essayprijsvraag 1 juni 2006




Vrouwen verlicht door verlichte mannen?


Het blijft een wonder, hoe voedsel en sappen in een lichaam worden verwerkt en overgaan in energie van denkende wezens die zich- hoe dan ook- daardoor blijven afvragen hoe dat denken nu in elkaar steekt.

‘Het goede bestaat ten diepste in de elementaire eerbied voor het mysterieuze dat we ‘leven’
noemen- in de eerbied voor het leven in al zijn verschijningsvormen, de allerkleinste evengoed als de allergrootste-. Goed is: leven behouden en bevorderen; slecht is: leven
blokkeren en vernietigen. (uit Albert Schweitzer: “eerbied voor het leven”)

Hebben wij daar wel een God voor nodig? Nee, zeiden de geleerde filosofen uiteindelijk in Europa met Nietzsche als laatste pleitbezorger met zijn ‘God is dood’

Na 3000 jaar filosofie door voornamelijk mannen bedreven en geschreven is deze tekst uit het hart gegrepen wat mysterie betreft. Maar de vrouwen baren en zetten leven voort maar de verschillende samenwerking met de mannen hebben wellicht de evolutiesprong gebracht.
Met respect voor de zinnen van Albert Schweitzer ; we kunnen ze niet eenvoudig staande houden. Want komen in de moeilijke abortus- en euthanasie vraagstukken de ‘eerbied voor het leven van de ander’ niet samen.

Het waren de denkers na Kant (het idee rond 1766) en dus daarna Nietzsche (het idee rond 1885) die uiteindelijk de inspiratie uit Duitsland brachten met zijn verklaring dat ‘God dood was’ en met een uitvloeisel van het gedachtegoed uit de Verlichting dat deze -met eerbied
voor het leven- samenhangende vraagstukken opnieuw bezien konden worden.
De vooruitgang in medische kennis maakt de beslissing om te laten leven of niet het er toch
niet eenvoudiger op.

Maar waarom is Albert Schweitzer (1875-1965) dan later - ondanks de Verlichting- toch juist
in Afrika tot die bovenstaande zinnen gekomen? Een kwestie van ontwikkeling tussen arm en
rijk.

De ervaringsleer van de mensheid bracht o.a de Bijbel, Koran en Talmoed tot stand (deze volgorde is volledig willekeurig en heeft niet tot doel een bepaalde God voor te
willen trekken) en velen geloven dat het leven volgens die richtlijnen geleefd moet worden. Kant geloofde allang niet meer maar respecteerde de zienswijze van het geloof in een God, omdat hij inzag dat het voor velen troost kon bieden. Dit kan uiteraard zo zijn maar de Verlichting heeft een proces in gang gezet dat ook zeer velen juist de droefenis zijn gaan inzien wat het geloof in een ‘hoger wezen’ met zijn profeten kan bewerkstelligen.

Door de vele geloofsbomen kan het mooie bos niet meer worden gezien en staan er in één
keer verdacht veel ‘hura crepitans’ tussen. Op het internet, die tegenwoordige vergaarbak voor kennis, kun je zelfs lezen dat de eigenlijke Verlichting misschien toch wel in het oude Holland is uitgevonden. Vele filosofen waaronder Descartes en Spinoza hebben in dit lage land gewoond en gewerkt.

Dat oude Holland met zijn molens en plattelanden en rivierdelta’s waar de combi van de nuchtere steeds meer ongelovige West-Fries gescheiden door een golvende onderliggend
stuk land van Duitsland-grens naar Zeeland onder het IJsselmeer door van protestants gedachtegoed overgaat in een joviaal katholiek Zuiden eindigend in Limburg; gelokaliseerd op een datum in mei 2006 te Diemen op het medium televisie.


Vele instituties in Holland hebben onder het zicht van die oude God vele veranderingen ondergaan met betrekking tot de verhouding man/vrouw. Het lijkt achteraf altijd zo overdreven dit te benoemen maar dit zijn lang lopende processen geweest.
De vrouw baarde kinderen maar werd ook steeds meer onafhankelijk van de relatiepartner op
financiëel en ander bindingsgebied. Ook op beslissings-instituties kwamen vrouwen aan de top. Pas nu in juni 2006 mogen ook vrouwen lid worden van de Staatkundig Gereformeerde
Partij, iets wat jaren geleden nog ondenkbaar leek.

