Opgroeien in de letteren is het thema van de boekenweek 2010. Tijd om eens na te denken over de manier waarop ik zelf in de letteren ben opgegroeid.

Op school was opstellen schrijven mijn meest geliefde bezigheid, als onderdeel van het vak Nederlandse taal. Wij mochten altijd kiezen uit vijf titels en meestal koos ik voor een beschouwend opstel. Al schrijvend redeneerde ik er vaak zomaar wat op los, zonder vooraf te weten waar ik zou eindigen. Een manier van hardop denken.

Mijn moeder, die mijn jeugdige opstellen las, voorzag in die tijd dat het niet bij opstellen zou blijven en deed haar voorspelling met de woorden: “daar zit een schrijfster in.”

Voor mijn boekenlijst op de middelbare school heb ik uiteraard mijn verplichte portie literatuur tot mij genomen. Mede hierdoor ben ik tot mijn jaren des onderscheids gekomen en meen ik het kaf van het koren te kunnen scheiden.

Ik ontdekte dat er achter literatuur ook een geschiedenis zit, literatuurgeschiedenis. Ik leerde dat dit een vak is waar ik in eerste instantie een hekel aan had maar dat mij, mede door de inspanningen van een gedreven docent, steeds meer ging boeien.

Na de middelbare school leerde ik sollicitatiebrieven schrijven. Mijn vader was daarbij mijn grote inspirator waar het vormelijkheid betrof. Van hem leerde ik dat een correcte sollicitatiebrief geen spelling- grammatica- en stijlfouten mag bevatten en dient te eindigen met de woorden: “Het welk doende”. Naar de betekenis van deze woorden heb ik mijn vader nooit gevraagd, ervan overtuigd dat hij wel wist waar hij over sprak. Speurtochten op Internet leren mij dat de term, ook wel geschreven als “Hetwelk doende”, veel voorkwam in brieven aan vooraanstaande personen. Voor mijn gevoel betekent de term zoiets als “Ik heb gezegd”.

In mijn pubertijd schreef ik mijn dichtkunstige hartenkreten neer in een schriftje, nog ongehinderd door emotionele remmingen. In mijn latere schrijfcursussen werden mij wollig taalgebruik en ontboezemingen als “balsemende bomen” al snel afgeleerd. Ik leerde dat less more is, leerde de noodzaak tot schrappen en verbaasde mij over de werking die een korte tekst kan hebben in vergelijking met een tekst van tweeduizend woorden of meer. Ik leerde dat je soms, om de lezer meteen mee het verhaal in te sleuren, de eerste alinea moet weghalen. Dat je de laatste alinea beter maar kunt schrappen, omdat deze vaak een uitleg of conclusie van het voorgaande omvat. Als een schrijver aan het eind van zijn tekst een conclusie of uitleg moet geven, heeft hij zijn werk niet goed gedaan. Inmiddels blijkt in mijn schrijverspraktijk dat het schrappen al schrijvende gebeurt, al moet ik af en toe het rode potlood nog hanteren.

In de cursussen Creatief Schrijven leerde ik ook  hoe je de lezer kunt pakken, hoe je hem kunt overtuigen. Hoe je emoties overbrengt, niet door deze te benoemen of door ze aan te dikken, maar met behulp van sterke beschrijvingen. Daarvoor maak je gebruik van beelden, metaforen. Maar pas op voor de valkuil van platgetreden paden en cliché’s. Later zag ik dat ook schrijvers als Bernlef en Reve dergelijke principes huldigen en hanteren.

Uit een opdracht in de schrijflessen ontstond mijn bundel Vergeelde Beelden, waarvan enkele verhalen zijn opgenomen op mijn weblog (zie widgets onder PROZA, Vergeelde Beelden).

Sinds 2007 ben ik één van de auteurs in Schrijverscafé Oosterhout.

Met schrijven als passie neem ik graag een voorbeeld aan schrijvers die ik graag lees. Ze inspireren mij door hun taalgebruik, door een opvallende of aparte stijl.

Vaak krijg ik na het lezen van een – in mijn ogen – goed literair boek nieuwe inspiratie om aan de slag te gaan.

Soms lees of hoor ik zeldzaam prachtige regels. Bijvoorbeeld in een onlangs uitgezonden Tv-programma, dat een fragment liet zien van de uitreiking, in 2004, van de Prijs der Nederlandse Letteren aan Hella Haasse. Ik ben op Internet op zoek gegaan naar deze prachtige regels, om ze hier voor jullie neer te schrijven maar vooral om ze zelf nog eens te kunnen lezen. In haar dankwoord spreekt Hella Haase de volgende zinnen uit:

Er werd iets wakker in me, er groeide een noodzaak, die me nooit meer heeft verlaten. Gehoorzamen aan die innerlijke drang was een intense vorm van geluk, naar binnen gekeerd leven in zwermen van ideeën en beelden, niet alleen die vanuit de buitenwereld kwamen instromen, maar ook en vooral, die in mijzelf ontstonden en tekst wilden worden.

Ook Hella Haasse groeide op in de letteren

 … instromen uit de buitenwereld…

… tekst willen worden…

Ofschoon ik zelf zo zou willen schrijven gun ik iedere schrijver zijn succes.

Omdat ik weet van de vreugde die schrijvers beleven aan het creatieve proces.

Omdat iedere schrijver wil schrijven zoals hij schrijft.

Omdat ik weet dat schrijven vaak een geploeter van schrappen en schaven is.

Omdat je als schrijver zelf je grootste vijand of vriend kunt zijn.

Omdat ikzelf mij een schrijver waan.

© Ingrid van den Bergh

© Afbeeldingen: Internet - persoonlijke foto's - omslag bundel 'Vergeelde Beelden'

Boekenweek 2010; thema: JONG

Het gedicht 'Straat' is speciaal gemaakt voor het thema van deze boekenweek. Het beschrijft een periode in mijn leven waarin ik mij bevond op de scheidslijn tussen jeugd en volwassenheid. Ik was tweeëntwintig, net getrouwd en verhuisd van het vertrouwde nest in Limburg naar een protestants dorp op de Veluwe.

