Op de Pelagia
WOENSDAG 27 JUNI, ONDERWEG NAAR OBAN
Op de Pelagia gaan mensen hun eigen gang. Er is satelliet-tv, een dvd-speler, een leesbak met stapels National Geographic, Panorama en Marine Propulsion, er is een barretje in de mess met blikjes bier en oudbakken pinda's. Toch trekken veel mensen zich na hun wacht liefst terug in hun hut, om muziek te luisteren of computerspelletjes te doen, allebei ruim voorhanden op het netwerk van het schip. De kok zit graag op het achterhek naar de zee te kijken, de kapitein fietst in het ruim fanatiek op zijn hometrainer, en de onderzoekers lopen in hun lab tot in de late uren op hun laptop metingen na. Maar vanavond is de stemming er een van bijna uitgelaten verbroedering. Iedereen lijkt blij dat het erop zit, hoewel het schip na Oban doorvaart naar Brest, waar het materiaal van de cruise op een vrachtwagen wordt overgeladen, en vandaar naar Texel, voor nog twee weken CTD'en op de Noordzee. Maar deze reis zit erop, en het drinken kan beginnen.
Op de Pelagia gaan mensen hun eigen gang. Er is satelliet-tv, een dvd-speler, een leesbak met stapels National Geographic, Panorama en Marine Propulsion, er is een barretje in de mess met blikjes bier en oudbakken pinda's. Toch trekken veel mensen zich na hun wacht liefst terug in hun hut, om muziek te luisteren of computerspelletjes te doen, allebei ruim voorhanden op het netwerk van het schip. De kok zit graag op het achterhek naar de zee te kijken, de kapitein fietst in het ruim fanatiek op zijn hometrainer, en de onderzoekers lopen in hun lab tot in de late uren op hun laptop metingen na. Maar vanavond is de stemming er een van bijna uitgelaten verbroedering. Iedereen lijkt blij dat het erop zit, hoewel het schip na Oban doorvaart naar Brest, waar het materiaal van de cruise op een vrachtwagen wordt overgeladen, en vandaar naar Texel, voor nog twee weken CTD'en op de Noordzee. Maar deze reis zit erop, en het drinken kan beginnen.
WOENSDAG 27 JUNI, BANANA REEF, BARRA,
HEBRIDEN
Voorspoedige laatste dag. De mooring en de twee landers op Mingulay Reef East zijn in no time binnen. Nadat een ontspoorde staalkabel weer is opgelegd, kan om iets na elven ook Andy Davies' mooring worden afgezonken, aan het gewicht dat hij van het NIOZ kreeg. Davies hoeft het ding in september niet met een klein bootje op te halen, maar kan gebruik maken van een Brits onderzoeksschip, de James Ross.
Marc Lavaleye besluit daarom na overleg met Texel de mooring die we net bij Banana Reef hebben opgepikt te herprogrammeren en voor drie maanden af te zinken. Davies kan hem straks voor het NIOZ bergen.
Rob Witbaard onttakelt intussen zijn incubatie-experimenten. De koraalpoliepen hebben hun werk gedaan, hun zuurstofconsumptie is gemeten. Dus bergt Witbaard ze nu in de buik van het schip op in een vriezer bij min 80. In zijn lab op het NIOZ zal hij ze ontdooien,
drogen, verbranden en wegen.
Op het eind van de dag doen we nog een dreg bij Banana Reef. Het net zit vol met grote stenen en grind, en levert niet veel meer op dan één fossiele haaientand. Lavaleye, die zich al de hele dag op de dreg heeft verheugd, spendeert niettemin nog een half uur aan het met een
pincet inspecteren van de grootste kei. Die is bezaaid met keverslakken.
Om half vier stomen we zuidzuidoost richting Oban. De zon schijnt. Er zijn dolfijnen gesignaleerd.
Voorspoedige laatste dag. De mooring en de twee landers op Mingulay Reef East zijn in no time binnen. Nadat een ontspoorde staalkabel weer is opgelegd, kan om iets na elven ook Andy Davies' mooring worden afgezonken, aan het gewicht dat hij van het NIOZ kreeg. Davies hoeft het ding in september niet met een klein bootje op te halen, maar kan gebruik maken van een Brits onderzoeksschip, de James Ross.
Marc Lavaleye besluit daarom na overleg met Texel de mooring die we net bij Banana Reef hebben opgepikt te herprogrammeren en voor drie maanden af te zinken. Davies kan hem straks voor het NIOZ bergen.
Rob Witbaard onttakelt intussen zijn incubatie-experimenten. De koraalpoliepen hebben hun werk gedaan, hun zuurstofconsumptie is gemeten. Dus bergt Witbaard ze nu in de buik van het schip op in een vriezer bij min 80. In zijn lab op het NIOZ zal hij ze ontdooien,
drogen, verbranden en wegen.
Op het eind van de dag doen we nog een dreg bij Banana Reef. Het net zit vol met grote stenen en grind, en levert niet veel meer op dan één fossiele haaientand. Lavaleye, die zich al de hele dag op de dreg heeft verheugd, spendeert niettemin nog een half uur aan het met een
pincet inspecteren van de grootste kei. Die is bezaaid met keverslakken.
Om half vier stomen we zuidzuidoost richting Oban. De zon schijnt. Er zijn dolfijnen gesignaleerd.
WOENSDAG 27 JUNI, MINGULAY REEF, BARRA,
HEBRIDEN
Op een schip weet iedereen welke regels gelden en wat hij moet doen. Als journalistieke 'opstapper' kun je die regels nog wel in je notitieblokje noteren, maar wat er moet gebeuren, is voor iedereen helder behalve voor jou. Je wilt eigenlijk ook de handen uit de mouwen steken, de lier bedienen, de landers op het achterdek vastsjorren, een nachtje multibeamen, maar uiteindelijk loop je vooral iedereen in de weg. Dus concentreer je je maar op de regels. Altijd helm en veiligheidsschoenen dragen aan dek. Nooit binnen: 'no safety boots beyond this point'. Zelf je hut opruimen. Niets in de vacuum-wc gooien. Altijd op tijd zijn voor het eten. Drie keer opscheppen. Nooit je hut afsluiten. Bij zware buitendeuren twee handen gebruiken. Bij zeven korte en één lange fluittoon met survival suit en life jacket naar je 'muster station' rennen, want het sein voor Abandon Ship. Nooit vergeten je bier aan te tekenen. Na gebruik de citruspers schoonmaken. Nooit zonder toestemming de hometrainers in het ruim gebruiken: die zijn namelijk privé-eigendom. Als het even kan de hele dag in korte broek lopen. Niet overboord vallen, en als het toch gebeurt, nooit proberen het schip achterna te zwemmen want dan raak je sneller onderkoeld. Geen toetjes nemen want met drie maaltijden, koekjes, pinda's en bier kom je op een schip al genoeg aan.
Op een schip weet iedereen welke regels gelden en wat hij moet doen. Als journalistieke 'opstapper' kun je die regels nog wel in je notitieblokje noteren, maar wat er moet gebeuren, is voor iedereen helder behalve voor jou. Je wilt eigenlijk ook de handen uit de mouwen steken, de lier bedienen, de landers op het achterdek vastsjorren, een nachtje multibeamen, maar uiteindelijk loop je vooral iedereen in de weg. Dus concentreer je je maar op de regels. Altijd helm en veiligheidsschoenen dragen aan dek. Nooit binnen: 'no safety boots beyond this point'. Zelf je hut opruimen. Niets in de vacuum-wc gooien. Altijd op tijd zijn voor het eten. Drie keer opscheppen. Nooit je hut afsluiten. Bij zware buitendeuren twee handen gebruiken. Bij zeven korte en één lange fluittoon met survival suit en life jacket naar je 'muster station' rennen, want het sein voor Abandon Ship. Nooit vergeten je bier aan te tekenen. Na gebruik de citruspers schoonmaken. Nooit zonder toestemming de hometrainers in het ruim gebruiken: die zijn namelijk privé-eigendom. Als het even kan de hele dag in korte broek lopen. Niet overboord vallen, en als het toch gebeurt, nooit proberen het schip achterna te zwemmen want dan raak je sneller onderkoeld. Geen toetjes nemen want met drie maaltijden, koekjes, pinda's en bier kom je op een schip al genoeg aan.
