Als de Seine een snelweg was, zou ze iedere dag genoemd worden bij de fileberichten. Het knooppunt waar de schepen in de rij liggen, heet Parijs. Het is het drukst bevaren stukje van de rivier. Niet alleen de gewone vrachtschepen passeren de stad. De rivier biedt ook de ruimte aan de talloze toeristenboten die het mogelijk maken de stad vanaf het water te bekijken.

Volgens de advertentieposters is het een ‘unieke’ ervaring om Parijs vanuit de boot te zien. In werkelijkheid ben je een van de honderdduizenden bezoekers die jaarlijks een kaartje koopt bij een van de vele rondvaartrederijen. Samen met het Louvre, de Notre Dame en de Eiffeltoren is het een verplicht onderdeel voor iedere toerist.

De laatste keer dat ik een tochtje maakte over de Seine is vele jaren geleden. Het was nog voordat ik mijn intrek nam in de Franse hoofdstad. Op een zomeravond ging ik bij zonsondergang aan boord bij de Pont Neuf. Ik had me er veel van voorgesteld. Samen met een liefde zou het een prachtige avond worden. De avond viel figuurlijk in het water. Het was de laatste keer dat ik een boot op de Seine betrad.

Hubert Robert - La Bièvre (1768)

Liever ga ik naar de rand van Parijs waar een klein watertje te vinden is dat luistert naar de naam, La Bièvre. Deze kleine rivier liep ooit dwars door de stad om uit te monden in de Seine vlakbij het Gare Austerlitz. Langs het water ontstond allerhande nijverheid. Zo stonden hier de gebouwen van de vermaarde Koninklijke weverij Gobelins, die beroemd was om zijn wandtapijten.

Wie tegenwoordig de Bièvre wil zien, moet naar de voorsteden van Parijs. In Parijs zelf is de rivier totaal uit het straatbeeld verdwenen. Het water stroomt in onderaardse gangen door de stad. Recente plannen om de rivier weer zichtbaar te maken, zijn vanwege de hoge kosten ter zijde geschoven. De bièvre is er wel, maar je ziet haar niet.

Laatst ben ik afgereisd naar een van de Parijse voorsteden met een bootje en een fles wijn. Nadat ik de fles had laten koelen in het water, nam ik een glas. Plechtig liet ik vervolgens mijn schip te water en doopte het met de laatste druppels uit het glas. Voorzichtig werd het schip onderdeel van de stroom. De Bièvre leidde mijn bootje door het landschap.

Henri Le Douanier Rousseau - Berges de la Bièvre près de Bicêtre

Ik liep langs de rivier en volgde mijn bootje. Soms bleef het even steken, dan ging ik zitten op de oever. Soms kwam het in een ferme stroom en moest ik rennen om het bij te houden.  Ik volgde iedere bocht en zag iedere stroomversnelling, mijn bootje leidde mij de weg tot het onvermijdelijke moment was gekomen. Mijn schip verdween onder de grond en begon aan zijn lange tocht onder de Parijse straten.

Ik nam een metro naar het Gare d’Austerlitz en ging zitten aan de Seine. Ik wist dat mijn bootje hier uit zou moeten komen, opeens zou verschijnen in de rivier. Maar de weg van het schip was voor mij verborgen. Ik kende niet de moeilijkheden van de stroom, de stormen die het schip zouden teisteren. Misschien zou er wel schipbreuk worden geleden en zou mijn bootje nooit het eindpunt zien.

Toch zou ik mijn schip nooit in de Seine te water willen laten. De brede rivier die altijd zichtbaar en al voorbevaren is. Nee, doe mij maar het onbekende van Bièvre, waar unieke ervaringen echt bijzonder zijn en iedere kiezel invloed heeft op de stroom.

Na de kleine gedaantewisseling die dit blog heeft ondergaan, bent u misschien op zoek naar oude artikelen die in 2009 geschreven zijn. Vroeger makkelijk te vinden via de voorpagina, staan ze voortaan hier op een rijtje.

Gedachten uit Parijs - 2009 - Non Fictie

L'Art is een serie waarin ik werken bespreek die kenmerkend zijn voor bepaalde kunststromingen.

Dada - Marcel Duchamp

Expressionisme - Ernst Ludwig Kirchner

Futurisme - Giacomo Balla

Geometrische Abstractie - Josef Albers

Gotiek - Simone Martini

Hyperrealisme - Duane Hanson

Impressionisme - Claude Monet

Minimal Art - Karl Andre

Renaissance - Raphael

Rococo - Jean Honoré Fragonard

Romantiek - Caspar David Friedrich

Symbolisme - Edvard Munch

Kunstcolumns
Het dagelijks leven is soms net een kunstwerk. Belevenissen en gedachten met een cultuur tintje.