In de verhouding vrouw/man en in de politiek heeft het oude Holland de Verlichtingsidealen
vanuit de visie van Kant met verve uitgevoerd. Weg raakte het klakkeloos aannemen van
ideeën van de autoriteit, weg het remmende effect in de wetenschap dat het leven gestuurd
werd door een ‘allesomvattend’ mechanisme waardoor het verder zoeken niet meer nodig is.
Diezelfde wetenschap die zo ver komt , dat het reikt aan steeds specifiekere en verfijndere vragen die wij nog niet kunnen beantwoorden. Voor sommige wetenschappers wordt
daardoor de God weer levend
De eigen gedurfde meningen gaan er toe doen en de rechtsspraak wordt daardoor (tijdgebonden) steeds ingewikkelder in de afwegingen van wat recht-en onrechtvaardig is.

Vanuit de filosofie-verhalen heeft één aspect voor mij altijd de meeste indruk gemaakt die
op het bovenstaande proces van toepassing is. Ze wordt toegeschreven aan Quintilianus,die
omstreeks 40 jaar voor Christus leefde. Hij was een Romeins hoogleraar retorica die door de Staat werd betaald en na zijn pensioen een boek over dit soort voorvallen heeft geschreven.

Het verhaal-
Veel leerlingen vinden de docent Nederlands volgens de wet niet capabel goed Nederlands
te geven. Ze klagen hem aan en onderbouwen hun kritiek waarop de rechter bepaalt dat ze gelijk hebben. De docent vindt echter dat door de beslissing van de rechter het bewezen is dat de leerlingen goed Nederlands onderricht hebben gekregen.

Deze paradoxale situatie is toepasbaar op het proces van de Verlichting en geeft in de kern
het begin van een failliet van de Verlichting aan. De mens is onder het juk van de autoriteit vandaan gekomen, de vrouw steeds meer van de man vandaan, en het verhogen van de intelligentie viert hoogtij.
Door deze (zelf)ontwikkeling is het eeuwig aan elkaar verbonden zijn volgens de papieren
aan een opmars van steeds meer scheiding bezig. Kinderen komen in de ban van meerdere ouders en relaties worden qua intensiteit van logistiek geregel steeds heftiger.

Werkrelaties worden tot op het bot met ingewikkelde procenten en regels voor bijna een persoonlijk uitgangspunt neergezet waarbij de uiteindelijke beslissing van de rechter toch ook weer neerkomt op een ‘rechtvaardigheidsgevoel’
Op internet en in media worden de belangen onderwerpen die een eenvoudige voortgang tot een oplossing voor deze processen zouden kunnen zijn getorpedeerd. De intelligentia bestookt
elkaar met eerst beledigende en daarna op het gevoel kwetsende aanvallen waardoor de
‘verlichte’ burger niet meer ziet wie de ‘hura crepitans’ is.
Na een proces gaat de burger zich ook weer minder daarvoor interesseren en zal ook de
politieke democratie een wassen neus blijken te zijn doordat die wel/nietes stem de lading
niet dekt.

Voor een uitvlucht van deze ingewikelde processen wordt de interesse voor de oude Romeinse arena spelen vergroot. Niet voor niets wordt het voetbal spel in steeds meer filosofische bespiegelingen meegenomen als serieus en zelfs politiek onderwerp.

De filosoof Peter Sloterdijk ( 1947 – heden ) pleit voor onbescheiden levensdrift
en wil af van het juk van de tegenbeweging van conservatisme die momenteel bezig is te ontstaan. Deze tegenbeweging wordt ingezet doordat de Europese Verlichting geconfronteerd
wordt door nieuwe elementen van religiositeit.
Doordat Nederland steeds dichter bevolkt wordt door mensen die het Islam geloof
aanhangen is de oorspronkelijk uit Somalië afkomstige mevr. Ayaan Hirsi Ali haar ‘verlichtingsstrijd’ tegen de onderdrukking van de vrouw vanuit een politiek standpunt begonnen. Ze werd met de dood bedreigd en vertrok naar Amerika waar zij hoopt haar standpunten beter te kunnen uitdragen. Dat dit vertrek met veel commotie gepaard ging tekent de sfeer in een vroeger zo nuchter land wat zich steeds meer laat leiden door media en globaliseringfacetten.

