De Gedachten zijn vrij

Uit mijn hoofd ontglipte een man

die daar al lang gevangen zat

ik had hem blijkbaar onderschat

er broeide heel de tijd een plan

hij wist nu wat hij wou, alleen

nog niet echt hoe – het echte leven

zou hem zeker adviezen geven –

waarna hij plotseling verdween

zo gaat het meermaals met gedachten

ze denken net zolang tot dat ze zijn

en dat het beter buiten is dan binnen

ik laat ze gaan en veel verwachten

terwijl ik mee met hen verdwijn,

blijft iets in mij zich toch bezinnen.

© bert deben

Die Gedanken sind frei – De Gedachten zijn vrij :

Ik ben niet zo goed in het verzinnen van titels bij mijn gedichten, soms ben ik langer bezig met het zoeken daarnaar, dan met het gedicht schrijven op zich.  Of, zoals in dit geval, met het achteraf zoeken naar informatie achter of bij de titel, zoals waar de uitdrukking Die Gedanken sind frei eigenlijk vandaan komt. 

Zoals het wel meer gaat met een zegswijze, komt ook deze uit een gedicht/lied en is die later een eigen leven gaan leiden.  Die Gedanken sind frei was oorspronkelijk een lied uit vier strofen (ergens 1780 voor het eerst op papier gezet).  Later werd een vijfde strofe toegevoegd en werd het gebruikt als dialoog tussen een gevangene en zijn geliefde onder de naam Lied des Verfolgten im Thurm, uit Schweizerliedern.  In 1805 zou het als gedicht worden opgenomen in de Volkse Poëzieverzameling Des Knaben Wunderhorn.  Het gedicht zou later muzikaal bewerkt worden door Gustav Mahler voor zijn Lieder aus "Des Knaben Wunderhorn" voor stem en orkest.

De uitdrukking Die Gedanken sind frei bestond echter al veel langer en zou door de middeleeuwse zanger Walther von der Vogelweide (c.1170-1230) als joch sint iedoch gedanke frî voor het eerst bekendheid krijgen.  Maar het is vooral dank zij het gedicht en lied dat de uitdrukking eind 19^de eeuw populair werd tijdens de Duitse Revolutie.  In de volgende eeuw werd het dan weer een protestlied tegen de onderdrukking van de vrije meningsuiting door de nazi’s in Duitsland.  Ook nu nog leeft bij velen de uitdrukking verder als een statement van vrije meningsuiting.  Het lied zelf werd in moderne versie nog gecoverd door o.a. Leonard Cohen en door de The Brazilian Girls.

Hieronder één van de meest gangbare versies van het gedicht (soms durven strofes ook al eens anders staan).  Ik vond vrij snel een Engelstalige en een Franse versie, maar niet zo direct een Nederlandstalige.  Meteen een uitdaging om het zelf dan maar te vertalen.  Altijd een beetje delicaat, want hou je in eerste plaats rekening met rijm, klank en lettergrepen (voor het lied), of geef je vooral voorkeur aan stemming en inhoud ?  Maar ook de juiste betekenis zoeken achter bepaalde woorden valt niet altijd mee: wat bedoelde de auteur(s) en waar ligt de grens tussen je eigen invulling daarvan en de (niet gekende) invulling van wie het schreef … Ik probeerde een evenwicht te zoeken tussen sfeer en stijl:

Die Gedanken sind frei

Die Gedanken sind frei, wer kann sie erraten,
sie fliegen vorbei wie nächtliche Schatten.
Kein Mensch kann sie wissen, kein Jäger erschießen
mit Pulver und Blei, Die Gedanken sind frei!

Ich denke was ich will und was mich beglücket,
doch alles in der Still', und wie es sich schicket.
Mein Wunsch und Begehren kann niemand mir wehren,
es bleibet dabei: Die Gedanken sind frei!

Und sperrt man mich ein im finsteren Kerker,
das alles sind rein vergebliche Werke.
Denn meine Gedanken zerreißen die Schranken
und Mauern entzwei, die Gedanken sind frei!