10/09/09 Monet's Visitekaartje

17/09/09 Zadkine in de Buitenlucht

24/09/09 de Burgerij van Manet

01/10/09 Stop de Audiogids Terreur

08/10/09 Mijn eigen Whistler's Mother

15/10/09 Paul Klee en de Herfstavond

22/10/09 Guillaumin's zicht op de Seine

29/10/09 Zie de maan schijnt door de bomen

Aan de hand van bronnen uit film, kunst en literatuur ga ik terug in de tijd en zoek naar wat ons bij is gebleven.

63vC - de Verovering van Judea

1347 - de Revolutie van Di Rienzo

1410 - de Handel van Datini

1481 - de Spaanse Inquisitie

1494 - de Val van de Medici Bank

1584 - de Moord op Willem van Oranje

1652 - de Strijd tegen het Protectionisme

1695 - de Invoering van de Persvrijheid
1789 - de Bestorming van de Bastille

1829 - de Rainhill Trials

1916 - de Slag aan de Somme

Aan de hand van de wereldliteratuur, mythes en legendes werp ik een blik op het nieuws van de afgelopen week! 

Week 36 Daedalus & Icarus ... Herschreven
Week 37 Dickinson's geheimen ... Herschreven
Week 38 De Bergrede ... Herschreven
Week 39 De Heerser (Il Principe) ... Herschreven
Week 40 Het Drinklied ... Herschreven
Week 41 De Schikgodinnen ... Herschreven

Week 42 De Parabel van de Zaaier ... Herschreven
Week 45 Pyramus en Thisbe ... Herschreven
Week 50 de Kleine Zeemeermin ... Herschreven

In de serie cinéma ga ik op zoek naar vergeten pareltjes uit de geschiedenis van de film.

An American in Paris (1951)

Clue (1985)

Confituur (2004)

Double Indemnity (1944)

Help! (1965)

M - eine Stadt sucht einer Mörder (1931)

Mr. Smith goes to Washington (1939)

One Two Three (1961)

Sherlock Jr. (1924)

C'est moi

Dalida

The Wall

In het spoor van het Beagle project probeer ik wekelijks grote wetenschappers uit verleden onder de aandacht te brengen aan de hand van de TV serie.

1 Christiaan Huygens

2 Robert Hooke

3 James Hutton

4 Archimedes

5 Nicolaas Copernicus

6 Carolus Linaeus

7 Watson & Crick

10-2009 James Ensor

09-2009 Auguste Renoir

09-2009 de Venetiaanse School

09-2009 de Collectie Brukenthal

06-2009 Maurice Utrillo et Suzanne Valadon

06-2009 William Blake

03-2009 de Italiaanse Primitieven

02-2009 Giorgio de Chirico

02-2009 de Collectie van Yves Saint Laurent

Na de kleine gedaantewisseling die dit blog heeft ondergaan, bent u misschien op zoek naar oude artikelen die in 2009 geschreven zijn. Vroeger makkelijk te vinden via de voorpagina, staan ze voortaan hier op een rijtje.

Gedachten uit Parijs - 2009 - Fictie

Parijs is een levendige stad met talloze prachtige plaatsen. Sommige van deze plekken inspireren mij tot een bijdrage.

Ambassade de Suède

Bonne Nouvelle

Cimetière Montmartre

Châtelet

Ecole de Filles
Ièna

Palais Royal - Musée du Louvre

Place d'Abbesses (je t'aime)

Place de l'Alma

Pont Marie

Saint Eustache

Seine

Van Dalen en de Dochter is de literaire serie van dit blog. Niet omdat ik de illusie heb dat deze korte stukjes literatuur zijn, maar wel omdat de inspiratie voor iedere aflevering uit een specifiek boek uit de literatuurgeschiedenis komt. Tijd dus om kennis te maken met Van Dalen en zijn dochter! De delen zijn afzonderlijk van elkaar te lezen.

(1) de Goede Week

(2) Verlies

(3) Stravinsky

(4) het Schilderij

(5) Waarzegster Tiresia

(6) de Witte Kat

(7) de Radiostem

(8) Een land hier ver vandaan

California Dreamin'

Waterloo Station

De Radio bij de Receptie
Verhalenserie over de belevenissen van een jongen op de middelbare school.
1 Geno - Dexy's Midnight Runners

2 There She Goes - the La's

3 Wishin' and Hopin' - Dusty Springfield

Toen ik het café binnenkwam, klonken de tonen van Bob Dylan uit de boxen. Ik wist dat ik naar huis had moeten gaan. De tafeltjes aan het raam waren leeg en in de glazen op de bar zat nog slechts een bodempje bier. In een hoekje stond een man te zoenen met een meisje dat minstens 15 jaar jonger was. Iedereen die hier binnen was, wist dat hij naar huis had moeten gaan. Ik werd bekeken door een groepje mannen aan de bar en besloot op de enige barkruk te gaan zitten die nog vrij was.

‘Geloof jij in de dood?’