Zomaar, van de ene dag op de andere, moest ik afstand nemen van alles en iedereen die mij tot aan mijn trouwdag hadden vergezeld: Mijn ouders, acht broers en zussen, mijn hartstikke leuke baan, mijn huisarts, buurtwinkel, mijn vertrouwde cafeetje.

Mijn vriendin, mijn koor.

Geen warm onthaal, daar op de Veluwe. Ik had wel terug kunnen kruipen naar waar ik vandaan kwam.

Straat

waar mensen wonen
alsof er niet gewoond mag worden
zoals zoveel niet mag van god
en zijn gebod
 
turen achter spleetgordijnen naar argeloze buren
blikken vragen mij wat ik hier moet

die Limburger zwijgt er zijn warme tongval koud
gaat er
stilletjes
dood

© Tekst: Ingrid van den Bergh

© Afbeelding: Paul Dikker

 14 maart treed ik op met Schrijverscafé Oosterhout

Proza en dichtkunst afgewisseld met optredens van jonge musici

Presentatie BEURSBERICHTEN, verhalen en gedichten die eerder door de schrijvers werden gelezen in 'de Beurs'

OOSTERHOUT – Wie de kou van de afgelopen maanden nog in de leden voelt, kan het nauwelijks geloven, maar het is echt waar … de lente staat voor de deur! Het jaargetijde waarin de wereld op zijn jongst is, het hart van de dichter opengaat en eenieder die jong is zich verlieft, of zich op zijn minst de veren schudt. JONG is dan ook het thema van het allereerste optreden dit jaar, op zondag 14 maart 2010, van Schrijverscafé Oosterhout. Niet helemaal toevallig is dit ook het thema van de Boekenweek. Een thema dat door de schrijvers vrijblijvend zal worden gevolgd, naast werk met een meer algemeen karakter.

Het optreden vindt zoals gebruikelijk plaats in het Oosterhoutse café De Beurs. Gastheer Cor Hooymaayers verwelkomt iedereen die in informele sfeer wil genieten van verhalen, gedichten en een goed glas in zijn gezellige café in de Klappeijstraat.

Omslag 'Beursberichten'

foto van de Beurs: Koen Scherer

De vaste schrijvers en dichters van Schrijverscafé Oosterhout zullen voorlezen uit eigen werk. Hun namen: Ingrid van den Bergh, Joop van Gent, Marjoke Linckens, Tom Noldus, Tim Stoop, Rachel Verheijen, Kee van Vlodrop.

De afdeling muziek van het Oosterhoutse Centrum voor de Kunsten draagt op passende wijze aan het thema bij in de gedaanten van twee jonge leerlingen uit eigen stal.

Celliste Sophie van Gent en pianist Julius Linsen treden samen op met het Alegretto uit een Sonata voor cello en piano van Stephen Paxton (1735-1787), in een bewerking door Freda Dinn voor keyboard.

Voorts speelt Sophie met vader Joop van Gent (één van de optredende caféschrijvers) het Alegretto uit Moecks Kammermusik Nr. 48, oorspronkelijk voor twee cello's maar zondag in een bewerking voor cello en gitaar.

Aquarel Ludo van den Heuvel

De muzikanten spelen in afwisseling met de voordrachten van de schrijvers, waaronder een gastoptreden van de elfjarige schrijfster Marit Verheijen, blogger op het Volkskrantblog, die uit eigen werk zal voordragen.

Het geheel wordt zoals gebruikelijk gepresenteerd door schrijver Tim Stoop.

Schrijverscafé Oosterhout kan inmiddels terugkijken op een reeks succesvolle optredens en heeft om die reden een boekje uitgegeven met een selectie uit de beste verhalen en gedichten, getiteld ‘Beursberichten’. De foto op de omslag is gemaakt door Koen Scherer (ook VK-blogger), toen hij enkele jaren geleden één van de optredens van het schrijverscafé bezocht.

Het boekje wordt op 14 maart gepresenteerd en is, in kleine oplage, bij mij te koop voor euro 5,= (stuur mij daartoe een mail via dit blog, rechts bovenaan de pagina).

Dank Koen Scherer, dat we jouw foto mochten gebruiken voor de omslag van 'Beursberichten'.

Schrijverscafé Oosterhout

Klappeijstraat 4, Oosterhout

Zondag 14 maart 2010, van 12.30 - 14:30 uur

Toegang gratis.

© De tekst hierboven is een bewerking van het persbericht dat is geschreven door Joop van Gent. Joop is recentelijk toegetreden tot de groep en heeft zijn kwaliteiten op meerdere gebieden bewezen. Zo heeft hij, samen met Kee van Vlodrop, de lay-out van het boekje 'Beursberichten' voorbereid voor de drukker.

Ingrid van den Bergh 

Boekenweek 2010; thema JONG

Gedicht op thema JONG

Onlangs hoorde ik op de radio een uitvoering van het lied Black is the colour of my true loves hair. Jaren geleden speelden mijn wederhelft en ik dit regelmatig, ik speelde op piano en zong en hij speelde op gitaar de akkoorden die erbij stonden.

Een uitvoering van het lied (in een modern jasje), die ik onlangs op de radio hoorde, maakte mij nieuwsgierig naar de opvallende mannenstem die ik meende te horen.  

(Refr.) Black is the color of my true love's hair
Her lips are like some roses fair
She has the sweetest smile the gentlest hands
And I love the ground whereon she stands

I love my love, and well she knows
I love the ground whereon she goes
I wish the day soon would come
When she and I will be as one

Refr.

I go to the Clyde and mourn and weep
But satisfied I never shall be
I'll write her a letter with a few short lines
and suffer death a thousand times

Refr.:

I love the ground whereon she stands
I love the ground whereon she stands

Schotland

Het lied werd in 1915 bekend in de Verenigde Staten, maar hoogstwaarschijnlijk stamt het uit Schotland. Er bestaan veel versies c.q. varianten van. De melodie is vermoedelijk gebaseerd op een Engelse melodie uit de 18^e eeuw.