WOENSDAG 27 JUNI, MINGULAY REEF, BARRA,
HEBRIDEN
Opluchting aan het ontbijt. Vanochtend is de SAPS toch nog geborgen. De tweede stuurman spotte de boei tegen vijven vanaf de brug, wekte de kapitein en gooide alvast een dreghaak uit. Enkele matrozen konden de pomp daarna zonder problemen binnentakelen. Om half zes stond het ding weer aan dek. 'We konden hem toch niet zo laten liggen', zegt kapitein John Ellen droog. De boei dreef enkele tientallen meters van de oorspronkelijke plek. De vrees dat de lichte pomp door de stroming verder de diepte in zou zijn gesleurd, is niet bewaarheid. Zo gauw de stroming afnam vanwege het kenterende tij, kwam de boei van de pomp weer boven drijven. Vandaag is de laatste werkdag van de cruise. Tijd voor de losse eindjes. We gaan twee moorings en twee bodemlanders oppikken en de lander van Andy Davies opnieuw uitzetten. Als er tijd overblijft, wil Marc Lavaleye nog een dreg doen in de omgeving van het rif. Komende nacht stomen we dan naar Oban.
Opluchting aan het ontbijt. Vanochtend is de SAPS toch nog geborgen. De tweede stuurman spotte de boei tegen vijven vanaf de brug, wekte de kapitein en gooide alvast een dreghaak uit. Enkele matrozen konden de pomp daarna zonder problemen binnentakelen. Om half zes stond het ding weer aan dek. 'We konden hem toch niet zo laten liggen', zegt kapitein John Ellen droog. De boei dreef enkele tientallen meters van de oorspronkelijke plek. De vrees dat de lichte pomp door de stroming verder de diepte in zou zijn gesleurd, is niet bewaarheid. Zo gauw de stroming afnam vanwege het kenterende tij, kwam de boei van de pomp weer boven drijven. Vandaag is de laatste werkdag van de cruise. Tijd voor de losse eindjes. We gaan twee moorings en twee bodemlanders oppikken en de lander van Andy Davies opnieuw uitzetten. Als er tijd overblijft, wil Marc Lavaleye nog een dreg doen in de omgeving van het rif. Komende nacht stomen we dan naar Oban.
DINSDAG 26 JUNI, MINGULAY REEF EAST, BARRA,
HEBRIDEN
De Pelagia is, in de woorden van kapitein John Ellen, een schip van 'oud-Hollandse kwaliteit'. In 1991 gebouwd door de werf van Verolme in Heusden: 66 meter lang, 12,80 breed, 1618 brutoton. Het schip heeft een bemanning van tien en plek voor 15 opstappers.
Alle posities in de crew (kapitein, eerste en tweede stuurman, chief engineer, tweede engineer, vier matrozen en een kok) zijn dubbel bezet. Als de ene ploeg vaart, is de andere thuis. Een deel van de bemanning is vast, een ander deel ingehuurd.
Het schip telt drie motoren: twee dieselelektro's (een twaalfcilinder van 1400 en een achtcilinder van 1000 pk) en een hulpmotor, een zogenaamde havengenerator. Met volle tanks (200 duizend liter gasolie) en een gemiddelde snelheid van 10 knopen kan het schip zo'n vier weken op zee blijven. Sinds 1991 heeft het schip zo'n 14 miljoen liter brandstof verbruikt, meldt een teller in de machinekamer.
Anders dan eerdere schepen van het NIOZ is de Pelagia (vernoemd naar een kwallensoort) helemaal als marien expeditieschip ontworpen. Het is voorzien van werkplaatsen, natte en droge labs, een vriesruimte en een datacentrum met multibeam echosounder. Op het achterdek kunnen een koelcontainer en extra labcontainers worden geplaatst. Het schip heeft twee A-frames en diverse lieren, waaronder een diepzeelier met 10 kilometer kunststof kabel. Het is, zoals Magda Bergman zegt, 'een stad in het klein'.
John Ellen vaart sinds 1998 op de Pelagia, vanaf 1999 als kapitein. 'Dit is heel anders varen', zegt hij, 'dan een koopvaardijschip dat alleen maar van A naar B gaat'. Gelukkig heeft hij in de offshore leren manoeuvreren, iets wat nu bij de diepzee-operaties met landers en moorings goed van pas komt.
Ruzie met een expeditieleider heeft Ellen eigenlijk nooit. Het gaat hooguit over doorwerken bij slecht weer, en dan heeft de kapitein het laatste woord. 'Bij windkracht 8 kun je op de Atlantic nog werken, maar op de Noordzee kun je het dan schudden.' Personele en materiële
veiligheid staat voorop. 'Je werkt wel met apparatuur die soms tonnen kost.'
De Pelagia is, in de woorden van kapitein John Ellen, een schip van 'oud-Hollandse kwaliteit'. In 1991 gebouwd door de werf van Verolme in Heusden: 66 meter lang, 12,80 breed, 1618 brutoton. Het schip heeft een bemanning van tien en plek voor 15 opstappers.
Alle posities in de crew (kapitein, eerste en tweede stuurman, chief engineer, tweede engineer, vier matrozen en een kok) zijn dubbel bezet. Als de ene ploeg vaart, is de andere thuis. Een deel van de bemanning is vast, een ander deel ingehuurd.
Het schip telt drie motoren: twee dieselelektro's (een twaalfcilinder van 1400 en een achtcilinder van 1000 pk) en een hulpmotor, een zogenaamde havengenerator. Met volle tanks (200 duizend liter gasolie) en een gemiddelde snelheid van 10 knopen kan het schip zo'n vier weken op zee blijven. Sinds 1991 heeft het schip zo'n 14 miljoen liter brandstof verbruikt, meldt een teller in de machinekamer.
Anders dan eerdere schepen van het NIOZ is de Pelagia (vernoemd naar een kwallensoort) helemaal als marien expeditieschip ontworpen. Het is voorzien van werkplaatsen, natte en droge labs, een vriesruimte en een datacentrum met multibeam echosounder. Op het achterdek kunnen een koelcontainer en extra labcontainers worden geplaatst. Het schip heeft twee A-frames en diverse lieren, waaronder een diepzeelier met 10 kilometer kunststof kabel. Het is, zoals Magda Bergman zegt, 'een stad in het klein'.
John Ellen vaart sinds 1998 op de Pelagia, vanaf 1999 als kapitein. 'Dit is heel anders varen', zegt hij, 'dan een koopvaardijschip dat alleen maar van A naar B gaat'. Gelukkig heeft hij in de offshore leren manoeuvreren, iets wat nu bij de diepzee-operaties met landers en moorings goed van pas komt.
Ruzie met een expeditieleider heeft Ellen eigenlijk nooit. Het gaat hooguit over doorwerken bij slecht weer, en dan heeft de kapitein het laatste woord. 'Bij windkracht 8 kun je op de Atlantic nog werken, maar op de Noordzee kun je het dan schudden.' Personele en materiële
veiligheid staat voorop. 'Je werkt wel met apparatuur die soms tonnen kost.'