Ik was de kijkende mannen voorbij gelopen en was gaan zitten aan het einde van de lange bar.  Zo werd ik onderdeel van de behoeftige menigte . De macht lag bij de barman. God was nog nooit zo dichtbij geweest als vanavond. T

ussen mijn plek en de achterwand van het etablissement was precies ruimte voor 1 barkruk. Het was een beetje vreemde positie. De man die op de kruk zat, moest over mij heen buigen, om zijn glas op de bar te bereiken. Hij had de vraag gesteld. De stamgasten van de kroeg wisten natuurlijk dat deze man lange verhalen begon te vertellen tegen iedereen die naast hem kwam zitten.

Toen de vraag me gesteld was, wist ik dan ook waarom deze barkruk vrij was geweest. Het was de pratende drinker in de hoek. Zijn verhalen hoorden bij het meubilair van de kroeg als het schilderijtje aan de muur. Niemand die het ziet, maar als het er niet meer is, lijkt de muur opeens zo leeg. Dankzij de man was het café altijd gevuld.

Pieter Claesz - Vanitas stilleven

‘U bedoelt zeker of ik in een leven na de dood geloof?’

De man draaide zijn hoofd naar mij toe. Ik schrok van zijn ingevallen gelaat, waar ik nu voor het eerst een goed zicht op had.  Zijn kalende hoofd versterkte dit effect. Een groot horloge hing als een ketting om zijn hoofd. Het klokje leek op een gouden exemplaar dat ik ooit bij mijn grootvader had gezien. Al was dit exemplaar veel doffer en vermoedelijk gemaakt van een of ander metaal. De sierlijke wijzers stonden stil op kwart voor twaalf, het uurwerk werkte niet meer.

Ik wenkte de barman. Met een gebaar richting de tap en zonder een woord te spreken, nam hij mijn bestelling op. De man naast me was ondertussen van wal gestoken. Zijn vrouw was overleden. Volgens hem 2 maanden geleden, maar de andere mannen aan de bar wisten wel beter.

‘Maar ik denk niet dat ze dood is.’

Ik reageerde niet op zijn woorden in de hoop dat hij zijn mond zou houden. Al wist ik dat het tegen beter weten in zou zijn. ‘In mijn hoofd leeft ze namelijk nog net zo als vroeger. Mijn beeld van haar, mijn herinnering aan haar blijft bestaan. Kijk, wie u bent, dat weet ik niet. Alles wat ik van u heb is een beeld. En dat beeld dat bent u, voor mij. Zo is dat met mijn vrouw ook. Ik ken haar misschien beter, maar eigenlijk is het alleen mijn beeld van haar dat ik ken.’

Aelbert Jansz. van der Schoor - Vanitas stilleven

Op dit uur en op deze plek, had ik niet zoveel filosofie verwacht. Het was duidelijk dat de man hier in zijn hoekje al de nodige tijd over dit onderwerp had nagedacht. Mijn biertje werd gebracht. Met de overmoed van iemand die al een paar glaasjes gedronken heeft, ging ik de discussie aan.

‘Maar meneer, dan gaat uw vrouw toch ook gewoon dood. Alleen sterft ze dan wanneer u haar vergeten bent.’ Het klonk harder dan ik bedoeld had.

De man bleek het echter goed op te vatten. ‘Ja, dat klopt, maar is dat nou niet prachtig. De dood zonder verdriet en gemis. Niemand die om het verlies rouwt.’ Ik had nog nooit zo snel een discussie in de kroeg gewonnen. De man babbelde ondertussen onverstoord verder. ‘Er zijn ook mensen die nooit dood gaan. Zij zijn zo invloedrijk dat we eeuwen later nog steeds aan ze denken.’. Er volgde een lijst van voorbeelden, die ik niet allemaal hoorde. Ik keek naar het klokje. Mijn gedachten dwaalden af naar mijn grootvader.

Even was het alsof ik bij hem in de werkplaats was. Ik zag de stapels kaarsen en het enorme fornuis waar hij de was op liet smelten. Meters koord hing aan de muur. Hij was de laatste ambachtelijke kaarsenmaker van de streek geweest. Hij werkte nog altijd volgens de ouderwetse dompelmethode. Een keer had hij me even mee laten helpen en mocht ik zelf een koord door het kaarsvet trekken.  Later hadden we ‘mijn’ kaars aangestoken. Wat zou ik graag de kaars nog eens met mijn opa opbranden.

Ik schrok op van de barman, die riep dat de laatste ronde was aangebroken. De man naast me was ondertussen nog steeds zijn voorbeelden aan het opnoemen. Hij had het over Caesar en Toetanchamon, toen ik de laatste slok uit mijn glas nam en opstond. Ik groette hem.

‘Waar gaat u heen?’, vroeg hij verbaasd.

‘Ik ga u vermoorden.’, antwoordde ik.
Zonder nog om te kijken, liep ik het café uit.

Ik zie altijd mooie jongens in het museum. Bij bijna ieder museumbezoek overkomt het me dat mijn blik afwijkt van de ingelijste verf aan de muren naar een bezoeker die langs komt lopen. Het is altijd een moeilijk moment. Blijf ik naar de schilderijen kijken? Of kies ik ervoor de jongeman een extra blik te gunnen en ga ik in de achtervolging?