Dat de politieke democratie in samenspel met media steeds meer een ongeleid projectiel
wordt is een bijeffect voor de van oorsprong landelijke bevolking naar een meer
stedelijke in Nederland. Omdat het behoudende nog steeds aanwezig is , maar het niet
kunnen ‘emanciperen’ naar het stedelijke zal de van oorsprong ‘verlichte’ natie
in problemen komen. Lichte kleinzielige tendenzen, die in de tweede wereldoorlog al naar boven kwamen, zoals jaloersheid op mensen die onderduikers hielpen of een duidelijk
standpunt innamen niet steunen vanwege eigen veiligheid behoort tot een ‘taboe’cultuur.

Het is echter wel zo (in ’t licht van Kant) dat de ‘waarneming’ oorspronkelijk blijft en dat
het van belang blijft te schrijven te schrijven en te schrijven.

“Wat is de belangrijkste kwestie van deze tijd?” vragen de initiatiefnemers van uitgeverij
Boom en Filosofie Magazine en is bedoeld om het schrijven van oorspronkelijke én actu-
ele essays te stimuleren. Immanuel Kant (1724-1804) schreef een opstel in 1784 naar aan-
leiding van een zelfde soort idee, alleen de vraag was in het Duits; ‘Was is Aufklärung’en
vertaald in het Engels; ‘What is Enlightenment?’ In het Nederlands wordt het vertaald als;
‘Wat is Verlichting?’ en de grote kans bestaat dat over de vraag in de diverse vertalingen
geen misverstanden ontstaan. Anders ligt dat bij het antwoord van Kant hierop en de diverse interpretatie’s daarvan, laat staan de uitwerkingen en latere verklaringen in de verdere eeuwen.
Nu schreef Kant denk ik zijn opstel in een tijd wat borrelde en schuimde van het vooruitzicht van een leven zonder ‘morele rechter’ vanuit de hemel of autoriteit in het algemeen.
Iedereen voelde dat zoiets eraan zat te komen. Het noopte Kant ook voorzichtig een moraliteit uit te denken zonder die alom aanwezige God die hem in zijn denken zou kunnen storen. Kant respecteerde en begreep het geloof in God maar wist ook dat de natuur het verstand van de mens zover brengt dat haar wezenlijke doelstellingen zonder die God verklaard moesten kunnen worden.
Dit werd zijn : ‘kritiek van de zuivere rede’!

Laat ik voorop stellen dat deze stellingen door mij nooit gelezen zijn maar ik beweer ook niet
dat ik veel begrijp. Wel hanteer ik de visie dat ik iemand alleen maar probeer te begrijpen
vanuit zijn achtergrond , dus heel veel lezen over de tijd en geschiedenis. De waardering die
bestaat uit mensen die spitten en graven en dan deze levens en beweegredenen opschrijven is bij mij heel groot.
Er wordt veel gelezen, heel veel gelezen en het lijkt op een onomkeerbaar proces. Wil je Kant (of welke filosooof dan ook ) begrijpen dan moet je vanaf het begin zijn beweegredenen
volgen hoe hij zijn systeem opzet. Wat bracht hem op het idee om een alomvattend systeem voor het begrijpen van het menselijk leven op deze wereld proberen neer te zetten? En dan zegt hij zelf: vrij vertaald mag je nooit je studie of artikelen die je schrijft tot persoonlijk nut maken maar altijd ten dienste laten zijn voor het algemeen welzijn van het menselijk leven.
Als je het opstel leest zegt Kant dat in een ‘verlichte’ maatschappij er altijd onafhankelijke
denkers zullen blijven opkomen, zelfs in de gevestigde orde , omdat die een ‘betutteling’ van
boven zich niet laten welgevallen. Die ‘betutteling’ was een ondefinieerbaar gegeven,
en werd ingegeven door God of instituten. Kant’s zijn verkeerde been werd rechtgezet
zo rond 1760 toen hij afrekende met de dogmatische metafysica, die verklaart ‘het bewijs’
te hebben voor zintuiglijke ervaringen van ‘boven natuurlijke uitleg’ van ontwikkelingen in de natuur.

Een van de laatste zinnen van Kants essay is eindelijk op de situatie van ‘verlichtend’
Nederland van toepassing. Vanuit het Engels vrij vertaald:
‘maar alleen iemand die zichzelf verlicht heeft , en niet bang is voor schaduwen en een
overtallig en gediciplineerd leger heeft om vrede in het publiek domein te garanderen
kan zeggen : discussiëer zoveel je wilt en voer het uit tot op het bot, maar gehoorzaam!