Er bestaat ook een versie met andere woorden: Black is the Color of My True Love's Eyes en een Engelse variant met dezelfde woorden maar met een andere melodie: Dark is the Color of my True Love's Eyes.

In mijn zoektocht naar de stem die ik op de radio hoorde kwam ik ontelbare uitvoeringen van het lied tegen, waaruit ik een kleine selectie heb gemaakt met bij elke variant een korte introductie. Maak bij het beluisteren eventueel keuzes, ik wilde zoveel mogelijk variëteit bieden en heb al veel geschrapt.

Traditional, met beelden uit Ierland

Slainte, in close harmony, met diverse instrumenten

Anne van Schothorst, vrije improvisatie op harp. Locatie: een bos

John Barden & Keith Smith, met gitaarbegeleiding

heel basic met zang en gitaar

rockmuziek, met intro op o.a. accordeon en viool

Desideria, lieflijke uitvoering met romantische filmbeelden

Paul Weller, in artistieke vormgeving

Clara Dillon, een mooie, vrouwelijke stem

Voor Geroma, met koor:

Frisse, jonge stemmen in prachtige meerstemmigheid

Chrysty Moore, prettige mannenstem met gitaar

G.E. Smith, weer heel anders maar zeker de moeite waard (klik op het plaatje)

Wendy Sayvetz, met een mooie, wellicht geschoolde stem

Na dagen zoeken vond ik wat ik zocht. Dat dit zo lang duurde kwam door de mysterieuze stem die mij op het verkeerde been had gezet. Op zoek naar een mannenstem had ik de vrouwen links laten liggen maar uiteindelijk bood mijn nieuwsgierigheid een opening. Toen ik de versie van Nina Simone beluisterde viel ik bijna van mijn stoel. Keer op keer was ik langs het youtubefilmpje met haar versie van het lied geflitst, maar uiteindelijk bleek zij de eigenaresse van de mysterieuze stem waar ik al die dagen naar had gezocht.

Luister zelf maar; ik hoor graag wat je ervan vindt.

Nina Simone met ‘Black is the colour of my true loves hair’ (Jaffa remix)

Luka Bloom (broer van Christy Moore). Lebonton

Alfred Deller (klassiek, countertenor). Terracidus

Patty Waters. Blew

Greg Dully. Paull 

Joan Baez. Wiljan.45

© Tekst: Ingrid van den Bergh

© Informatiebronnen:

http://www.contemplator.com/america/blackhair.html

http://en.wikipedia.org/wiki/Black_Is_the_Colour_(Of_My_True_Love's_Hair)

© Afbeeldingen: internet

Tegenwoordig wordt alles kapotgeanalyseerd. Kapotgeredeneerd.

Met gezichten als ging het over reïncarnatie zitten onze sportontrafelaars achter hun tafel, in dat programma waar ik - als nitwit - de naam niet van weet.

Come on, guys, het is maar voetbal!

Maar echt spannend wordt het als tijdens schaatsanalyses racende Ria voorbij komt gekwekt. Ria Visser, het meest oplettende meisje tijdens de les anatomie, afdeling ontleden. Een minuut lang zit ze al te broeden, zich te verbijten. Ons Vissertje hengelt naar een geschikt moment om los te branden maar Mart snoert haar de happende mond en Bart zet haar een klapschaatshak.

Dan ziet ze een gaatje. Feiten en cijfers rollen tussen de heren heen en weer. Hoopvol kijkt ze de een na de ander aan: "Ja, jongens, ik heb mijn huiswerk goed gedaan."

Mart stuurt haar terug naar haar hok, begint te ratelen dat het nou eenmaal zo is en niet anders. Dat we het met deze uitslag moeten doen. De uitslag na die ándere uitglijder, van onze gedroomde tienkilometerkampioen. Of van zijn coach.

Ria blikt of bloost niet. Zo lijkt het. Maar áls ze blikt is dat een beetje schaapachtig, een beetje vlees-noch-visachtig.

Schijn bedriegt in deze stilte voor de storm. Ons vissertje positioneert zich nog één keer in de starthouding, zet af, neemt binnen- en buitenbochten, negeert dweilpauzes en blokjes, dendert over beide heren heen.
Mart Smeets blijft Siberisch onder dit geweld.

Tijdens de dweil neemt Ria haar zoveelste bak koffie. Om wakker te blijven. En alert.

Bart is plassen en Mart? Die is even boodschappen doen, de camera is hem gevolgd en maakt een kleine reportage van zijn shoppingavontuur. Mart winkelt Olympisch, springt over bevroren sloten en vaarten, glijdt uit op een vijver, bedwingt zelfs een klein, ijzig meer.

Maar één keer moet het fout gaan en die ene keer is nu. Mart verliest zijn evenwicht, vervaarlijk kraakt het ijs onder zijn zwaargewicht. Scheuren waaieren in razend tempo uit over het ijs.

De sportcommentator kijkt in het zwarte gat dat langzaam groter wordt. Hij kan er niet om heen, zakt erin tot aan zijn middel. Zijn vingers vriezen samen met de rafelige randen, dan scheuren ze los van het ijs.

De nestor hapt naar adem, één keer nog. Als een visje op het droge.

Ria zet de wekker af, rekt zich uit en draait zich nog eens lekker om.

©Tekst: Ingrid van den Bergh

©Afbeeldingen: internet

Update 26 februari 2010:

Na een reactie van Frans Muthert heb ik een verwijzing naar de one-night-stand van Mart en Ria uit de tekst gehaald. Frans heeft gelijk, dat thema is intussen door anderen al voldoende uitgekauwd.

Franz Marc behoort tot de vroeg abstract werkende schilders uit het begin van de 20e eeuw. Samen met Wassily Kandinsky (1866-1944) was hij oprichter van de Duitse kunstenaarsgroep Der Blaue Reiter (1911). Onder die naam gaven zij een almanak uit, die voor het eerst verscheen in 1912, gevolgd door een tweede druk in 1914. In deze almanak wilden Marc en Kandinsky in woord en beeld bekendheid geven aan hun ideeën over kunst.