Ik heb me weleens in afgevraagd waarom ik altijd leuke jongens zie in het museum. Bij mijn weten is er geen selectie op schoonheid bij de ingang  van het museum.  Ook lijkt  het me een illusie om te denken dat alleen knappe jongens van kunst houden. Waarom gebeurt het me dan toch steeds?

Ik denk dat ik het antwoord bij mijzelf moet zoeken. Als ik rondloop in de zalen vol met meesterwerken, stel ik me open voor zoveel mogelijk invloeden van buitenaf. De dingen die ik zie, probeer ik zo puur mogelijk te ervaren. Wat doet een schilderij met me? Waarom vind ik de een mooier dan de ander? Zelden ben ik dus zo geconcentreerd op wat ik voel en zie. Hierdoor ben ik sneller geprikkeld door schoonheid, zowel van de kunst als van de jongens.

Noem me een romanticus, maar het lijkt me ook zo heerlijk om te kunnen zeggen. ‘Bij dat ene schilderij hebben wij elkaar ontmoet.’ Een afbeelding die ik vervolgens mijn hele leven bij me zal dragen. Het is dan natuurlijk wel te hopen dat het een beetje mooi doek is. Voor je het weet, loop je levenslang met een vanitas stilleven in je hoofd. Niet bepaald romantisch, om juist de tijdelijkheid te benadrukken.

Stiekem loop ik bij een bezoek aan het Louvre dus weleens om me heen te kijken. Bij welk schilderij zou ik ‘de ware’ nou wel willen ontmoeten? Langzaam schuifel ik door de gangen. Ik zoek een werk dat onbekend is. Een doek dat ik mooi vind, het liefst ook kunsthistorisch nog interessant is en tevens iets kan zeggen over de liefde.

Op een dag blijf ik stil staan bij een doek van Camille Corot waarop Sint Sebastiaan staat afgebeeld. Ondanks dat Sebastiaan een veelvuldig afgebeeld figuur is, is dit niet een standaard exemplaar. Je moet zelfs goed kijken om de kenmerkende pijl te herkennen. Het doek is duidelijk een voorloper van het impressionisme. Het spreekt me aan.

Is het te simpel om een mannelijk naakt te kiezen? Het is duidelijk dat ik het doek niet kies omdat Sint Sebastiaan de beschermheilige is van de lepralijders. Toch gaat het me niet alleen om het plaatje. Sebastiaan is ook een interessant figuur. Een man die dood zou gaan omdat vast bleef houden aan zijn rotsvast geloof. Nou ben ik niet gelovig, maar de boodschap van vasthouden aan je eigen ideëen en waarden spreekt me wel aan.

En dus houd ik vast aan het idee om de liefde bij dit doek te ontmoeten. Ieder bezoek aan het Louvre loop ik even langs ‘mijn schilderij’. Rustig bekijk ik ieder detail, ondanks dat ik het doek goed ken. Minutenlang blijf ik voor het doek staan. Sommige bezoekers vragen zich af waarom ik zo lang naar dit ene doek sta te turen en komen even naast me staan. Uiteindelijk lopen ze verder, nog eens verbaasd omkijkend.

Als na een kwartier de ware nog niet langs is gelopen, weet ik het zeker, vandaag is niet de dag. Ik besluit verder te lopen. Maar de volgende keer dat ik in het Louvre ben, loop ik weer naar Sint Sebastiaan. Keer op keer, tot de dag dat hij daar op me wacht.

Vlokje na vlokje dwarrelt de sneeuw naar beneden. De straten, de paraplu’s, de auto’s, langzaam kleurt het land zich wit. Er lijkt geen einde te komen aan de stroom ijskristalletjes die de wolkenmassa verlaat.

Ik kijk uit mijn dakraam. De kindersleetjes verdrukken de sneeuwvlokjes op de stoepen. Ook de mannen in pak vertrappen het tere laagje met hun rubber zolen. De daken verdwijnen onder een laagje wit, maar de vlokjes op mijn raam smelten en rollen als druppeltjes van het schuine venster. Langzaam verval ik in gepeins. De witte massa in mijn hoofd vult zich met gedachten. Ik stel me ieder denkbeeld voor als een sneeuwvlokje. Mijn hersenpan als een grote sneeuwwolk.

Een schilderij van de sneeuwvlokjes uit het hoofd van Alfons Mucha (Winter Night, 1920)

Rustig zwieren de ijskristallen door mijn hoofd. Gedachten die in mijn hoofd blijven zitten, vormen een laagje, als sneeuw op de stoep. Hierdoor verdwijnen de oude gedachtenvlokjes onder de nieuwe. Soms voel ik een slee door mijn hoofd glijden. Het zijn de gedachten die worden vertrapt door invloeden van buitenaf. Ze verdwijnen na een goed gesprek, een emotionele ervaring of gewoon na het zien van een simpel televisieprogramma.