DINSDAG 26 JUNI, MINGULAY REEF EAST, BARRA,
HEBRIDEN
Sombere gezichten op het dek. Iets na achten zijn we een SAPS filtreerpomp kwijtgeraakt. Hij is per ongeluk 50 meter van de bedoelde plek afgezet, maar dat maakt vanwege de steile hellingen van het rif een groot verschil. De pomp zonk daardoor naar een punt dat 30 tot 50 meter dieper is dan gepland.
Een van de twee boeien van de pomp verdween direct onder water. De andere dreef nog even aan de oppervlakte, maar verdween bij een dregpoging onder de kiel en is sindsdien niet meer opgedoken. De sterke stroming houdt hem nog eens extra diep.
Een flinke tegenvaller, vanwege het tijdverlies en de mogelijke schadepost: zo'n filtreerpomp kost vele duizenden euro's. 'Dit is balen', zegt Marc Lavaleye, de expeditieleider. 'Zo zie je hoe makkelijk er iets misgaat. We hopen maar dat we nog een kans krijgen als het tij keert en de stroming afneemt.'
Sombere gezichten op het dek. Iets na achten zijn we een SAPS filtreerpomp kwijtgeraakt. Hij is per ongeluk 50 meter van de bedoelde plek afgezet, maar dat maakt vanwege de steile hellingen van het rif een groot verschil. De pomp zonk daardoor naar een punt dat 30 tot 50 meter dieper is dan gepland.
Een van de twee boeien van de pomp verdween direct onder water. De andere dreef nog even aan de oppervlakte, maar verdween bij een dregpoging onder de kiel en is sindsdien niet meer opgedoken. De sterke stroming houdt hem nog eens extra diep.
Een flinke tegenvaller, vanwege het tijdverlies en de mogelijke schadepost: zo'n filtreerpomp kost vele duizenden euro's. 'Dit is balen', zegt Marc Lavaleye, de expeditieleider. 'Zo zie je hoe makkelijk er iets misgaat. We hopen maar dat we nog een kans krijgen als het tij keert en de stroming afneemt.'
DINSDAG 26 JUNI, MINGULAY REEF EAST, BARRA,
HEBRIDEN
Het schip drijft in een nevelig witte zee. Rond de middag komen vier dolfijnen even poolshoogte nemen. Mogelijk leden van de grote groep in wier territorium wij ronddobberen, en die ons bijna elke dag wel even komt opzoeken om te spelen bij de boeg. Als ze ontdekken dat het schip niet beweegt, trekken ze meestal na een kwartiertje verveeld verder.
De SAPS, de filtreerpomp die tijdens het CTD'en elk uur naar de bodem wordt afgezonken, doet het intussen prima. Marc Lavaleye schroeft de filterkop elke keer voorzichtig los. Hij haalt het met bezinksel bedekte filter eruit, vouwt het op tot een soort Melitta-koffiefiltervorm en pakt het in aluminiumfolie in. Daarna gaat het pakketje meteen de vriezer in. Op Texel zal het in het lab worden geanalyseerd.
Rob Witbaard heeft de video bekeken die vannacht van 0.00 tot 08.00 uur van de koraalpoliepen in de flessen is gemaakt. Het idee was de waarnemingen te vergelijken met de gelijktijdig opgenomen zuurstofmetingen, om te zien of de activiteit en het zuurstofverbruik
van de poliepen verband houden.
Lastig, omdat de meetpunten (optoden) reageren op kleine wisselingen in watertemperatuur bij het in- en uitschakelen van de koeling, en daarvoor moeten worden gecorrigeerd. Niettemin lijken de poliepen constant even actief. 'Dit primitieve experiment suggereert dat er geen endogene ritmiek in hun activiteit zit', zegt Witbaard plechtig.
In een emmer op het dek probeert een roze zeekomkommer te begrijpen wat hem overkomen is. Opgevist worden van 190 meter diepte is niet niks. Goed dat hij niet weet wat een vriezer is.
Het schip drijft in een nevelig witte zee. Rond de middag komen vier dolfijnen even poolshoogte nemen. Mogelijk leden van de grote groep in wier territorium wij ronddobberen, en die ons bijna elke dag wel even komt opzoeken om te spelen bij de boeg. Als ze ontdekken dat het schip niet beweegt, trekken ze meestal na een kwartiertje verveeld verder.
De SAPS, de filtreerpomp die tijdens het CTD'en elk uur naar de bodem wordt afgezonken, doet het intussen prima. Marc Lavaleye schroeft de filterkop elke keer voorzichtig los. Hij haalt het met bezinksel bedekte filter eruit, vouwt het op tot een soort Melitta-koffiefiltervorm en pakt het in aluminiumfolie in. Daarna gaat het pakketje meteen de vriezer in. Op Texel zal het in het lab worden geanalyseerd.
Rob Witbaard heeft de video bekeken die vannacht van 0.00 tot 08.00 uur van de koraalpoliepen in de flessen is gemaakt. Het idee was de waarnemingen te vergelijken met de gelijktijdig opgenomen zuurstofmetingen, om te zien of de activiteit en het zuurstofverbruik
van de poliepen verband houden.
Lastig, omdat de meetpunten (optoden) reageren op kleine wisselingen in watertemperatuur bij het in- en uitschakelen van de koeling, en daarvoor moeten worden gecorrigeerd. Niettemin lijken de poliepen constant even actief. 'Dit primitieve experiment suggereert dat er geen endogene ritmiek in hun activiteit zit', zegt Witbaard plechtig.
In een emmer op het dek probeert een roze zeekomkommer te begrijpen wat hem overkomen is. Opgevist worden van 190 meter diepte is niet niks. Goed dat hij niet weet wat een vriezer is.
DINSDAG 26 JUNI, MINGULAY REEF EAST, BARRA,
HEBRIDEN
Tegen alle verwachtingen in is de wind gaan liggen. We beginnen dus volgens plan met het binnenhalen van Andy Davies' 'mooring'. De kabel met instrumenten komt keurig naar de oppervlakte. Maar de data blijken niet uit te lezen. Eerst zijn de stroomrichtingsgegevens zoek, dan ineens stroomsnelheid en temperatuur. Davies vloekt over zijn goedkope, geïmproviseerde apparatuur, door de bemanning grinnikend omschreven als 'Mickey Mouse stuff'. Niettemin blijkt het uiteindelijk een kwestie van het oncompatibel zijn van softwarepakketten. Alleen de gegevens over het zoutgehalte zijn weg, maar die zijn te missen. Een geluk voor Davies, want zijn mooring zal morgen opnieuw worden uitgezet, nu voor drie maanden. NIOZ geeft hem een gewicht en een release te leen. Als de computer van de mooring echt kapot was geweest, had opnieuw wegzetten natuurlijk geen zin gehad. Intussen heeft een zware driehoekige dreg met een visnet een kwartier lang op 190 meter diepte over de zeebodem gesleept om bodemleven te verzamelen. Als het net op dek wordt leeggestort, zijn alleen stenen en modder te zien. Maar Marc Lavaleye gaat vol overgave spoelen en zeven, in een zeef met drie lagen, met gaatjes van 5, 2 en 1 millimeter.