Drum will ich auf immer den Sorgen absagen
und will mich auch nimmer mit Grillen mehr plagen.
Man kann ja im Herzen stets lachen und scherzen
und denken dabei: Die Gedanken sind frei!

Ich liebe den Wein, mein Mädchen vor allen,
sie tut mir allein am besten gefallen.
Ich sitz nicht alleine bei einem Glas Weine,
mein Mädchen dabei: Die Gedanken sind frei!

(Die Gedanken sind frei : Zwitsers Volkslied ±1780)

Die Gedanken sind frei

De gedachten zijn vrij, wie kan ze doorzien,

als schaduwen in de nacht scheren ze voorbij.

Geen mens kan ze wissen, geen jager hen raken

met buskruit en lood, de gedachten zijn vrij!

Ik denk wat ik wil en wat mij verheugt,

maar wel in de stilte en zoals het zich schikt.

Mijn wens en begeren kan niemand ontnemen,

daar blijf ik ook bij: de gedachten zijn vrij!

Sluit men mij op in een duistere kerker,

dan is dat nutteloos en vergeefs.

Ik denk wat ik wil en geen muren of tralies

verhinderen mij, de gedachten zijn vrij!

Ik ontdoe mij voor altijd van zorgen,

en wil mij ook nooit meer met grillen bedrukken.

In het hart kan men immer lachen en grappen,

en denken daarbij: de gedachten zijn vrij!

Ik hou van de wijn, maar nog meer van mijn lief,

die mijn geluk nog het beste vervullen kan.

Ik zit dan ook niet alleen naast dit glas met wijn,

mijn lief zit er bij: de gedachten zijn vrij!

vertaling © bert deben

Aanvullingen en commentaren zijn natuurlijk welkom.

Woud

Het lijf heeft zich met groen bedekt

er groeit een boom, er staat een struik

er vloeit een beek over je buik

waar ik de bron van heb ontdekt

ik rust mijn hoofd op borstkasgras

en leg mijn arm zoals een brug

tot bijna onderaan jouw rug

een plek waar ik voorheen al was

er schijnt een zon over de dag

die zacht belicht waar ik wil zijn

ik loop er vingertoppend heen

en vraag je zwijgend of het mag

je wordt een woud van mij alleen

waarin ik helemaal verdwijn.

© bert deben

Kloosterzande / Vogelwaarde, maandag 16 augustus 2010, voor Ruud.

Laat Niets

Geef mij de kans, ik zal verdwijnen

ik wis heel mijn verleden uit

de sofa van de therapeut

een kast vol drank en medicijnen

de zon zal verder blijven schijnen

een zachte bries over de huid

ik zal geen woord zijn of geluid

de stilte zal op water deinen

de leegte lacht in overvloed

geen mens die mijn gedichten leest

geen oog dat mijn gelaat aanschouwde

geef mij die kans, maar geef ze goed

laat niets van mij ooit zijn geweest

en niemand iets van mij onthouden.

© bert deben

De Bruid

Een wijde hoed met rozen op

een lang wit kleed in fijne kant

verwelkte bloemen in haar hand

en rond haar hals een galgenstrop

alsof ze uit het niets verscheen

precies temidden van de straat

om af te remmen veel te laat

ik reed gewoonweg door haar heen

zo leek het toch – maar de agent

vroeg niet of ik gedronken had

hij hoorde het verhaal en sprak bedaard :

het fenomeen is ons bekend

ze wou dat men haar nooit vergat

vandaag is het de dag dat het verjaart.

© bert deben

De Vreemdeling

Hij stond daar en ik wist niet wat

ik zeggen moest of doen of denken

vergiffenis of water schenken

bij wijn die ik al lang vergat

soms gaat gehechtheid door de maag

soms durft de maag zich ook te keren

wat deze man ook mocht beweren

hij is een vreemdeling vandaag

ik wacht nog op een woord van hem

een lach misschien, iets van een teken

een stap om verder door te gaan

maar geen beweging, noch een stem

hij staat daar zonder ijs te breken,

en zou er eeuwig blijven staan.