Er komt nooit een einde aan de sneeuwbui in mijn hoofd. Sommige ervaringen zorgen voor een ware sneeuwstorm, waarin iedere gedachten direct lijkt over te gaan in de volgende. Zelfs ’s nachts gaat het door. Maar van de winterse neerslag tijdens de nachtelijke uren, kan ik me vaak de volgende dag niets meer herinneren. Slechts enkele dromen zijn zo intens dat de sneeuw tot na mijn ontwaken blijft liggen.

Ieder vlokje sneeuw heeft de eigenschap te smelten, zo ook de vlokken in mijn hoofd. Gedachten laten zich niet makkelijk bewaren, niets is zo onvoorspelbaar als ons geheugen. In de kern van mijn brein zit een grote sneeuwbal waar de belangrijkste sneeuwvlokjes zich aan hechten. Maar de meesten zullen voor altijd vergaan en verdwijnen zoals de druppels op mijn dakraam.

Een schilderij van de sneeuwvlokjes uit het hoofd van Alfred Sisley (La neige à Louveciennes, 1878)

Vaak wil ik mijn gedachten delen met een vriend of een geliefde. Maar de sneeuwvlokjes laten zich niet fotograferen, ik moet het subjectievere middelen doen. De gedachten laten zich slechts vertalen in een tekening, een schilderij of een schets in woorden. Maar hoe ik ook blijven oefenen met schetsen en tekenen, nooit wordt de sneeuwtekening zoals de vlokjes in ons hoofd.

Er zijn nou eenmaal vele kleuren wit. De tint van de sneeuw in onze hersenpan verschilt altijd van de tekening. Toch moeten blijf ik de vlokjes tekenen. Het is de enige manier om onze gedachten niet te vergeten en ze te delen met anderen.

Precies op dit moment begint Philip Freriks aan zijn allerlaatste acht uur journaal. Hij was jarenlang het gezicht van het nieuwsbulletin en wenste ons dagelijks nog een héél prettige avond. Zijn eigen stijl bezorgde hem veel liefhebbers, vooral door zijn vaak leuke bruggetjes naar het weer met Erwin Krol. Freriks werkte lang in Frankrijk, trouwde een Française en toont zijn liefde voor het land op tv, in theater maar ook op papier. Zo schreef hij een boek over de meridiaan van Parijs.

Ooit was de meridiaan van Parijs een begrip in Frankrijk. De nul-meridiaan was de Franse tegenhanger van die in het Engelse Greenwich. In de 17^e eeuw onder het bewind van de Zonnekoning werd hij voor het eerst bepaald en ingevoerd als absoluut nulpunt vanwaar alle oost-west afstanden gemeten werden. Tot aan het begin van de 20^e eeuw zou de nullijn in gebruik blijven.

In Parijs is de meridiaan nog steeds zichtbaar dankzij 135 bronzen plaatjes die in stad verspreid liggen (in de praktijk: lagen). Op ieder exemplaar staat een noord/zuid aanduiding en het woord Arago, naar de Franse astronoom die de exacte waarden van de lijn vaststelde rond 1800. Deze plaatjes zijn een kunstproject van de Nederlander Jan Dibbets in opdracht van de gemeente Parijs.

Dit in 1994 opgezette kunstproject is een eerbetoon aan Arago. Philip Freriks schreef een uitstekend boek over de bijzondere plaatjes die de Parijse nullijn markeren. Hij volgde de route en probeerde alle exemplaren terug te vinden. Tussendoor vertelt hij verhalen over plaatsen die op de route liggen. Het is een heerlijk document over de Franse nullijn.

Vanavond neemt Philip Freriks na 14 jaar afscheid als presentator van het NOS acht uur journaal. De sympathieke nieuwslezer vormde jarenlang zelf de nullijn van Nederland. Hij bracht ons het nieuws, de feiten waar wij onze mening op afmaten. Het beginpunt vanwaar de actualiteitenrubrieken verder gingen en de columnisten hun standpunten bepaalden.

Geen nullijn die in plaatjes op de grond kan worden neergelegd, maar een ontastbare streep die bestaat uit het streven naar objectiviteit. Het gezicht van Philip Freriks is zich met dit streven gaan vereenzelvigen. Het heeft de autoriteit die een goede nieuwslezer nodig heeft. Ik had als kijker jarenlang het vertrouwen dat hij ‘de waarheid’ vertelde.

Het wordt tijd dat Freriks ook zijn eigen tastbare plaatje krijgt. Op de stoep voor het gebouw van de NOS een rond bronzen plaatje met daarop ‘FRERIKS’ en wie weet op een dag ook een exemplaar ergens in zij geliefde straten van Parijs…

‘Het is een absolute pre als een jongen gitaar kan spelen.’, zeg ik. Het is een lentemiddag als ik met een vriendin in het park zit. We kijken uit op een aantrekkelijke blonde jongen die zachtjes de snaren met zijn vingers beroerd. ‘Vind je?’, vraagt ze me.  ‘Absoluut!’