Lavaleye, liefhebber, leeft volgens Magda Bergman op een cruise pas op als er beestjes in het spel zijn. Kijk, wijst hij, een zeekomkommer, een kreeft met een zee-anemoon op zijn schild, een zeemuis, stukjes dood koraal, zeesterren, allerlei schelpen: twee soorten pecten, noordkromp, astarte, tepelhoorn. Het meest geïnteresseerd is Lavaleye in het kleine grut in de onderste zeef. 'Het ziet eruit als zand', zegt hij, 'maar als je het onder de microscoop bekijkt, zit het vol overblijfselen van levende wezens: minuscule schelpjes, zeeëgelstekels, kaken van kokerwormen, van alles. De meeste mensen gooien dit spul weg, maar ik neem het mee en ga het dan thuis als ik tijd heb 's avonds uitzoeken.' Het volgende programma-onderdeel is inmiddels al in gang gezet. We gaan op deze plek tot negen uur vanavond weer CTD'en: intensieve permanente metingen doen aan de verticale waterkolom. Tegelijk zal de SAPS-pomp weer grote hoeveelheden bodemwater filteren. Het probleem met de filters is opgelost en hij verwerkt nu 450 liter per sessie. 'De filters komen er mooi bruin uit', glundert Lavaleye.
Tegen alle verwachtingen in is de wind gaan liggen. We beginnen dus volgens plan met het binnenhalen van Andy Davies' 'mooring'. De kabel met instrumenten komt keurig naar de oppervlakte. Maar de data blijken niet uit te lezen. Eerst zijn de stroomrichtingsgegevens zoek, dan ineens stroomsnelheid en temperatuur. Davies vloekt over zijn goedkope, geïmproviseerde apparatuur, door de bemanning grinnikend omschreven als 'Mickey Mouse stuff'. Niettemin blijkt het uiteindelijk een kwestie van het oncompatibel zijn van softwarepakketten. Alleen de gegevens over het zoutgehalte zijn weg, maar die zijn te missen. Een geluk voor Davies, want zijn mooring zal morgen opnieuw worden uitgezet, nu voor drie maanden. NIOZ geeft hem een gewicht en een release te leen. Als de computer van de mooring echt kapot was geweest, had opnieuw wegzetten natuurlijk geen zin gehad. Intussen heeft een zware driehoekige dreg met een visnet een kwartier lang op 190 meter diepte over de zeebodem gesleept om bodemleven te verzamelen. Als het net op dek wordt leeggestort, zijn alleen stenen en modder te zien. Maar Marc Lavaleye gaat vol overgave spoelen en zeven, in een zeef met drie lagen, met gaatjes van 5, 2 en 1 millimeter.
Lavaleye, liefhebber, leeft volgens Magda Bergman op een cruise pas op als er beestjes in het spel zijn. Kijk, wijst hij, een zeekomkommer, een kreeft met een zee-anemoon op zijn schild, een zeemuis, stukjes dood koraal, zeesterren, allerlei schelpen: twee soorten pecten, noordkromp, astarte, tepelhoorn. Het meest geïnteresseerd is Lavaleye in het kleine grut in de onderste zeef. 'Het ziet eruit als zand', zegt hij, 'maar als je het onder de microscoop bekijkt, zit het vol overblijfselen van levende wezens: minuscule schelpjes, zeeëgelstekels, kaken van kokerwormen, van alles. De meeste mensen gooien dit spul weg, maar ik neem het mee en ga het dan thuis als ik tijd heb 's avonds uitzoeken.' Het volgende programma-onderdeel is inmiddels al in gang gezet. We gaan op deze plek tot negen uur vanavond weer CTD'en: intensieve permanente metingen doen aan de verticale waterkolom. Tegelijk zal de SAPS-pomp weer grote hoeveelheden bodemwater filteren. Het probleem met de filters is opgelost en hij verwerkt nu 450 liter per sessie. 'De filters komen er mooi bruin uit', glundert Lavaleye.
Andrew (Andy) Davies (27), bioloog (University of
Hull). Eigenwijze whizzkid. Promoveerde aan Queens University
Belfast op de schaalhoorn, modelorganisme voor de ecologie van
kustmilieus. Werkt als postdoc aan koudwaterkoralen op het
onderzoeksinstituut van de
Scottish Association for Marine Science (SAMS) in Oban, Argyll. Onderzoekt koudwaterkoralen. Maakt de website www.lophelia.org en zet zich in voor een marien reservaat rond de riffen van de Hebriden. Vanaf zijn geboorte vrijwel doof. Verstaat niettemin bijna alles. Single, 'maar open voor suggesties'. Ongeduldig, omdat gebrek aan onderzoeksgeld zijn ambities in de weg staat. Is daarom blij dat hij nu voor het tweede jaar mee kan op een cruise van het NIOZ. 'Het NIOZ
is een zeer gerespecteerd instituut. Zij hebben een schip en de beste apparatuur, ik heb alleen een paar computers en een PhD. Zij hebben dus het speelgoed. Maar ik heb de speeltuin.'
Scottish Association for Marine Science (SAMS) in Oban, Argyll. Onderzoekt koudwaterkoralen. Maakt de website www.lophelia.org en zet zich in voor een marien reservaat rond de riffen van de Hebriden. Vanaf zijn geboorte vrijwel doof. Verstaat niettemin bijna alles. Single, 'maar open voor suggesties'. Ongeduldig, omdat gebrek aan onderzoeksgeld zijn ambities in de weg staat. Is daarom blij dat hij nu voor het tweede jaar mee kan op een cruise van het NIOZ. 'Het NIOZ
is een zeer gerespecteerd instituut. Zij hebben een schip en de beste apparatuur, ik heb alleen een paar computers en een PhD. Zij hebben dus het speelgoed. Maar ik heb de speeltuin.'
Magda Bergman (55), bioloog (Wageningen). Wilde van
jongs af aan 'wat met de natuur doen'. Deed jarenlang tijdelijke
onderzoeksprojecten, onder meer over de Waddenzee, en is sinds 1990
in dienst bij het NIOZ. Deed eerst drie Europese projecten naar de
effecten van de
visserij op de zeebodemfauna. Ontwikkelde de 'schaaf' (DDD, deep digging dredge), een succesvol apparaat waarmee je grote stukken zachte zeebodem kunt bemonsteren op de hoeveelheid bodemleven. Doet ook onderzoek naar de visserijvrije zone rond proef-windpark Egmond aan Zee. Bepleit zeereservaten. Vindt dat er te veel beleid is en te weinig onderzoek. Wil daar meer geld voor. Single. Enthousiast zeezeiler, stuurvrouw op zeilschip de Eendracht. 'Het leven aan boord is een universum in het klein. Nooit saai.'
Rob Witbaard (45), bioloog (Amsterdam). Studeerde zoetwaterecologie, maar vond zee eigenlijk leuker. Liep stage op het NIOZ. Kwam er na zijn afstuderen eind jaren tachtig te werken en is er nooit meer weggegaan. Promoveerde op de groeilijnen in de schelp van de
noordkromp als indicator van ontwikkelingen in het milieu. Werkt nu 20 uur per week op het NIOZ aan een project over de rol van klimaatverandering voor de ecologische inrichting van de Noordzee. De andere helft van zijn tijd is hij verbonden aan IMARES, een aan de
Universiteit Wageningen gelieerd instituut voor mariene contractresearch. Daar richt hij zich op de instelling van beschermde gebieden in de Noordzee. Single. Heeft thuis op Texel een paard, een draaibank in zijn huiskamer en in zijn moestuin een enorme Griekse aronskelk die riekt 'als een schaapskadaver'. Nog geen ruzie met de buren. 'Ik doe wat ik leuk vind. Ik wil onafhankelijk zijn en mezelf kunnen redden. Komt ook goed van pas op een schip.'
visserij op de zeebodemfauna. Ontwikkelde de 'schaaf' (DDD, deep digging dredge), een succesvol apparaat waarmee je grote stukken zachte zeebodem kunt bemonsteren op de hoeveelheid bodemleven. Doet ook onderzoek naar de visserijvrije zone rond proef-windpark Egmond aan Zee. Bepleit zeereservaten. Vindt dat er te veel beleid is en te weinig onderzoek. Wil daar meer geld voor. Single. Enthousiast zeezeiler, stuurvrouw op zeilschip de Eendracht. 'Het leven aan boord is een universum in het klein. Nooit saai.'