Voor de tekst kwamen uitsluitend kunstenaars in aanmerking; zij schreven niet alleen over beeldende kunst maar ook over muziek (o.a. Schönberg over twaalftoonsmuziekff) en theater (Kandinsky).

Kandinsky ontwierp de omslagtekening: een blauwe ruiter te paard. Omdat beide redacteuren van blauw hielden, Marc hield bovendien van paarden en Kandinsky van de ruiter als symbool van zijn zoektocht naar abstractie.

Almanak Der Blaue Reiter

Franz Marc legde zich vooral toe op dierenportretten, waaronder ontelbare paarden. Het dier beschouwde hij als een wezen met een zuivere, ongerepte aard, dat tegemoetkwam aan zijn streven naar ingekeerdheid en geestelijke loutering in de kunst.

Misschien is het aardig ook een kijkke te nemen op een eerder blog over 'ontaarde' paarden, van Maria Trepp. Ik kwam er bij uit toen ik op google <Marc+paarden> intypte. Mijn belangstelling had mij al eens daarheen gebracht, gezien mijn reactie aldaar.

Op de tentoonstelling in Den Haag (zie link onderaan) zag ik de bronzen paarden op sokkel in één oogopslag met het schilderij......... erachter aan de muur.

Schepping van de paarden, 1913

Museum de Fundatie, Heino/Wijhe en Zwolle

 Twee paarden, brons, 1908-1909, Städtische Galerie im Lenbachhaus, München

Zoals meer van zijn tijdgenoten dichtte Franz Marc aan kleuren bepaalde eigenschappen toe. Zijn paarden schilderde hij bij voorkeur in de kleur blauw, omdat die kleur volgens hem de kracht van paarden weergeeft. Blauw stond voor mannelijk, stug en spiritueel.

Het ging de kunstenaar daarbij niet om de zichtbare werkelijkheid; blauwe paarden als in De toren der blauwe paarden uit 1912 bestaan immers niet.

Met de kleur blauw wilde Marc iets van het innerlijk van het paard laten zien. Hij vervormde de werkelijkheid om kracht en energie uit te drukken. 

De toren der blauwe paarden, dat in 1937 nog op een tentoonstelling ‘Entarte Kunst’ te zien was, is sinds 1945 verdwenen.

De toren der blauwe paarden, 1912

Rood en blauw paard (aquarel), 1913, Lenbachhaus

Franz Marc werd geïnspireerd door het kleurrijke kubisme van Delauney, waardoor zijn vormen op het laatst steeds abstracter werden.

Aan zijn leven en werken kwam een einde in 1916, toen hij sneuvelde aan het Franse front in Verdun.

Blauw en Rood Paard, 1912 (tempera op papier), Lenbachhaus

  Strijkkwartet nr. 2, deel 4, Arnold Schönberg

© Tekst: Ingrid van den Bergh

© Foto's (van de tentoonstelling 'Kandinsky en Der Blaue Reiter'): Ingrid van den Bergh

© overige afbeeldingen: internet.

Bronnen:

Catalogus ‘Kandinsky en Der Blaue Reiter bij de gelijknamige Tentoonstelling

(tot en met 24 mei in het Gemeentemuseum te Den Haag)

www.wikipedia.nl

www.kunstbus.nl

www.kunstencultuur.nl

Artikel ‘Der Blaue Reiter en het Lenbachhaus’, Ingrid van den Bergh

Artikel ‘De klank van het onzichtbare’, Ingrid van den Bergh

 Blauw paard, 1911, Lenbachhaus

Onlangs zagen mijn wederhelft en ik de film Le concert, een tragikomedie met een verantwoorde mix van ernst en humor. In deze film, met een schitterend uitgevoerde klassieke soundtrack, volgen we de gewezen dirigent Andreï Filipov die, ten tijde van Brezjnev, aan het hoofd stond van het wereldberoemde Bolshoï Orkest. Omdat hij destijds weigerde de joodse muzikanten uit het orkest te zetten werd hij ontslagen.

Dertig jaar later werkt Andreï nog steeds voor het orkest, maar nu als schoonmaker. Ook de andere orkestleden hebben baantjes die ver beneden hun niveau en ambities liggen.

Als Andreï bij toeval een fax ziet binnenlopen waarin het huidige Bolshoï officieel wordt uitgenodigd voor een concert in Parijs, krijgt Andreï een waanzinnig idee. Want waarom zou hij zich niet, samen met zijn vroegere collega-muzikanten, voordoen als het huidige “Bolshoï Orkest” en nog één keer zijn geliefde vioolconcert van P.I. Tschaikovski, gaan spelen in Parijs. Een gelegenheid bij uitstek om wraak te nemen.

Hoe waanzinnig dit idee is lijkt bewaarheid te worden in de loop van deze spectaculaire muziekfilm. De voorbereidingen op dit waagstuk, of beter het gebrek daaraan, zijn van een kolderiek gehalte dat zijn weerga niet kent. De spanning, of het allemaal wel zal lukken met deze losgeslagen bende Joodse muzikanten en zigeuners, neemt je mee door de film.

Veel muziek in deze film, o.a. meeslepende zigeunermuziek.

Rode draad in de film is het vioolconcert in D major, op. 35 van Tschaikovski. Achter deze muziek schuilt een ontroerend verhaal, dat gaandeweg wordt geopenbaard.

regie: Radu Mihăileanu/met: Alexei Guskov, Mélanie Laurent, Miou-miou, Jacqueline Bisset/Frankrijk 2009, 124 min./Frans en Russisch gesproken/Nederlands ondertiteld

De soundtrack uit de film kon ik niet achterhalen.

Daarom soleert Janine Jansen voor ons in

het 1^e deel van het vioolconcert in D major Op. 35, van P.I. Tschaikovsky.