Niet dat ik een balkon voor me zie vanwaar ik dan naar beneden kijk op mijn aanbidder. Zo cliché ben ik nou ook weer niet. Het zou bovendien ook knap lullig zijn, als er iemand voor mij op de binnenplaats zou staan. Ik heb geen balkon en vanaf mijn dakraampjes op de 6^e verdieping kan ik de begane grond niet eens zien.

Toch lijkt het me fantastisch om nog eens een persoonlijke serenade van een geliefde te krijgen. Een mooi gespeeld nummer precies op het juiste moment, of beter nog, een nummer dat speciaal voor me geschreven is. ‘Niet alleen gitarist, maar ook nog componist. Toe maar! Jij bent wel veeleisend zeg…’

De Franse componist Gabriel Fauré schreef zijn Pavane ooit voor de gravin Elisabeth Greffuhle. Deze dame die behoorde tot de gegoede burgerij van Parijs rond het jaar 1900. Haar vermaarde salon had op de gastenlijst onder meer schilders Gustave Moreau en James Whistler staan, maar dus ook componisten zoals Fauré en Franz Liszt.

‘Trouwde hij haar ook?’, vraagt mijn vriendin. Maar dat was niet geval, hij was namelijk al getrouwd met de dochter van een beeldhouwer en de gravin was zelf ook getrouwd. Toch moet het tweetal wel op elkaar gesteld zijn geweest. Op het verzoek van de gravin voegde Fauré namelijk de tekst voor het koor toe aan de melodie. De tekst was geschreven door haar neef, Robert de Montesquiou.

De tekst van de compositie gaat over een jongeman die gek wordt van de liefde. Hij voelt zich geregeerd door de vrouwen om zich heen. Hij houdt van ze, hij haat ze en uiteindelijk winnen ze altijd. Hij blijft totaal reddeloos achter. Zou Fauré zich herkent hebben in de tekst?

Ondertussen is het zachtjes begonnen te regenen in het park. Het voorzichtige voorjaarszonnetje was achter de wolken verdwenen en dus stappen we op. De jongen houdt zijn gitaar ondertussen boven zijn hoofd om niet nat te worden en loopt de andere kant op. ‘Daar gaat je gitarist!’, zegt mijn vriendin. ‘Ach,’ zeg ik ‘er zijn meer jongens die gitaar kunnen spelen.’ Ik sla een arm om haar heen en we lopen het park uit.

Ergens op het eind van mijn tienerjaren moet ik op een kruising zijn gekomen. Ik ben links afgeslagen, de mode ging rechts en sindsdien zijn we elkaar definitief kwijt geraakt. Volgens mij moet het rond de tijd zijn geweest dat de 'crocs' in Nederland werden geïntroduceerd. Ik heb nooit begrepen hoe zulke lelijke schoenen een rage konden worden. ‘Ja, maar ze zitten zo lekker.’  Argumenten die ik als kind tegen mijn moeder gebruikte als ik in mijn pyjama naar school wilde gaan.

Sinds de ‘crocs’ is het nooit meer goed gekomen tussen de mode en mij. Zo ben ik nog steeds niet gewend aan die jongens in ‘skinny jeans’, terwijl dat toch alweer een hele tijd ‘in’ is. Maar het gezicht op al die smalle broeken die ergens halverwege de billen hangen, zodat je alleen nog maar onderbroeken loopt te bekijken, went nooit. Daarvan hoor je overigens nooit iemand zeggen ‘ja, maar dat zit zo lekker.’

Natuurlijk besef ik me dat het gevaarlijk is om als 22-jarige te beginnen te klagen dat je de hedendaagse tijd niet meer begrijpt. Voordat je het weet begin je zinnen met ‘Vroeger’ of met ‘In mijn tijd’. Het is dus zaak me voorzichtig uit te drukken., want als je op je 22 al ouderwets bent, tja, dan moet je op je 70^e wel prehistorisch zijn.

Art: Afolake Adedayo

Gelukkig weet ik ook nog steeds leuke kleding te vinden in de vele modezaken. Ze verkopen nog meer spijkerbroeken dan alleen de ‘skinny jeans’. En toegegeven, er zitten soms ook wel hele leuke dingen tussen de hedendaagse mode. Toch blijf ik me bijna dagelijks verbazen over wat er op straat langs komt lopen.

Zo is in Parijs op dit moment de zogenaamde ‘Doudoune’ helemaal in. Ik weet niet of er een Nederlands equivalent voor dit woord bestaat. Het gaat in ieder geval om een jas die in allerlei kleuren te verkrijgen is, maar gekenmerkt wordt door een aantal (meestal) horizontale opgevulde banen waardoor de drager een soort 'michelinmannetje' wordt. Een effect dat nog eens wordt versterkt door het plastic-achtige materiaal waarvan de jassen vaak worden gemaakt.

Gister in de metro zat ik naast een jongen die inderdaad zo’n lelijke jas aan had. Meteen had ik door dat er iets aan hem was, maar ik kwam er maar niet uit. Minutenlang keek ik zo onopvallend mogelijk naar de jongeman. Ik moest immers uitkijken dat hij niet doorhad dat ik hem de hele tijd zat te bekijken.

