk aandacht besteed. Dit plan, dat is genoemd naar de Secretaris-generaal van de Verenigde Staten, bepaalde dat het Turks een officiële taal en werktaal van de Europese instellingen zou worden. Omdat de meerderheid van de Griekse Cyprioten in 2004 tegen het Annan Plan stemde, is het eiland nog steeds verdeeld en krijgt het Turks niet de erkenning die het verdient.


Het Turks Mogelijk Semiofficiële EU Taal

Medio 2005 nam de Raad van Europese ministers van buitenlandse zaken een besluit dat ervoor kan zorgen dat het Turks alsnog een min of meer ‘officiële’ status kan krijgen binnen de EU. De Raad besloot namelijk dat het officiële gebruik van andere talen dan de vastgestelde officiële talen in de Raad en eventueel door andere Europese instellingen zal worden toegestaan op grond van bestuurlijke regelingen met de verzoekende lidstaat.

De Raad nam dit besluit op initiatief van de Spaanse minister van buitenlandse zaken Miguel Ángel Moratinos. Het kabinet Zapatero wil op deze wijze het Catalaans en Baskisch een formelere positie geven binnen de EU.

Deze semiofficiële status als Europese taal is mogelijk voor die talen waarvan de nationale status wordt erkend door de grondwet van de betreffende lidstaat of waarvan het gebruik als nationale taal bij wet is toegestaan. Gelijke criteria zijn neergelegd in de nog niet geratificeerde Europese Grondwet. Op Cyprus voldoet het Turks aan deze eisen.


Concluderende opmerkingen

Omdat het Turks één van de twee officiële talen van Cyprus is, zouden de Europese verdragen tevens in deze taal moeten zijn opgesteld. Om dit alsnog voor elkaar te krijgen zou Cyprus het initiatief kunnen nemen om tot verdragswijzigingen te komen. Gezien de politieke spanning tussen Cyprus en Turkije over het Noordelijk deel van het eiland, zou het niet van veel politiek realisme getuigen een dergelijke actie op korte termijn te verwachten.

Denkbaar is wel dat de Cypriotische regering als blijk van goede wil een verzoek indient om het Turks een semiofficiële status te geven binnen de Europese instellingen. Op deze wijze zouden de Turkse Cyprioten de mogelijkheid krijgen in hun eigen officiële taal in contact te treden met de Europese Unie.

Mocht dit ooit zover komen, dan kunnen hieraan vergaande consequenties kleven.

In het Europees Parlement zouden bijvoorbeeld ook ander dan Cypriotische parlementariërs, gebruik makend van de Cypriotische vertaalvoorzieningen, hun toespraken in het Turks kunnen houden.

Bovendien leven in onder andere Griekenland, Bulgarije, Duitsland, België en Nederland ongeveer vier miljoen Turken. Met een beroep op het gelijkheidsbeginsel, zouden zij van hun nationale overheden kunnen ‘eisen’ dat ook deze lidstaten een regeling treffen voor het Turks als voertaal in Europa.

Het voorgaande doet niet alleen recht aan de grondwettelijke positie van het Turks in Cyprus, maar vergroot tevens, in de woorden van de Raad van de EU, “de rijkdom van de Europese taalkundige verscheidenheid”.

Copyright © Atilla Arda, 2006

Volgend artikel in dit blog