Trailer van de film Le Concert

Op deze Carnavalszondag

een vreselijk Valentijnsblog

waarin: 

♥een afgrijselijk liefdesdicht♥

kom hier mijn lief

ik smelt je hart

nadat je Wangen

gewassen met versgevallen sneeuw

onder mijn paraplu

dooit elke twijfel

gloeien je Wangen

smelten jou tot vermiljoenen Valentijnskus

 monsterlijke Valentijnsplaatjes

coockiemonster

en... The onvolprezen Doors met:

Kom, liefje, steek mijn vuurtje aan

 (zet 'm maar lekker hart en swing it out!!!)

© blogger met vreselijk idee voor dit blog: wil ik niet kennen

© afgrijselijk liefdesdicht: Ingrid van den Bergh (in cognito)

© monsterlijke Valentijnsplaatjes: internet (iemand moet de schuld krijgen)

© onvolprezen muziek: 'Come on baby light my fire', The Doors

In mijn widget SCHRIJVEN IS WAT IK BEN […] heb ik het volgende citaat van Hendrik Jan Marsman, bekend als de schrijver Bernlef, opgenomen:

“Gevoelens en emoties moet je niet benoemen, je moet ze laten zien.”

Ik kan mij volledig vinden in de door Bernlef gehanteerde manier om emoties zichtbaar te maken voor de lezer. Hij bevestigde zijn uitgangspunten in een interview op televisie, zondag 7 februari 2010.

Het interview vond plaats naar aanleiding van de vijftigste druk van Bernlefs boek Hersenschimmen (1^e druk 1984).  Bernlef sprak over het boek, waarvan ik de 34e druk heb gelezen. Ik bespreek Hersenschimmen hieronder aan de hand van het interview op tv.

Hersenschimmen gaat over herinnering, geheugenverlies, vergeten. Presentator Wim Brands bleek een meester waar het gaat om het stellen van de juiste vragen. Vragen die tot interessante antwoorden leiden. Zo wordt ons het onderscheid duidelijk dat Bernlef maakt tussen geheugen in de tijd (wanneer is iets gebeurd?) en ruimtelijk geheugen (herinneringen in beelden). Aantasting van het geheugen in beelden betekent volgens de schrijver dat we de simpelste handelingen opnieuw moeten uitvinden, zoals melk in een glas schenken en dit leegdrinken.

Raadselachtig vindt Bernlef het selectieve mechanisme dat bepaalt, welke herinneringen het gemakkelijkst terugkomen. Het geheugen in beelden blijkt bij de schrijver sterker ontwikkeld dan het geheugen in tijd. Dit zijn vaak heel simpele beelden: de moeder in de keuken, bezig met het snijden van brood. Beelden vol details zoals de geur van het brood en de gordijnringen die de schrijver zelf uitkoos in moeders knopendoos.

Dergelijke beelden, die door de schrijver als ‘grijze plekken’ worden aangeduid, hebben ook in mijn geheugen postgevat. Het treft mij dat de schrijver zich zelfs een bepaalde lichtval herinnert. In mijn eigen herinnering koppel ik een bepaalde lichtval aan een periode van het jaar; de lichtval in februari, als ik na schooltijd aan het baantjeglijden ben op de stoep voor mijn ouderlijk huis.

Hersenschimmen speelt zich af in en rond het huis van de Nederlander Maarten en zijn vrouw Vera. Voor de locatie ging de schrijver uit van het landschap aan de kust in Gloucester, boven Boston in de U.S.A., een plek ontdaan van elke stedelijke allure. Bernlef ontdekte het gebied tijdens een reis naar Noordwest-Amerika, waar hij op zoek was naar plaatsen waar de kunstenaar Edward Hopper (1882-1967) schilderijen had gemaakt gebaseerd op typisch Amerikaanse thema’s.

Van Hersenschimmen is een film gemaakt, met opnames uit Zweden waar de gekleurde huizen sterk lijken op de huizen in Gloucester.

Voordat Bernlef aan Hersenschimmen begon had hij al enkele boeken met dementie als onderwerp geschreven. Verder dan het perspectief van de waarnemer had dit hem niet gebracht. Een perspectief dat ik mij uit mijn schrijflessen herinner als het perspectief van de alwetende verteller.

Voor Hersenschimmen gaf Bernlef zichzelf de opdracht, te schrijven vanuit de ikpersoon. Een moeilijke opgave; Bernlef besefte dat in zijn verhaal de grens tussen werkelijkheid en fictie vervaagt.

Nadat Bernlef de keuze had gemaakt voor het perspectief, begreep hij dat het ziekteproces van de hoofdpersoon emotioneler beschreven zou moeten worden dan vanuit neutrale waarneming. Dit zou betekenen dat hij dingen zou moeten opschrijven die voor hem zelf emotioneel waren. Emoties die door de lezer moesten worden opgepakt. Bernlef zegt daarover: “Directe weergave van emoties heeft geen effect. Je moet een ‘omweg’ vinden om het effect te bereiken.”

Mijn conclusie dat de schrijver, wil hij de emotie voor de lezer voelbaar maken, met enige afstand moet schrijven, lijkt een understatement als ik hoor hoe de schrijver zelf dit formuleert: “Schrijvend ben ik een blok ijs.” Om te vervolgen: “De schrijver moet de emoties ‘hanteren’, het is de lezer die erom moet huilen.”

Met de ‘omweg’ waarop Bernlef duidt zou bedoeld kunnen zijn dat de schrijver de emotie overbrengt aan de hand van beelden en metaforen. Een voorbeeld daarvan zag ik in een fragment uit de film, dat tijdens het gesprek werd getoond en waarin Maarten zegt:

Mijn hoofd is doorzichtig

van ijs, van glas

ik denk aan niks

Joop Admiraal speelt Maarten

Voor mij is dit poëzie, maar dat terzijde. Er is iets anders in deze regels dat mij bezighoudt. Maarten denkt dat zijn verwarring wordt veroorzaakt door de lange winter; Bernlef noemt Hersenschimmen een winterboek. Onder eerder werk van Bernlef bevinden zich titels als Sneeuw, Onder IJsbergen, Op het noorden.  Ik vraag mij af of thema's als winter, sneeuw, ijs, voor Bernlef een speciale betekenis hebben; of  ook zijn uitspraak "Schrijvend ben ik een blok ijs"  in een kader te plaatsen is.