Rob Witbaard (45), bioloog (Amsterdam). Studeerde zoetwaterecologie, maar vond zee eigenlijk leuker. Liep stage op het NIOZ. Kwam er na zijn afstuderen eind jaren tachtig te werken en is er nooit meer weggegaan. Promoveerde op de groeilijnen in de schelp van de
noordkromp als indicator van ontwikkelingen in het milieu. Werkt nu 20 uur per week op het NIOZ aan een project over de rol van klimaatverandering voor de ecologische inrichting van de Noordzee. De andere helft van zijn tijd is hij verbonden aan IMARES, een aan de
Universiteit Wageningen gelieerd instituut voor mariene contractresearch. Daar richt hij zich op de instelling van beschermde gebieden in de Noordzee. Single. Heeft thuis op Texel een paard, een draaibank in zijn huiskamer en in zijn moestuin een enorme Griekse aronskelk die riekt 'als een schaapskadaver'. Nog geen ruzie met de buren. 'Ik doe wat ik leuk vind. Ik wil onafhankelijk zijn en mezelf kunnen redden. Komt ook goed van pas op een schip.'
MAANDAG 25 JUNI, MINGULAY REEF, BARRA,
HEBRIDEN
Wat is het voor een slag wetenschappers dat er niet tegen opziet een
paar weken op een schip in weer en wind lange dagen te maken als ze
ook gerieflijk in hun lab of aan hun pc kunnen blijven zitten?
Vroeger waren NIOZ-onderzoekers, in de woorden van Magda Bergman,
'echte Prikkebeen-biologen, met korte broek en knobbeltenen in
sandalen, die zich zelfs niet wilden omkleden als de minister kwam'.
In die categorie vallen de drie NIOZ-zeebiologen op de Pelagia niet
echt. Maar doorsnee wetenschappers zijn ze evenmin. Ze hebben iets
vrijbuiterigs en lijken veel meer gedreven door hun belangstelling
voor de natuur dan door carrièredoelen.
Hun jongere Britse collega Andy Davies zit weer wat anders in elkaar.
Vier korte profielen.
Marc Lavaleye (55), marien bioloog en taxonoom (Leiden). Begon bij
het Rijksmuseum voor Natuurlijke Historie (nu Naturalis) aan een
promotie maar maakte die door omstandigheden niet af. Ging bij het
NIOZ werken in 1982 en doet dat nog steeds, altijd op tijdelijke
contracten. Nu onder meer verbonden aan het HERMES-project inzake
koude koralen. Maakte sinds zijn studietijd tientallen diepzee-
expedities mee. Single. Verzamelt oude boeken over biologie en werkt
in zijn vrije tijd aan de classificatie van de Pyramidellidae, een
6000 soorten tellende familie zeeslakjes. Minuscule 'ectoparasieten'.
Steken hun van een soort stiletto voorziene 'proboscis' heel
voorzichtig in mossels en andere weekdieren en tappen hun
levenssappen af. 'Ik las vroeger al boeken over ontdekkingsreizigers.
Zo voel ik me nu ook.'
Wat is het voor een slag wetenschappers dat er niet tegen opziet een
paar weken op een schip in weer en wind lange dagen te maken als ze
ook gerieflijk in hun lab of aan hun pc kunnen blijven zitten?
Vroeger waren NIOZ-onderzoekers, in de woorden van Magda Bergman,
'echte Prikkebeen-biologen, met korte broek en knobbeltenen in
sandalen, die zich zelfs niet wilden omkleden als de minister kwam'.
In die categorie vallen de drie NIOZ-zeebiologen op de Pelagia niet
echt. Maar doorsnee wetenschappers zijn ze evenmin. Ze hebben iets
vrijbuiterigs en lijken veel meer gedreven door hun belangstelling
voor de natuur dan door carrièredoelen.
Hun jongere Britse collega Andy Davies zit weer wat anders in elkaar.
Vier korte profielen.
Marc Lavaleye (55), marien bioloog en taxonoom (Leiden). Begon bij
het Rijksmuseum voor Natuurlijke Historie (nu Naturalis) aan een
promotie maar maakte die door omstandigheden niet af. Ging bij het
NIOZ werken in 1982 en doet dat nog steeds, altijd op tijdelijke
contracten. Nu onder meer verbonden aan het HERMES-project inzake
koude koralen. Maakte sinds zijn studietijd tientallen diepzee-
expedities mee. Single. Verzamelt oude boeken over biologie en werkt
in zijn vrije tijd aan de classificatie van de Pyramidellidae, een
6000 soorten tellende familie zeeslakjes. Minuscule 'ectoparasieten'.
Steken hun van een soort stiletto voorziene 'proboscis' heel
voorzichtig in mossels en andere weekdieren en tappen hun
levenssappen af. 'Ik las vroeger al boeken over ontdekkingsreizigers.
Zo voel ik me nu ook.'
MAANDAG 25 JUNI, MINGULAY REEF, BARRA,
HEBRIDEN
Onderzoek doen op de Pelagia, het moet je liggen. 'Je hebt groepen op het NIOZ die nooit de zee op gaan', zegt Magda Bergman. 'Die doen liever dingen in het lab. Wij niet, wij vinden dit leuk. Het is hard werken, je maakt lange dagen, maar voor ons is dit ook ontspanning. Je leeft in het nu, hebt geen gezeur van het instituut. Het gaat hier alleen maar over het weer en of een apparaat het doet of niet.'
Er is natuurlijk ook een andere kant, zegt Bergman. 'Je moet hier op zee in korte tijd al het materiaal vergaren waar je de rest van het jaar je publicaties uit kunt halen. Scheepstijd is verder schaars. En duur, 13 duizend euro per dag. Je moet dus altijd projecten vinden om het te kunnen financieren.'
Ook na tientallen reizen is een trip nog altijd geen routine, zegt Marc Lavaleye. 'Vroeger liepen we elke keer te juichen als een gele drijver boven kwam. Nu ga je er van uit dat het goed gaat. Maar soms is het spannend. We hebben de bodemlanders nu vier dagen weggezet, maar in 2005 had ik er op Rockall eentje een jaar staan. Toen bleken er meetinstrumenten lek te zijn geraakt. Een millimeter meer water erin en alle data waren weg geweest. Het verschil tussen succes en falen is klein. Dat zag je ook gisteren met de pomp.'
Hij benadrukt dat de HERMES-trip 2007 geen standaard-onderzoeksreis is. 'Dit is een kleine en relaxte cruise. We zijn met een klein gelijkgestemd groepje, al hebben de Britten een iets andere focus dan wij. Normaal heb je op het schip veel meer onderzoekers, die vaak tegengestelde belangen hebben. Dan is het vechten om voorrang bij de meetapparatuur.'
Onderzoek doen op de Pelagia, het moet je liggen. 'Je hebt groepen op het NIOZ die nooit de zee op gaan', zegt Magda Bergman. 'Die doen liever dingen in het lab. Wij niet, wij vinden dit leuk. Het is hard werken, je maakt lange dagen, maar voor ons is dit ook ontspanning. Je leeft in het nu, hebt geen gezeur van het instituut. Het gaat hier alleen maar over het weer en of een apparaat het doet of niet.'
Er is natuurlijk ook een andere kant, zegt Bergman. 'Je moet hier op zee in korte tijd al het materiaal vergaren waar je de rest van het jaar je publicaties uit kunt halen. Scheepstijd is verder schaars. En duur, 13 duizend euro per dag. Je moet dus altijd projecten vinden om het te kunnen financieren.'