© bert deben

Antwerpen, donderdag 5 augustus 2010

Met dank aan Ely de Waal voor de inspiratie – die vermeldde gisteren in zijn bijdrage “De kip kwam dus voor het ei” reeds het nieuws dat Britse Wetenschappers eindelijk één van de grootste mysteries uit het dierenrijk hadden opgelost, namelijk dat er eerst een kip was en dan pas het ei, te lezen op:  Bewijs kip kwam voor het ei.

Als ik er vol verwachting naartoe surfte, bleef ik achter met meer vragen dan antwoorden, want echt overtuigend leek het niet, en vooral : waar kwam dan, zoals Ely die benoemde, de oerkip vandaan ?

Daar waar de wetenschap voor raadsels staat, valt er gelukkig altijd nog wel een antwoord te vinden in de oude geschriften.  Met een lichte wrong en wat paswerk vind je er steeds wel een basis tot een intelligent ontwerp, dat elke ontbrekende schakel met gemak verklaart.  Bij voorkeur doe ik dat zelf natuurlijk het liefst met een psalm en een knipoog: 

De kip en het ei

De haan was eerst en toen de kip

de kip werd later uit een rib

van uit de haan zijn borst gekneed

iets wat de haan fel lijden deed !

Hij riep tot God : “Dit is barbaars !”

God sprak : “Ach zo mijn stoere haan

moet dan een kip die pijn doorstaan !?”

De kip die perste toen spontaan

wat geel, wat wit, haar kop zelfs paars

en legde plotseling een ei

waarna de kip vol liefde zei :

“Mijn haan, mijn man, voor uw plezier

neem ik het lijden over hier

leid jij maar met een korte ei !”

© bert deben

When Night is Falling

Je zat naast mij

we keken naar een film waarvan de beelden

leken op onze overgave

zwevend, zoekend, straks voorbij

af en toe dwaalden onze blikken af

en naar elkaar

of hoe jij zocht in mij

naar mogelijke toekomst

en ik in jou naar stilte

er brandden kaarsen

er stond nog afwas in de keuken

er was gemberthee

straks zou je huiswaarts keren

niets, zou nog hetzelfde zijn.

© bert deben

(juni 2001)

Hij keek naar mij

Hij keek naar mij, ik zag hem niet

ik was verzonken in gedachten

een hele dag nog in ’t verschiet

om veel te veel van te verwachten

geen indruk die hij achterliet

hoe zeer, hoe hoopvol hij ook trachtte

hij keek naar mij, ik zag hem niet

ik was verzonken in gedachten

een hele dag nog in ’t verschiet

om veel te veel van te verwachten

terwijl men ’t schoonste soms niet ziet

hij keek mij tegemoet en lachte

hoe zeer, hoe hoopvol hij ook trachtte,

geen indruk die hij achterliet.

© bert deben

(Antwerpen, donderdag 1 juli 2010)

Vriendschap

                (Het Goede Doel)

Ik heb een facebook vol met vrienden

de meeste heb ik nooit gezien

ze kennen mij hooguit misschien

ik ken van hen niet eens een tiende

wel dagelijks komt er iemand bij

in mijn reeds grote vriendenkring

ze vragen om bevestiging

nog schoner : ze verzoeken mij

ik gooi een blik op hun profiel

doorlicht hun populariteit

bekijk wat zij kunnen betekenen

en zoek naar ’t diepste van hun ziel

soms neem ik wel vijf minuten de tijd,

alvoor hen tot mijn vrienden te rekenen.

© bert deben

Antwerpen, maandag 28 juni 2010.

Antwerp Pride

                     ’t stad is van iedereen!