Bernlef legt uit dat hij het grootste deel van Hersenschimmen heeft geschreven vanuit intuïtie. Maar hoe doe je dat? Je kunt immers niet weten wat er zich in het hoofd van een dementerend personage afspeelt. Zelf heb ik mij die vraag vaak gesteld in een periode dat ik als vrijwilliger werkte op de gesloten afdeling van een verpleegtehuis.

Wat ik van de omgang met dementerenden wel heb geleerd is, dat kenmerkende karaktertrekken uit hun gezonde leven zich in hun ziekte blijven manifesteren.

Terug naar Bernlef en zijn toelichting over intuïtief schrijven. Bernlef is ervan overtuigd dat gezonde hersens zich kunnen voorstellen hoe de ziekte zich bij de patiënt voltrekt. Hij benadrukt daarbij dat dit niets te maken heeft met wetenschap, zoals door lezers wel wordt gedacht. Voor Bernlef is zijn boek Hersenschimmen literatuur, gebaseerd op verbeeldingskracht.

© Ingrid van den Bergh

N.B.: In een eerder artikel (Lessen van Reve en Bernlef) op het volkskrantblog schreef ik al over de 'omweg' waarover Bernlef spreekt:

© Bronnen:

Interview 7 februari 2010 http://www.pczapper.tv/pzc5/lfui/index.php?v=4702461&t=p&m=18997

Wikipedia (over Edward Hopper)

Hersenschimmen / druk 50
Bernlef

ISBN/EAN: 9789021437811
Uitgever: Querido's Uitgeverij BV, Em.

Hardcover € 15,00
Genre: Literaire roman, novelle
192 pagina's

https://webshop.blz.nl/Webshop/Product.aspx?ProductEAN=9789021437811

Geleende levens / druk 1 1-1-1970

Bernlef

ISBN: 9789021437804
Uitgever: Querido's Uitgeverij BV, Em.
Verschijningsdatum: 2-2-2010
Aantal pagina's: 208

Beide boeken liggen waarschijnlijk woensdag 10 februari in de winkel

In Museum & Galerie Van Lien te Fijnaart is momenteel de tentoonstelling Breedbeeld, 50 jaar geometrische kunst te zien. Breedbeeld behandelt de geometrische kunst in Nederland van de laatste vijftig jaar. Behalve schilderijen zijn er ook constructies te zien, kubussen en geperfectioneerd snijwerk in karton. Over deze tentoonstelling zal ik verder niet uitweiden, u kunt hem zelf gaan zien. Wel vond ik er een aanleiding in om - beknopt - iets te vertellen over geometrische kunst.

Rita Jansen

Het klassieke kunstideaal beleefde een opleving in de Renaissance en werd in de eeuwen daarna op allerlei Academies gehuldigd. Halverwege de negentiende eeuw zien we bij de Franse schilders de eerste tekenen van verzet tegen de opgelegde schoonheidsidealen. De geboorte van het Modernisme is niet meer ver.   

Geometrische kunst behoort als genre tot de Moderne Kunstperiode. Het kent veelal een strakke en klinische, meetkundige verschijningsvorm. Over de betekenis van geometrie vond ik op de website van Kunstbus het volgende: "De meetkunde of geometrie is het onderdeel van de wiskunde dat zich bezighoudt met het bepalen van de afmetingen en andere eigenschappen van vlakke en ruimtelijke figuren."

Dat geometrische kunst juist in Nederland en Duitsland zo'n belangrijke kunststroming werd kan te maken hebben met de aard van het volk, met zijn hang naar orde, regelmaat en doelmatigheid. Daarnaast ligt het verband met onze rechte sloten en vaarten, die vierkant en rechthoekig land doorsnijden, voor de hand.

De Russische kunstenaar Wassily Kandinsky (1866-1944), die  les gaf aan het Bauhaus,  zegt over zijn geometrische kunst, een stijl die hij vanaf ca 1920 beoefent:

"Geometrische vormen zijn niet aan een object gebonden. Zij roepen daarom een gevoelservaring op die elastischer is, vrijer dan die van objecten afgeleide vormen."

Compositie VIII, Wassily Kandinsky

In een manifest over conrete kunst legde Theo van Doesburg de basis voor kunst waarin alleen nog lijnen, kleuren, vormen en materialen belangrijk waren. In 1917 wilde hij, met de oprichting van De Stijl, de abstracte en geometrische kunst van Piet Mondriaan bekend maken. Hij was abstracte kunst gaan waarderen nadat hij in 1913 een biografie van Kandinsky had gelezen. 

Elk van Mondriaans werken heeft zijn eigen plaats in diens ontwikkeling, van figuratief (bomen, kerken, bloemen) tot aan abstractie.

De boom hiernaast laat al duidelijk een geometrische beeld zien; horizontale en verticale lijnen domineren het beeld.

De grijze boom, 1912

Chrysant, 1908 

Geïnspireerd door Braque en Picasso raakt Mondriaan ervan overtuigd dat de tegenstellingen tussen voor- en achtergrond moeten wegvallen en gaat hij zich richten op de eliminatie van elke bijzondere waarneming. 

Zijn werk  groeit van figuratief naar nonfiguratief, met enkel zwarte lijnen en kleurvlakken. Primaire kleuren nemens steeds meer de plaats in van de natuurlijke kleur. Victorie Boogie Woogie laat dit proces goed zien. Op het laatst veranderen zwarte lijnen in kleurlijnen, die nog later worden vervangen door aaneengeschakelde kleurvlakjes.

Mondriaan is zich na zijn meest abstracte doeken verder blijven ontwikkelen, gedreven door een enorme vitaliteit.

De laatste en gelukkigste jaren van zijn leven bracht hij door in New York, de stad die hij bewonderde om haar stratenpatroon van van rechthoekige vormen.  