Maar opeens zag ik het! Op zijn neus had hij een bril met een groot zwart opvallend montuur. Op zich niet vreemd, want die zie je de laatste tijd wel vaker voorbij komen. Maar in de bril zaten helemaal geen glazen! In mijn hoofd hoorde ik de jongen zeggen: 'Ja, maar het zit zo lekker.'.

Het laatste beetje hoop dat ik ooit de mode nog zou begrijpen, ben ik toen verloren.

Op vrijdagavond was het altijd luidruchtig in de gangen van de metro. Groepjes modieus geklede mensen liepen met flessen wijn naar het perron en wachtten op de metro die hun naar een kroeg of discotheek zou brengen. Op weg hiernaar toe moest zoveel mogelijk gedronken worden, binnen was een drankje immers veel duurder.

Nadat een metro het lachen en roepen tijdelijk had afgevoerd, was het even stil op het perron. Deze stilte zou niet lang duren. Snel kwam er een nieuwe flessendragende menigte met nog leukere grapjes en harder geroep. Aan de sterkte van het geluid kon je horen hoe laat op de avond het was. Maar Thierry hoorde het niet. Hij was te vroeg.

Thierry zat op het uiteinde van het perron op het bankje. Hier was de urinelucht het sterkst en werd hij het meest met rust gelaten. Maar belangrijker, het was ook de plek waar straks Julie de metrodeur open zou doen en uit zou stappen. Thierry was te vroeg. Vorige week was Thierry ook te vroeg geweest en volgende week zou hij ook te vroeg zijn. Thierry zat op zijn bankje, de metro kwam en de metro ging.

Als er geen metro op het station was, was Thierry’s blik gericht op het spoor. Het was de plek waar dadelijk een metro zou komen te staan. Een enkele keer stelde hij zich zelfs voor dat er wel een wagon stond, maar dat Julie er niet in zat. Jammer vond hij dat dan, ze zou misschien wel in de volgende metro zitten.

Zijn uitzicht op het spoor werd echter bruut onderbroken door een jongen in een strakke broek en krullend haar. Verstoord keek hij op. Of hij een vuurtje had. Thierry haalde zijn schouders op, deed alsof hij het niet verstaan had en keek weer naar het spoor. Er kwam net een metro aan. De jongen liep onverrichter zaken en luid roepend terug. Thierry hoorde het niet.

Terwijl de wagons langzaam tot stilstand kwamen, zag hij haar door de ruiten al zitten. Hij stond op, maar liep niet op haar af. Hij wachtte tot ze de deur opende en op hem af kwam lopen. Thierry gaf haar een zoen op iedere wang en samen liepen ze naar buiten toe. De autolichten passeerden in hoog tempo, maar Thierry en Julie hadden hun blik op de rivier gericht. Ze zeiden niets.

Ze liepen de brug op en hoorde het geklots van de rivier onder zich. Aan het einde van de rivier kleurde de lucht oranjerood. Ze bleven stilstaan in het midden van de brug. Thierry had zijn arm om haar heen geslagen. Ze bekeken de zonsondergang, af en toe onderbroken door het geflits van de langsvarende toeristenboten.

Langzaam werd het steeds donkerder en verdwenen de laatste zonnestralen aan de horizon. Er liep weer groepje luidruchtige jongeren langs. Julie maakte zich los uit de armen van Thierry. Ze liep terug naar de metro. Thierry bleef alleen achter op de brug, kijkend naar de plek waar net de zon nog te zien was. Volgende week vrijdag zou hij weer op haar wachten.

In de haven van Kopenhagen zit sinds jaar en dag een zeemeermin op een steen te loeren naar de mensen op het land. Ooit redde ze een knappe prins uit het diepe water van de oceaan. Daarna dacht ze vaak aan de mensen terug. Zoals Hans Christian Andersen haar liet zeggen: ‘Ik zou al die honderden jaren die ik te leven heb ervoor geven om mens te zijn, al was het maar voor een dag, om tenslotte in de hemelse wereld te komen.’

Er was gelukkig een oude zeeheks die de wens van de kleine zeemeermin wel wilde vervullen. De enge zeeheks had twee voorwaarden. De kleine zeemeermoi moest de verandering betalen met haar stem en bovendien moest ze trouwen met de knappe prins. Als de prins een ander trouwde, zou de zeemeermin dood gaan.

De Kleine Zeemeermin uit het sprookje is tegenwoordig onder de mensen. Ze wordt opgenomen in het hart van ieder mensenkind als oma het sprookjesboek openslaat en het avontuur van de jonge zeebewoonster vertelt. Nadat Walt Disney ook nog een film aan haar leven besteedde, is ze niet meer weg te denken uit de mensenwereld.