Het zomert weer kleur in de stad

een djembe, de klank van de kaaien

hier heb ik al zoveel maal lief gehad

ik zucht, adem diep, laat het waaien

het mag, hand in hand hier flaneren

met de fierheid van twee kathedralen

in ’t stad aan de stroom jou begeren

langs volle terrasjes verdwalen

toch steken wij af in de ogen

men twijfelt, verbazing, een lach

twee mannen, het blijft steeds apart

maar ik zoen jou tot meer dan gedogen

ik ben wie ik ben en trots dat het mag,

zo draag ik het stad in mijn hart !

© bert deben

Antwerp Pride – vier dagen feest in de stad !

(Klik de titel van het gedicht aan voor het programma)

Het zomert weer kleur in de stad, zwart hoort daar ook bij, anoniem werd er via een internet een petitie gestart door Alexandra Coolen, de Christelijk Extremistische diva van het Vlaams Blok (Belang kan ik het niet noemen …).  Hetzelfde mens beschuldigde homo’s er ooit van verantwoordelijk te zijn voor een uitwas als Dutroux – nochtans had Dutroux een zelfde Christelijke en extremistische achtergrond als mevrouw Coolen.

Het doel van haar campagne is om tienduizend handtekeningen te bemachtigen. Maar omdat de teller tot hiertoe nog maar rond de 100 staat help ik haar even door haar oproep te plaatsen hier onder :

"Voor iedere Antwerpenaar die respect heeft voor zichzelf en zijn stad, lijkt het ons onaanvaardbaar dat Antwerpen zichzelf op deze wijze vernedert als gay toerisme hoofdstad. Wetende dat het gay toerisme vooral rond seks draait, is het bijna hetzelfde alsof je Antwerpen als prostitutie hoofdstad zou willen promoten. Wij eisen dan ook nadrukkelijk een stopzetting van dit beleid en zullen niet nalaten de bevolking bewust te maken van de bedrieglijke manier waarop het stadsbestuur zich inzet voor het welzijn van holebi's!"

Ik zucht, adem diep, laat het waaien – ’t stad is van iedereen ! (de slogan van Antwerpen), ook van godsdienstige extremisten, al dan niet met een goed betaald parlementair zitje voor o.a. het Vlaams Belang.

met kushandje,

Bert 

Attitude

De koeien slapen in hun wei

een pauze van zoals het hoort

een uur of twee – zo zeggen zij

gewoon de zorgen overboord

het gras is groen, de lucht is schoon

het leven is vandaag perfect

een uur of twee geen telefoon

en languit liggend uitgestrekt

dan stapt de baas in het kantoor

en vraagt mij wat er hier gebeurt

ik zeg hem dat ik recreëer

maar daarna volgt een kruisverhoor

hij wil dat ik wat meer presteer,

zijn houding wordt hier zeer betreurd.

© bert deben

Ik vond vanmorgen het geluk

het had berustend en bedaard

mij altijddurend aangestaard

ik zag het nu pas voor het eerst

het was er steeds voor mij geweest

maar enkel op een achtergrond

vermits ik het niet echt verstond

of zelfs het weigerde te zien

het kroop een beetje dichterbij

en vroeg of ik het voelen kon

het tintelde door merg en been

een zekerheid, zo leek het mij

maar toen ik over angst begon

was ik weer onverhoeds alleen.

© bert deben

De Dichter

Beleefd, charmant, ietwat verlegen

maar in zijn ogen branden lichtjes

hij stelt zich voor, hij schrijft gedichtjes

ik kom hem regelmatig tegen

hij ademt langzaam als hij leest

een dieper warmer stemgebruik

dat tintelt in mijn onderbuik

alsof hij altijd is geweest

ik hoor in hem de eeuwigheid

en hoe hij schoonheid distilleert

van uit een bron van ergernis

die hij tot mijn besef herleidt

ik weet, dat hij mijn toekomst is,

al zit hij in mijzelf gekeerd.