 Victory Boogie Woogie, Piet Mondriaan

© Ingrid van den Bergh

© Bronnen:

Rinze Brandsma, artikel  over strenge en minder stenge geometrie

Jan Schippers, docent Moderne Kunst

Artikel Victorie Boogie Woogie, Ingrid van den Bergh

webiste architectenweb, info over Theo van Doesburg

www.kunstbus.nl (info over het begrip geometrie)

Breedbeeld, 50 jaar geometrische kunst

Museum & Galerie Van Lien, Fijnaart

www.museumvanlien.nl

te zien tot en met 30 mei 2010

Gedichtendag 2010

w i n t e r v e r b l ij f 

voor zon en zomerkleren valt de deur in slot

kraakt winterstof over hoofd en

knokkels knopen het gestolde bloed

leerhuid teert op aandenken van satijn

aan zijden draad spint zij zich in

met vleugelslag in hart en oren

dolen voeten ergens heen

© Tekst: Ingrid van den Bergh

© Afbeelding: Internet.

Fossiel van een 110 miljoen jaar oud spinnenweb, gevonden in het oosten van Spanje door een groep wetenschappers. Volgens hen is dit het oudste spinnenweb dat tot dusver is gevonden.

Stoor jij je daar ook zo aan, Nelus? Aan die luiheid bij de uitspraak van het Nederlands?

Erger jij je ook zo aan - bijvoorbeeld - het inslikken van lettergrepen? Onze M.P. loopt daarbij voorop.

Enkele regels uit mijn antwoord dat ik ik enige tijd geleden gaf op een reactie van een medeblogster. We hadden het over de uitspraak van onze taal want daar is het maar slecht mee gesteld. Die uitspraak wordt, op allerlei terreinen, met handen en voeten getreden.  Het is vooral belabberd gesteld met de uitspraak van sommige medeklinkers, zoals van de letter s  die in toenemende mate wordt vervangen door een z.

Zo kunnen we inmiddels aan ons vocabulaire de volgende nieuwe woorden toevoegen:

- kanzen
- koerzen

- medizijnen 

- prezies

- Poolze (gastarbeiders)
- zeisoen

- zinds

- conzentratie

- en wat te denken van de 'Chineze' overheid?

(Alleen dit ↑soort 'uitspraken', waarin de letter s correct is gebruikt, is in onze taal getolereerd)

Dit is vooral te horen op radio en t.v. Zo werd onlangs in een reclamespot het systeem 'piezietievie' (met op elke lettergreep een accent)  gepromoot. De bedoeling was dat ik het systeem halsoverkop zou aanschaffen. Maar na de term drie keer te hebben gehoord wist ik nog steeds niet waar het over ging. Tot ik hem geschreven zag en begreep dat hier 'PC-TV' werd bedoeld.

Zwervend over het internet werd de gedachte, dat het blijft bij enkel een verkeerde uitspraak, gelogenstraft. Op de website van DE PERS.NL moest ik met lede ogen aanzien dat ook in schrijftaal de s soms wordt vervangen door een z. Ziehier de eerste alinea van het artikel: 

Wall Street: koerzen tonen beweeglijk beeld (2007)

Aangezien deze fout zowel in de titel als in de tekst is gemaakt ga ik hier niet uit van een vergissing. En al twijfel ik niet zo gemakkelijk als het om taal gaat, ik heb het maar even opgezocht in mijn Groene Boekje. Uiteraard werd mijn overtuiging bevestigd dat het woord 'koers' in alle betekenissen 'koersen' als meervoud kent.

Valt jou deze taalluiheid ook op en zo ja wat vind jij hiervan?

Leg je oor eens te luisteren in je omgeving maar vooral bij radio en t.v. Meer voorbeelden zijn welkom en zodra we een flinke stapel hebben gooien we ze allemaal op een hoop en steken we er lekker de brand in.

Nee alle gekheid... als jij ook van deze Z-woorden tegenkomt, zet ze in de reactieruimte en ik plaats ze in de bijdrage erbij.

Naschrift met een wijze raad

Stoelt deze taalluiheid inderdaad op onverschilligheid? Is dit wellicht een nieuwe trend? Of beheerst de Nederlander zijn eigen taal zo slecht dat hij zich hier hardnekkig vergist?

Wat de oorzaak ook is, ik heb voor u een goede raad. Hij wordt u aangereikt door niemand minder dan onze eigen Minister President:

"Beste mensen, betreft de uitspk van onze Neelandse taal moen wij doen wat nodig is. En dan zeg ik van, met de kens van vandaag han wij deze zo blangrijke ssssssssssssssss gewoon laa'n staan. Het gaat'rom dat wij weten hoe wij met onze moerstaal om moen gaan. Daar kunt u mij pafreeknen.'

- Update 30 januari 2010: Zitotoets - zamenvatting (uitgesproken door een leraar aan het veelgeprezen vakcollege).

© Tekst: Ingrid van den Bergh

© Afbeeldingen: internet

Hieronder kan (kunnen) één (of meer) door jou opgevangen Z-woord staan:

Bart 27-01-2010 20:06
'Veijenoord', zegt Tom van het Hek, in Langs de Lijn steevast.
Een kennis van me praat altijd over zuiker, en zaldo.
Zelfs over zdaazjon, terwijl ze waarschijnlijk station bedoelde te zeggen...
Groetjez, Bart :)

Na lezen van een blog van SMOKEY, over de componist Vivaldi, ging ik wat grasduinen op google, op zoek naar een opname uit Vivaldi's 'Goria'. Ik koos voor dit werk omdat ik het ooit als sopraan in een koor heb gezongen.maart 2007 .

Toeval bestaat niet en zo kwam ik terecht bij een opname waarin VK-blogster Geroma een solorol zong, tijdens een Jubileumconcert van het koor Sursum Corda, waarin haar moeder zingt.

Luister naar Geroma: Gloria van Vivaldi: 'Domine Deus'

Beknopt wat informatie over de componist en zijn Gloria

Vivaldi

Tegenwoordig kent vrijwel iedereen Vivaldi's naam, maar tegen het eind van zijn leven wist al bijna niemand meer wie hij was. Zijn composities hebben 250 jaar lang opgeborgen gelegen in een klooster.