Ook na tientallen reizen is een trip nog altijd geen routine, zegt Marc Lavaleye. 'Vroeger liepen we elke keer te juichen als een gele drijver boven kwam. Nu ga je er van uit dat het goed gaat. Maar soms is het spannend. We hebben de bodemlanders nu vier dagen weggezet, maar in 2005 had ik er op Rockall eentje een jaar staan. Toen bleken er meetinstrumenten lek te zijn geraakt. Een millimeter meer water erin en alle data waren weg geweest. Het verschil tussen succes en falen is klein. Dat zag je ook gisteren met de pomp.'
Hij benadrukt dat de HERMES-trip 2007 geen standaard-onderzoeksreis is. 'Dit is een kleine en relaxte cruise. We zijn met een klein gelijkgestemd groepje, al hebben de Britten een iets andere focus dan wij. Normaal heb je op het schip veel meer onderzoekers, die vaak tegengestelde belangen hebben. Dan is het vechten om voorrang bij de meetapparatuur.'
MAANDAG 25 JUNI, MINGULAY REEF, BARRA,
HEBRIDEN
Grijze dag. Wind is wat gaan liggen, windkracht 6. Meeuwen, jagers en an van genten schuilen in de luwte van de achtersteven. Op het programma staat na Mingulay Reef East nu een hele dag CTD'en bij West. De onderwaterpomp SAPS wordt niet meer gebruikt. Andy Davies oppert het idee een van de landers op te halen en de camera's te herprogrammeren, zodat de koralen op de lander met grotere frequentie kunnen worden gefilmd. Niet eens per half uur, maar om de 10 of 15 minuten. Daarmee zou je de reacties van de koraalpoliepen op veranderingen in stroming en voedseltoevoer preciezer in beeld kunnen brengen. Marc Lavaleye wijst het idee af: er is niet genoeg tijd voor, en er is bovendien geen enkele aanwijzing dat de poliepen zo snel op veranderingen reageren. Davies, Rob Witbaard en technische man Leon Wuis sleutelen vervolgens aan aanpassing van een van Robs zuurstofexperimenten. Ze maken een weckfles met een onderwatercamera en lamp erop. Dan kunnen de poliepen hoogfrequent worden gefilmd. Zij het in de fles.
Grijze dag. Wind is wat gaan liggen, windkracht 6. Meeuwen, jagers en an van genten schuilen in de luwte van de achtersteven. Op het programma staat na Mingulay Reef East nu een hele dag CTD'en bij West. De onderwaterpomp SAPS wordt niet meer gebruikt. Andy Davies oppert het idee een van de landers op te halen en de camera's te herprogrammeren, zodat de koralen op de lander met grotere frequentie kunnen worden gefilmd. Niet eens per half uur, maar om de 10 of 15 minuten. Daarmee zou je de reacties van de koraalpoliepen op veranderingen in stroming en voedseltoevoer preciezer in beeld kunnen brengen. Marc Lavaleye wijst het idee af: er is niet genoeg tijd voor, en er is bovendien geen enkele aanwijzing dat de poliepen zo snel op veranderingen reageren. Davies, Rob Witbaard en technische man Leon Wuis sleutelen vervolgens aan aanpassing van een van Robs zuurstofexperimenten. Ze maken een weckfles met een onderwatercamera en lamp erop. Dan kunnen de poliepen hoogfrequent worden gefilmd. Zij het in de fles.
ZONDAG 24 JUNI, MINGULAY REEF, BARRA, HEBRIDEN
Begin van de avond wakkert de wind vanuit het noordoosten aan tot windkracht 7 tot 8, hard tot stormachtig. Rond acht uur wordt de SAPS voor de tweede en laatste keer vandaag naar boven gehaald. De markeerboeien zijn in de steeds hogere golven amper te zien, het schip is lastig dichtbij te manoeuvreren en de pomp kan alleen met de grootste moeite aan boord worden gehaald. Lavaleye is zichtbaar opgelucht dat het is gelukt. 'Best spannend', vindt matroos Sjaak Maas. Morgen kan er nog meer wind staan.
Begin van de avond wakkert de wind vanuit het noordoosten aan tot windkracht 7 tot 8, hard tot stormachtig. Rond acht uur wordt de SAPS voor de tweede en laatste keer vandaag naar boven gehaald. De markeerboeien zijn in de steeds hogere golven amper te zien, het schip is lastig dichtbij te manoeuvreren en de pomp kan alleen met de grootste moeite aan boord worden gehaald. Lavaleye is zichtbaar opgelucht dat het is gelukt. 'Best spannend', vindt matroos Sjaak Maas. Morgen kan er nog meer wind staan.
ZONDAG 24 JUNI, MINGULAY REEF, BARRA, HEBRIDEN
Alles draait om eten op een schip. Maaltijden markeren en breken de dag. Niets belangrijker dus dan de etenstijden. Ze zijn gekoppeld aan de wisseling van de wacht en er wordt stipt de hand aan gehouden.
Ontbijt van half acht tot acht. Warm eten van half een tot een. Avondmaaltijd van zes tot half zeven. Geheiligde koffiepauzes om half tien en half drie. Als het werk het eist, mogen mensen 'vooreten'.
Dertig minuten om te eten, dat is aanpoten. Te meer daar het meestal sneller gaat. Althans, aan de tafel van de bemanning. Daar wordt weinig gesproken, en snel gegeten. Binnen twintig minuten is alles op, ook het driegangendiner, zijn de tafels afgeruimd en staan de mannen de afwas al voor te spoelen. Daarna verdwijnen ze naar dek voor de volgende klus. Logisch: hoe eerder klaar, hoe eerder vrij. De tafel van de wetenschappers is dan nog aan het eten, maar binnen een half uur brengen ook daar de meesten hun bord naar de keuken. Een langzame eter voelt zich wat opgelaten als de schalen en het zoutstel voor zijn neus worden weggehaald en het tafelkleed al in zijn richting wordt opgeslagen.
Het lijkt demotiverend als je er in de keuken toch wat van probeert te maken. Kok Garl Mik, hiernaast aan het werk: 'Tja, als je eens wat bijzonders maakt, nasi bijvoorbeeld, sta je wel raar te kijken als dat ook in een kwartier naar binnen is gewerkt. Mijn vrouw is wel eens een reis mee geweest en die geloofde haar ogen niet. Maar ja, het is een schip. Er moet wel gewerkt worden.'
Alles draait om eten op een schip. Maaltijden markeren en breken de dag. Niets belangrijker dus dan de etenstijden. Ze zijn gekoppeld aan de wisseling van de wacht en er wordt stipt de hand aan gehouden.
Ontbijt van half acht tot acht. Warm eten van half een tot een. Avondmaaltijd van zes tot half zeven. Geheiligde koffiepauzes om half tien en half drie. Als het werk het eist, mogen mensen 'vooreten'.
Dertig minuten om te eten, dat is aanpoten. Te meer daar het meestal sneller gaat. Althans, aan de tafel van de bemanning. Daar wordt weinig gesproken, en snel gegeten. Binnen twintig minuten is alles op, ook het driegangendiner, zijn de tafels afgeruimd en staan de mannen de afwas al voor te spoelen. Daarna verdwijnen ze naar dek voor de volgende klus. Logisch: hoe eerder klaar, hoe eerder vrij. De tafel van de wetenschappers is dan nog aan het eten, maar binnen een half uur brengen ook daar de meesten hun bord naar de keuken. Een langzame eter voelt zich wat opgelaten als de schalen en het zoutstel voor zijn neus worden weggehaald en het tafelkleed al in zijn richting wordt opgeslagen.