Heeft Kant in zijn tijd ooit voetbalwedstrijden gezien die er nu heden ten dage zijn?
Kant voorzag dit alles en stelt toch dat de vrije gedachte over alles wat je ‘overvalt’
je in een ‘verlichtende staat’ tot een vrijer mens maakt.

Nederland is als [ klein] land met een traditie van ‘verlichting’ bij uitstek geschikt om
de belangrijkste kwestie of dit zo is te bevragen.
Door de unieke tijden stroom en de ligging van de eilanden in de Waddenzee heeft Nederland als bijna enige op de hele wereld een apart natuurgebied wat nergens anders ligt.
Bij Korea in de Gele zee zal eenzelfde soort gebied door de welbekende niet tegen te houden
‘modernisering’ door dijken omringt gaan worden.
Er bestaat een zin en ik wil alstublieft niet in de voetsporen van de taalfilosofen waaronder
Ludwig Wittgenstein treden. Deze zin is : waarom nonnetjes samen klaarkomen.

Je kunt hier heel eenvoudig allerlei fantastische bespiegelingen over gaan houden en vooral
een onbescheidenheid aan de dag leggen die zijn weerga niet kent. Door de weer opkomende
religiositeit ingezet door onze landgenoten die onze God in Allah doen veranderen is het
uiteraard een stevige stap om te moeten erkennen dat wij (als nonnetjes hoofddoekjes zouden
dragen) over zo’n zin als kwetsend karakter nog even zouden moeten nadenken.
De één zal een hypothese aanhangen dat nonnetjes wel samen klaar zullen moeten komen
omdat er geen mannetje in de buurt is. Vervolgens kan er gediscussieerd worden waarom
dit dan zo is. Hier zullen weer reactie’s opkomen en soms komen er beledigende tendensen
en daaruit voortvloeiend religieus kwetsende opmerkingen waardoor met of zonder rechter
bemoeienis er een oordeel wordt geveld. Emmanuel Kant wilde een stimulans voor het
zelfstandig denken. Ludwig Wittgenstein wilde alle problemen met de
taal oplossen en kwam tot de conclusie dat dat niet bestond. Het is ook wat als je later hoort
dat de zin eigenlijk is: waarom nonnetjes samen klaarkomen en andere wonderen van het wad.

Bij mij kantelde deze zin mijn hele wereld omdat ze zo eenvoudig uitlegt waar alle ingewikkeldheid hem toch inzit. De commerciële inslag van de schrijver over deze
lieve schelpdiertjes (de Macoma balthica) -die dus door getijden verschillen samen moeten klaarkomen om te overleven- is hem vergeven. Wel komt natuur en ander inzicht ongelooflijk naar boven drijven.

Wat een probleem aan het worden is dat door de Verlichting het emancipatie proces
tussen man en vrouw niet tot datgene heeft geleid wat er eigenlijk van zou moeten
komen. De mannen in Europa leiden nog steeds aan een enorm ego probleem.
Dit belet het krijgen van kinderen niet want de mens heeft een systeem dat het niet-samen
klaarkomen daar geen invloed op uitoefent.
Steeds meer vrouwen echter begeven zich in het publiek terrein op steeds meer posities
die vroeger door mannen werden ingevuld. Mannen raken jaloers en zullen deze strijd niet
zonder slag of stoot gewonnen geven. Ondertussen gaat de strijd tussen de sexen onderling
ook nog voort en zullen de door de Verlichting ingezette meningsvormingen met intelligente
tendensen het gevecht om de posities gaan bepalen.
Voorbeeld is nog steeds het aanwezige taboe dat je als voetballer echt nog niet kan
toegeven dat je homofiel bent.
Dat de eigenlijke emancipatie strijdgedachte om man en vrouw samen te laten klaarkomen hierdoor ondergesneeuwd raakt is de uiteindelijke conclusie van een lange denktocht in de
taal en communicatie.

De man zal zich moeten terugtrekken als blaffende bluffer wil hij het respect ontvangen van de vrouw voor een heerlijk sensueel samenspel. Dan pas zal de ‘verlichte ‘evolutie overwinnen en de relatie-verhoudingen een stap voorwaarts maken.

De belangrijkste kwestie van deze tijd lijkt mij daarom het volhouden van de zware strijd
om de studie en wetenschap en onbescheiden inzet van ervaringen meer en meer in te zetten
om deze verhoudingen in relatie’s maar met name tussen man en vrouw door te zetten.
Dit samen inzien moet inzet worden van een totaal begrip voor elkaar en niet anders.




(2500)

Volgend artikel in dit blog