Vivaldi was niet alleen vioolleraar aam een weeshuis voor meisjes, maar componeerde ook muziek voor de kerkdiensten. Deze diensten, die vaak meer op concerten leken, waren razend populair onder de rijke Venetianen en hun buitenlandse gasten.

Gloria 

Een Gloria is een onderdeel van de katholieke mis. In deze jubelzang kondigen engelen de geboorte van Jezus aan: "Ere zij God in den hoge, vrede op aarde."

Vivaldi's Gloria bestaat uit twaalf vrij korte delen die allemaal verschillend van sfeer zijn: feestelijk, opgewekt, lieflijk, plechtig.

In het weeshuis waar Vivaldi les gaf had hij altijd veel enthousiaste jonge muziekliefhebsters om zich heen. Dit komt naar voren in de zonnige, feestelijke toon van zijn muziek. Ook het Gloria heeft een feestelijk en opgewekt karakter. Vrouwenstemmen spelen de hoofdrol in het werk; daarom wordt algemeen aangenomen dat het Gloria voor de meisjes van het weeshuis is geschreven.

Bron: Internet

LEES MEER

Als je wilt kan je hier nog enkele delen uit het Gloria beluisteren

Op deze manier hoor ik het graag; koor en orkest in kleine bezetting (Musica Intima & Pacific Baroque Orchestra), jonge stemmen en een lichtvoetige manier van zingen, vol subtiele nuances.

GEEF NU!!!

Met dank aan Klaverblad

DONEER HIER!!!

ACTIE RADIOATATIONS

In mijn bericht van 12 januari schreef ik:  

Meneer de M.P., slaap zacht

Update 14 januari 2010:

Balkenende:

Kampioen straatje schoonvegen. Hij toonde zich hier afgelopen week al publiekelijk voorstander van.

Of toch niet???

Bos dook onder:

Beetje dom dat Bos niet inziet dat hij met zijn gedraai de kiezer nog verder van zich verwijdert.

Rouvoet:

"Gaap.

Ik wil naar mijn bed."

De coalitie:

"Hoerah, we leven nog. Knap van ons, niet?"

De kiezer:

Train uw geheugen.

Laat in 2011 de gebeurtenissen van afgelopen dagen meewegen in uw keuze.

N.B.:

Één voordeeltje hadden we afgelopen nacht: Waar onze M.P., als echte Zeeuw, overal doorheen slaapt, duurde dat afgelopen nacht gelukkig maar kort. Maar gedurende die kleine uurtjes stond het hierboven aangehaalde statement uit 'Animal Farm' op zijn gezicht te lezen.

Meneer de M.P., slaap zacht

Official Launch trailer AVATAR (3D-speelfilm)

In de epische actieavonturenfilm AVATAR neemt James Cameron, de regisseur van 'Titanic' ons mee naar een spectaculaire nieuwe fantasiewereld. Op de verre maan Pandora vertrekt een held tegen wil en dank op een missie naar verlossing en ontdekking, terwijl hij een heldhaftige strijd aanvoert om een beschaving te redden.

Deze tekst las ik op de site van de bioscoop Mustsee in Breda, waar wij deze film zouden gaan zien. Niet bij uitstek een fan van fantasy had ik aanvankelijk mijn bedenkingen. Overtuigd door wederhelft, die een recensie had gelezen, ben ik meegegaan en daar heb ik geen spijt van.

Jake Sully, een gewonde oorlogsveteraan in de toekomst, wordt onvrijwillig met enkele anderen naar de maan Pandora gebracht om deze te koloniseren voor de mensheid op aarde. Deze planeet wordt bewoond door de Na’vi, een mensachtig ras met een eigen taal en cultuur.De Na’vi doen er alles aan hun volk te beschermen tegen de mensen en Sully raakt betrokken bij hun vrijheidsstrijd.

Jake opereert via een avatar, een dekmantel die hem gelijk doet lijken aan de bewoners van de planeet.

De opnames zijn spectaculair, vooral het decor van de gefantaseerde natuur zijn, bekeken door een 3D-bril, een bijna onwerkelijke ervaring; het lijkt zo echt allemaal.

In dit verhaal schuilt een zoektocht naar een planeet waar wij naar zouden kunnen uitwijken nu onze eigen aardbol overbevolkt raakt en onze energiebronnen en natuur uitgeput dreigen te raken. Maar uiteindelijk ging het ook hier toch over bezitsdrang (een brokje materie dat 20 miljoen waard is); over goed en kwaad. De bedorven, hebzuchtige, aardse mens tegenover de bewoners van Pandora met hun zuivere geest.

Pandora schijnt mij het paradijs toe, maar die schoonheid in de natuur en in de bevolking werd door de rovers niet gezien. Alleen hoofdpersoon Jake Sully, een gewonde oorlogsveteraan, zag het en ging er bijna aan ten onder.

Bijna.

Hebben wij bloggers niet allemaal iets van Jake Sully in ons? Opereren ook wij niet onder de dekmantel van een avatar?

Uiteraard verschillen onze drijfveren van die van Jake maar enige vergelijking gaat hier toch wel op. Onder onze avatars kunnen wij een rol spelen die wij verkiezen, een rol die onze werkelijke identiteit soms wat kan opvijzelen, die minder geaccepteerde eigenschappen wat kan verbloemen en onze kwaliteiten wat kan aandikken.

Onder onze avatars scheppen wij ons een droomwereld, met onszelf in de hoofdrol.

Een virtueel Pandora.

Avatar in Mustsee – Breda 

Zie ook mijn bijdrage over dit onderwerp op mijn weblog sLIMMERsCHRIJFKUNST

© Tekst (met behulp van bronnen): Ingrid van den Bergh

© Afbeeldingen: internet

Uit mijn ochtendblad

Bij "All you need is love" denken we hier in Nederland al snel aan Robert ten Brink die al sinds jaar en dag in zijn gelijknamige programma gelieven bij elkaar brengt.

Koffieketen Starbucks riep begin december muzikanten wereldwijd op het bekende Beatlesnummer te spelen ten behoeve van de strijd tegen aids.

Het leverde dit bijzondere filmpje op

Ingrid van den Bergh

Bron: dagblad BN/DeStem