Het lijkt demotiverend als je er in de keuken toch wat van probeert te maken. Kok Garl Mik, hiernaast aan het werk: 'Tja, als je eens wat bijzonders maakt, nasi bijvoorbeeld, sta je wel raar te kijken als dat ook in een kwartier naar binnen is gewerkt. Mijn vrouw is wel eens een reis mee geweest en die geloofde haar ogen niet. Maar ja, het is een schip. Er moet wel gewerkt worden.'
ZONDAG 24 JUNI, MINGULAY REEF, BARRA, HEBRIDEN
Windkracht 5 tot 6, schuimkoppen op de golven en voor het eerst een serieus bewegend schip. 'Krijg je toch nog zeebenen', zegt kapitein John Ellen. Omdat het zondag is taart bij de koffie en biefstuk bij het eten, maar daarmee houdt het goede nieuws op.
Het plan is met de CTD weer 13 uur metingen te doen en watermonsters
te nemen in verschillende waterlagen, en tegelijkertijd op de zeebodem flink wat water te filtreren met de SAPS, een 'stand-alone pomp systeem' dat 600 liter per uur aan kan. Veel meer dan wat Marc Lavaleye en Magda Bergman met de hand aan watermonsters kunnen
verwerken.
De prut van zwevende deeltjes die de pomp produceert, is geschikt voor isotopenonderzoek. Kijken wat er rondzweeft en of de koraalpoliepen dat misschien eten, zoals de Britten willen doen met zoöplankton. Je kunt de resultaten dan mooi vergelijken met wat de CTD heeft opgemeten aan temperatuur en stroming.
Het zit echter niet mee. De pomp doet het niet, en Lavaleye en technicus Leon Wuis zijn uren bezig te achterhalen dat het aan het filter ligt. Als alles werkt, is het drie uur. Dan heeft Lavaleye al moeten beslissen morgen nog een dag aan dit werk te besteden. Dat betekent dat we geen tijd meer hebben voor vergelijkende metingen op Banana Reef.
Windkracht 5 tot 6, schuimkoppen op de golven en voor het eerst een serieus bewegend schip. 'Krijg je toch nog zeebenen', zegt kapitein John Ellen. Omdat het zondag is taart bij de koffie en biefstuk bij het eten, maar daarmee houdt het goede nieuws op.
Het plan is met de CTD weer 13 uur metingen te doen en watermonsters
te nemen in verschillende waterlagen, en tegelijkertijd op de zeebodem flink wat water te filtreren met de SAPS, een 'stand-alone pomp systeem' dat 600 liter per uur aan kan. Veel meer dan wat Marc Lavaleye en Magda Bergman met de hand aan watermonsters kunnen
verwerken.
De prut van zwevende deeltjes die de pomp produceert, is geschikt voor isotopenonderzoek. Kijken wat er rondzweeft en of de koraalpoliepen dat misschien eten, zoals de Britten willen doen met zoöplankton. Je kunt de resultaten dan mooi vergelijken met wat de CTD heeft opgemeten aan temperatuur en stroming.
Het zit echter niet mee. De pomp doet het niet, en Lavaleye en technicus Leon Wuis zijn uren bezig te achterhalen dat het aan het filter ligt. Als alles werkt, is het drie uur. Dan heeft Lavaleye al moeten beslissen morgen nog een dag aan dit werk te besteden. Dat betekent dat we geen tijd meer hebben voor vergelijkende metingen op Banana Reef.
ZATERDAG 23 JUNI, BANANA REEF, HEBRIDEN
Er is een tweedeling op de Pelagia. Je ziet het aan de tafelschikking
in de lounge. Aan de ene kant twee tafels voor de bemanning: kapitein
John Ellen en de stuurlieden plus de zeven andere leden van de crew.
Aan de andere kant een tafel voor de wetenschappers en de technici,
de 'opstappers' in scheepsjargon.
De eerste groep eet snel en voornamelijk zwijgend. De tweede groep
eet iets minder snel en praat. Praat te veel. Volgens de eerste groep
dan.
Het schijnt niet verboden te zijn om als lid van de ene groep aan de
andere tafel te gaan zitten, maar gebruikelijk is het niet. Het is
het overschrijden van de onzichtbare lijn tussen degenen die op het
schip wonen en zij die er alleen logeren.
Desondanks heerst aan boord een aangename, informele sfeer. Heel
anders, vinden de NIOZ-biologen, dan op buitenlandse
onderzoeksschepen, waar veel meer hierarchie is. Op Britse en Franse
schepen word je door stewards in uniform bediend.
's Avonds, als de lounge fungeert als café, lijkt de onzichtbare lijn
niet meer te bestaan. Dan drinkt iedereen blikjes Amstel aan de bar
(zelf pakken en aftekenen) en eet grote bakken pinda's leeg.
Er is een tweedeling op de Pelagia. Je ziet het aan de tafelschikking
in de lounge. Aan de ene kant twee tafels voor de bemanning: kapitein
John Ellen en de stuurlieden plus de zeven andere leden van de crew.
Aan de andere kant een tafel voor de wetenschappers en de technici,
de 'opstappers' in scheepsjargon.
De eerste groep eet snel en voornamelijk zwijgend. De tweede groep
eet iets minder snel en praat. Praat te veel. Volgens de eerste groep
dan.
Het schijnt niet verboden te zijn om als lid van de ene groep aan de
andere tafel te gaan zitten, maar gebruikelijk is het niet. Het is
het overschrijden van de onzichtbare lijn tussen degenen die op het
schip wonen en zij die er alleen logeren.
Desondanks heerst aan boord een aangename, informele sfeer. Heel
anders, vinden de NIOZ-biologen, dan op buitenlandse
onderzoeksschepen, waar veel meer hierarchie is. Op Britse en Franse
schepen word je door stewards in uniform bediend.
's Avonds, als de lounge fungeert als café, lijkt de onzichtbare lijn
niet meer te bestaan. Dan drinkt iedereen blikjes Amstel aan de bar
(zelf pakken en aftekenen) en eet grote bakken pinda's leeg.
ZATERDAG 23 JUNI, MINGULAY/BANANA REEF,
HEBRIDEN
De tweede helft van de ochtend wordt besteed aan plankton vissen.
Andy Davies heeft een speciaal net geleend van een collega. Dat wordt
aan een kabel tot circa 160 meter diepte in zee neergelaten en meteen
weer opgehaald. Davies zet er de tuinslang op en vangt de inhoud van
het net op in emmer. Die zit meteen vol wriemelend leven: dierlijk
plankton.
Davies zal het net vandaag op meerdere plekken boven het rif
uitwerpen. De plankton-monsters worden in potjes met ethanol
geconserveerd en zullen in Oban op het lab worden geschift en
gesorteerd. Daarna zullen van elke soort de lipiden (vetzuren) worden
bepaald.
Lipiden zijn specifiek voor elk organisme. Door de 'lipiden-
handtekening' van het zoöplankton uit de onderste waterlagen te
vergelijken met die van de koraalpoliepen, kun je snel en makkelijk
achterhalen welke beestjes door de poliepen worden gegeten.
Zoals steeds is wat op de Pelagia gebeurt het verzamelen van
gegevens. Het echte onderzoekswerk gebeurt aan wal in het lab.
'Hiermee kom ik de komende winter wel door', zegt Davies.
De tweede helft van de ochtend wordt besteed aan plankton vissen.
Andy Davies heeft een speciaal net geleend van een collega. Dat wordt
aan een kabel tot circa 160 meter diepte in zee neergelaten en meteen
weer opgehaald. Davies zet er de tuinslang op en vangt de inhoud van
het net op in emmer. Die zit meteen vol wriemelend leven: dierlijk
plankton.