© bert deben

(Vlessart - Léglise, zaterdag 5 juni 2010)

Kinderleed

Het regent buiten pijpenstelen

dat komt hard aan zo zonder helm

vooral dan die uit bakeliet

dus ik mij binnen maar vervelen

maar moeder roept “Gij vuile schelm !”

en daarna ook nog “Stuk verdriet !”

want vivisectie kent zij niet

terwijl ik toch de kat bedwelm

alvorens haar in twee te delen

dan slaat zij mij met een vergiet

dat komt hard aan zo zonder helm

’k kan net zo goed al buiten spelen …

© bert deben

Vlessart - Léglise, donderdag 10 juni 2010.

 Koeienwijsheid

  Ze graast wat en staat melk te maken

  het is een dagtaak, zegt ze fier

  ze weet het als geen ander dier

  een beest heeft zo z’n eigen taken

  de boer moet leven, zucht ze zwaar

  hij houdt het hoofd net boven water

  de markt bezorgt de man een kater

  de prijzen zakken ieder jaar

  de vrije handel, zegt ze dan

  dat botert niet met de natuur

  alsof ik maar een melkkoe ben

  en alles altijd sneller kan

  de melk moet rustig en secuur,

  zich vormen in een staat van Zen.

  © bert deben

   Vlessart - Léglise, zondag 6 juni 2010.

Het was niet echt de bedoeling om hier tijdens mijn schrijversverblijf in de Ardennen op internet te gaan, maar de regen dwong me ... ;-)  Overigens voor de rest al prachtig weer gehad en heel veel inspiratie.

Met groetjes uit een magnifieke streek, ook van de buurvrouw hier ter plaatse (zie foto), die me elke ochtend stipt om zes uur wakker loeit ...

Bert & Valentine La Vache de Vlessart Léglise

Exenhof

Ik plant mijn exen in de tuin

ze mogen daar opnieuw ontluiken

tussen beproevingen en puin

tot teelgewassen of tot struiken

af en toe komt op hun kruin

een bloem tot bloei, of hopen buiken

zichzelf een beetje op tot duin

waarop ik staan ga om te ruiken

want hoe de wind ook keert of draait

het geurt hier steeds naar oud verleden

waarvan ik dan intens geniet

ik heb zojuist hun gras gemaaid

zo heb ik graag mijn bezigheden

terwijl jij hier wat wortel schiet.

© bert deben

Zen met thee en karnemelk

Dit is het dan, ouder geworden
niet meer hoeven te springen
over de horden van het leven
gewoon de dag zoals hij komt

zen met thee en karnemelk
buiten schijnt de zon haar goud
en warmte, een merel houdt
het kopje schuin en schudt dan even
een mens begrijpen zal ie nooit

dan vlieg ik weg in een verleden
en koester de vergetelheid
ik hoor een lied dat is voltooid

ik ben tevreden,
ik ben van ouder leed bevrijd. 


© bert deben

Gisteren, in het Designmuseum te Gent, was het de officiële persvoorstelling van het boek “De stille kracht van thee” van Ann Vansteenkiste – een prachtig boek in hard cover, vol weetjes en tips over thee, geïllustreerd met vele foto’s, alsook een gedicht van mijn hand. 

Want soms wil een weblog hebben en het internet het toeval al wel eens een handje helpen: tijdens haar opzoekingwerken naar meer achtergronden rond de link tussen Zen en thee, tikte Ann deze twee woordjes in en kwam o.a. terecht op mijn bovenstaand gedicht, dat ik in januari 2007 op mijn blog plaatste - ik werd er ooit een keer mee genomineerd in een poëziewedstrijd in Almere.

Ann nam contact op met mij via het weblog, met de vraag of ze dit gedicht mocht gebruiken om mee in haar boek te publiceren.  Hieruit volgde al snel een hele aangename en bezielde correspondentie.  Begin dit jaar schreef en plaatste ik ook het gedicht “Ik wou zo graag …”, waarover Ann ook heel enthousiast was, ook dit wilde ze graag in het boek, omdat het volgens haar nog meer de essentie van Zen raakte.   

Ik wou zo graag ...