Davies zal het net vandaag op meerdere plekken boven het rif
uitwerpen. De plankton-monsters worden in potjes met ethanol
geconserveerd en zullen in Oban op het lab worden geschift en
gesorteerd. Daarna zullen van elke soort de lipiden (vetzuren) worden
bepaald.
Lipiden zijn specifiek voor elk organisme. Door de 'lipiden-
handtekening' van het zoöplankton uit de onderste waterlagen te
vergelijken met die van de koraalpoliepen, kun je snel en makkelijk
achterhalen welke beestjes door de poliepen worden gegeten.
Zoals steeds is wat op de Pelagia gebeurt het verzamelen van
gegevens. Het echte onderzoekswerk gebeurt aan wal in het lab.
'Hiermee kom ik de komende winter wel door', zegt Davies.
ZATERDAG 23 JUNI, MINGULAY REEF, BARRA,
HEBRIDEN
De koraalriffen van Mingulay en Banana zijn bouwsels van soms tientallen meters hoog. Ze zijn in de loop van duizenden jaren gegroeid. Het grootste deel van de riffen bestaat echter uit dood materiaal. Soms vind je maar af en toe een levende kolonie.
Dat blijkt als we een uur lang boven Mingulay Reef dobberen terwijl Andy Davies en Richard Shucksmith met hun koraalhapper de bodem afspeuren. Davies heeft wat kleine monsters nodig van beide riffen om de lipiden ervan te kunnen vergelijken met die van het plankton dat vandaag wordt opgevist. Dan kan hij kijken naar verschillen in voedingspatronen tussen de riffen in relatie tot de stromingen ter plekke.
De geselecteerde positie zou een prima vindplaats moeten zijn. Het videoscherm laat echter alleen modderige bodem zien met hier en daar een groep gele sponzen. De stemming wordt steeds nerveuzer, want de samples zijn onmisbaar en de tijd raakt op: na de lunch moeten we
verder naar Banana Reef.
Als iedereen de moed bijna heeft opgegeven, duikt er opeens wat koraal op. Ger Vermeulen, de matroos die de happer bedient, reageert net op tijd. Het opgeviste brok blijkt aan dek zo groot dat Davies het met een hamer in stukken moet slaan.
De koraalriffen van Mingulay en Banana zijn bouwsels van soms tientallen meters hoog. Ze zijn in de loop van duizenden jaren gegroeid. Het grootste deel van de riffen bestaat echter uit dood materiaal. Soms vind je maar af en toe een levende kolonie.
Dat blijkt als we een uur lang boven Mingulay Reef dobberen terwijl Andy Davies en Richard Shucksmith met hun koraalhapper de bodem afspeuren. Davies heeft wat kleine monsters nodig van beide riffen om de lipiden ervan te kunnen vergelijken met die van het plankton dat vandaag wordt opgevist. Dan kan hij kijken naar verschillen in voedingspatronen tussen de riffen in relatie tot de stromingen ter plekke.
De geselecteerde positie zou een prima vindplaats moeten zijn. Het videoscherm laat echter alleen modderige bodem zien met hier en daar een groep gele sponzen. De stemming wordt steeds nerveuzer, want de samples zijn onmisbaar en de tijd raakt op: na de lunch moeten we
verder naar Banana Reef.
Als iedereen de moed bijna heeft opgegeven, duikt er opeens wat koraal op. Ger Vermeulen, de matroos die de happer bedient, reageert net op tijd. Het opgeviste brok blijkt aan dek zo groot dat Davies het met een hamer in stukken moet slaan.
ZATERDAG 23 JUNI, MINGULAY REEF, BARRA,
HEBRIDEN
Een druk programma vandaag. Eerst worden de twee landers opgehaald
die dinsdag ten noorden en ten zuiden van Mingulay Reef East zijn
afgezonken.
Net als het bergen van de moorings gisteren lijkt het een fluitje van
een cent, maar het is duidelijk afhankelijk van een ervaren en op
elkaar ingespeelde bemanning. De landers komen mooi vlak voor de boeg
boven, worden langszij gebracht, met twee lieren naar achteren
getrokken en keurig op het achterdek geparkeerd.
Marca Lavaleye en Magda Bergman staan daar klaar om de plateaus met
de koraaltuintjes er meteen van af te halen. De poliepen ogen nog
opmerkelijk fris. Ze worden direct in gekoeld water opgeborgen.
Binnen kijken de biologen met technische man Bob Koster naar de
eerste camerabeelden. Mooie close ups waarop goed is te zien hoe de
poliepen met hun tentakels voedseldeeltjes uit de stroming zeven. De
tevredenheid is groot dat de apparatuur goed heeft gefunctioneerd.
'Daar doe je het voor', zegt Bob.
Nu duidelijk is dat alles goed werkt, kunnen de bodemlanders
vanmiddag opnieuw voor enkele dagen worden weggezet. Met dezelfde
koralen. Maar eerst gaan we plankton vissen en koraalhappen.
Een druk programma vandaag. Eerst worden de twee landers opgehaald
die dinsdag ten noorden en ten zuiden van Mingulay Reef East zijn
afgezonken.
Net als het bergen van de moorings gisteren lijkt het een fluitje van
een cent, maar het is duidelijk afhankelijk van een ervaren en op
elkaar ingespeelde bemanning. De landers komen mooi vlak voor de boeg
boven, worden langszij gebracht, met twee lieren naar achteren
getrokken en keurig op het achterdek geparkeerd.
Marca Lavaleye en Magda Bergman staan daar klaar om de plateaus met
de koraaltuintjes er meteen van af te halen. De poliepen ogen nog
opmerkelijk fris. Ze worden direct in gekoeld water opgeborgen.
Binnen kijken de biologen met technische man Bob Koster naar de
eerste camerabeelden. Mooie close ups waarop goed is te zien hoe de
poliepen met hun tentakels voedseldeeltjes uit de stroming zeven. De
tevredenheid is groot dat de apparatuur goed heeft gefunctioneerd.
'Daar doe je het voor', zegt Bob.
Nu duidelijk is dat alles goed werkt, kunnen de bodemlanders
vanmiddag opnieuw voor enkele dagen worden weggezet. Met dezelfde
koralen. Maar eerst gaan we plankton vissen en koraalhappen.
Ben van Raaij
Woonplaats: -Wetenschapsredacteur Ben van Raaij vaart mee op de RV Pelagia, een onderzoeksschip van het Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ). Het schip maakt expedities naar gebieden waar de oceanografen en marien biologen van het NIOZ onderzoek doen, van Groenland tot de Azoren. Op 15 juni arriveerde de Pelagia in de Schotse havenplaats Oban voor een tweeweekse cruise bij de Hebriden. Op deze plek doet Van Raaij verslag van deze trip.
De Pelagia
Bezoek?
Laatste reacties
De poliepen ogen nog opmerkelijk fris
jan van Veen: i like the idea of going ofshore for a while, …
Een bijna uitgelaten verbroedering, het zit erop
gerard steeman: Ik vind dat Ben van raaij een duidelijk en weerhoudsgetrouw …
Een bijna uitgelaten verbroedering, het zit erop
Martha Vosbeijer: Waarom moet er toch op elk succesje of behaalde mijllpaal …
Een bijna uitgelaten verbroedering, het zit erop
Dunya: De kwal kiest het ruime sop!
Behouden vaart,mister!
Regel: nooit achter het schip aanzwemmen
Partout: Regels zijn regels.
Voorstel:
Met Rita Verdonk als Kapitein dat schip eens …
Archief / RSS
Bekijk het hele archief van Ben van Raaij, of klik op een van de jaren hieronder om een deel van het archief te ontsluiten.
2007
Zoek in het archief
Abonnementen
| Alle blogs | 
|
 |
 |
| Deze gebruiker |
|
|
|