Ik wou zo graag, maar wist niet wat
iets hebben, dacht ik eerst, of doen
ik wist dat ik iets nodig had
geen euro’s, dollars, geen miljoen

niets waar ik mensen mee kon kopen
dat wist ik zeker, niets van macht
maar iets dat dieper ging dan hopen
iets dat met liefde werd verwacht

ik wist zozeer dat ik het wilde
zo heel intens, dat wat ik miste
steeds meer ging aanvoelen als pijn
een knagen dat maar niet verstilde

tot ik inzag, dat ik mij vergiste
ik wou niet hebben, ik wou zijn.

 
© bert deben 

Uiteindelijk zou het eerste gedicht er afvallen, vanwege plaatsgebrek, maar gisteren mocht ik de persvoorstelling wel afsluiten met een voordracht van beide gedichten. 

Het was trouwens een genot om Ann daar heel enthousiast en bevlogen te horen verhalen over alle details rond thee : de 5000 jarige geschiedenis ervan; hoe het gekweekt en geplukt wordt; de kwaliteitsverschillen; hoe je thee precies moeten zetten en met welk water ook om de meest subtiele smaak te verkrijgen.  Tussen haar verhalen door kregen de aanwezigen verschillende theesoorten (groen, rood en zwart) aangeboden, met telkens bijpassende fijne hapjes. 

Na haar voordracht was ik (zelf toch al jaren een fervent theedrinker) heel wat slimmer geworden.  Vooroordelen over het al dan niet mogen afwassen van een theepot werden geschiedkundig verklaart (het staat allemaal in het boek); ceremonies kort voorgesteld en onderscheid gemaakt tussen de vier kwaliteiten : de blaadjes, gebroken blaadjes, theepoeder en stof (de afval van thee die men in zakjes verwerkt en wat de meeste mensen als ‘thee’ drinken); maar ook hoe de kwaliteit ook nog eens gehandhaafd of verminderd kan worden door hoe de thee vervoerd, bewaard en geschonken wordt …

Wie even mee wil gaan in mijn ondertussen dus ook zwaar gegroeid enthousiasme kan info over het boek vinden op deze link : De stille kracht van thee.

graag sluit ik deze bijdrage af zoals Ann haar mailtjes telkens sluit :

met har-thee-lijke groeten,

Bert 

8baan

Het rollercoastert in mijn hoofd

gedachten racen af en aan

en zoeken rechten van bestaan

alsof hen inspraak werd beloofd

tegen mijn wil blijven ze komen

besef, begrip en waanideeën

zelfs visies groots als wereldzeeën

de plannen zijn niet in te tomen

zo af en toe hou ik mij vast

aan iets dat mij wel boeiend lijkt

zo’n volle twee seconden lang

veel langer lijkt mij niet gepast

want zoveel wordt mij aangereikt

en alles lijkt van groots belang.

© bert deben

Antwerpen, donderdag 20 mei 2010

  (of hoe ik nu eindelijk eens een keer mijn eigen oor kan likken ...)

  De campagne is al een tijdje bezig, maar werd nu volop voorgesteld op de gay pride te Brussel dit weekend - ik ben slechts één van een aantal gezichten met telkens weer een nieuwe veilig vrijen boodschap.  Ze is specifiek gericht naar homomannen toe en loopt enkel in Vlaanderen, wie geinteresseerd zou zijn kan meer terugvinden op mannenseks.be, een site van sensoa.  Hier wou ik gewoon eventjes fier alvast deze foto tonen ...

Moeder is terug

Moeder is terug, ze praat maar door

kan niet meer zwijgen en verspringt

van hak naar tak, van spoor naar spoor

zoveel wordt aan elkaar gelinkt

zoveel dat zij heeft meegemaakt

gelachen ook, ach wat een pret

ze heeft hen in hun hart geraakt

en soms ook op hun plaats gezet

en ieder was verbaasd van haar

zo snel, zo luid, geeft zij zich bloot

met tussendoor wat fluisteren

dan gaat ze heen tot volgend jaar

verdomme nu al zes jaar dood

en nog kan zij niet luisteren !

© bert deben