Erik Bagge - de Kleine Zeemeermin (1997)

Maar het meest tastbaar is de kleine zeemeermin in Kopenhagen. In de Deense hoofdstad staat in de haven een beeld van de ongelukkige meermin. Het is tegenwoordig een van de meest bezochte toeristenattracties van de stad. Boven het water uitgekomen, zit ze op een rots met bewondering naar de mensen te kijken. En de mensen? Die flitsen terug met hun fotocamera’s!

Maar het is slechts een kwestie van tijd voordat de kleine zeemeermin weer terug het zeewater in zal gaan. Wegens het broeikaseffect gaat het water in de Kopenhaagse haven namelijk met vele centimeters stijgen. Hunkerend naar de mensenwereld, zal eerst haar staartvin onder water verdwijnen. Golf voor golf stijgt het water haar vervolgens naar het hoofd totdat ze kopje onder gaat.

Toch is er nog hoop voor de kleine zeemeermin. Leiders uit 192 landen zijn namelijk samengekomen in Kopenhagen om over het lot van de aantrekkelijke jonge zeebewoonster te beslissen. Zij kunnen de arme meid redden uit de handen voor de zee. Ze zullen echt moet kiezen, huwen de knappe prinsen met namen als Obama, Rasmussen, Brown en Sarkozy de kleine zeemeermin, of trouwen ze met de economie en laten ze de zeespiegel stijgen?

Op woensdagmorgen had ik altijd het eerste uur geschiedenis. Het was een les met een weinig inspirerende docent die drukker bezig was met koffie drinken en de slaap uit zijn ogen vegen dan met lesgeven. Vanuit de ramen van het klaslokaal had ik uitzicht op de fietsenstalling naast het schoolgebouw. Gedurende het lesuur zag ik de leerlingen aankomen die het eerste uur vrij hadden.

Op een van deze woensdagen waarop de docent iets bromde over de Weimarrepubliek, was ik weer voornamelijk gefixeerd op het raam. Sinds een paar weken had ik een knappe jongen ontdekt waarop ik op slag verliefd was geworden. Hij had halflang bruin haar, een innemende lach, maar vooral een paar onbeschrijflijke bruine ogen. Ik was er achter gekomen dat hij Thomas heette.

Caspar David Friedrich - Femme dans le soleil du matin, 1818

Thomas had op woensdag het eerste uur vrij en kwam dus altijd de fietsenstalling in als ik naar buiten zat te kijken. De hele les verheugde ik me erop dat hij aan zou komen fietsen en precies langs mijn raam zou lopen om vervolgens de school binnen te gaan. De Weimarrepubliek kon mij gestolen worden, ik keek liever naar de mooie ogen van Thomas.

Ik moet terugdenken aan deze geschiedenis bij het lezen van een gedicht van Johann Wolfgang von Goethe. Hij schreef dit in de tijd dat hij ook ‘Het Lijden van de jonge Werther’ publiceerde, een boek dat hij schreef na aanleiding van zijn onbereikbare liefde voor een meisje dat Charlotte heette. De overdreven romantiek uit dit boek, komen ook terug in het gedicht.

Het viooltje is smoorverliefd op de herderin, maar wordt niet eens opgemerkt, zelfs platgetrapt. Zo was het ook met mijn liefde voor Thomas. Op een van de woensdagen kwam hij niet alleen op school aan, maar met een meisje. Voor het raam van mijn geschiedenislokaal volgde een uitgebreide kus. Nooit zou Thomas weten dat hij een viooltje plat getrapt had.

Das Veilchen - Wolfgang Amadeus Mozart - Sophie Karthauser

“Vind je het erg als ik een sigaret opsteek?”
Om eerlijk te zijn, vind ik dat inderdaad vervelend. Als ik ’s avonds thuis kom, weet ik dan namelijk zeker dan mijn kleren naar rook stinken en bovendien ben ik tijdens het roken de hele tijd bezig om op een zo galant mogelijke wijze de rook te ontwijken. Dus zeg ik:
“Nee, hoor! Ga je gang!”

de long vs. de rokerslong

Ik ben rokersmaagd. Omdat ware schoonheid van binnen zit, heb ik al lang geleden besloten om nooit een sigaret op te steken. Die zwarte longen zouden aan mij voorbij gaan. Sommige mensen zeggen dat je alles een keer geprobeerd moet hebben. Maar nooit ben ik in de verleiding geweest om eens een trekje te nemen.

Nadat ik vervolgens biologie ben gaan studeren ben ik definitief verloren gegaan voor de tabaksindustrie. Na talloze colleges over de gevolgen van roken en massa’s vieze plaatjes van rokerslongen of filmpjes van bijna stikkende patiënten, wist ik het zeker. Ik zou nooit zo’n stoere cowboy als uit de reclame worden. Daar gingen al mijn Brokeback Mountain fantasieën.

Claes Oldenburg, Giant Fagends, 1967, Whitney Museum of American Art

Waarom zeg ik dan toch dat ik het geen probleem vind als de mensen om mij heen een sigaret opsteken? Ik heb toch eveneens de cijfers gezien over de gevolgen van meeroken? Natuurlijk dat zijn voornamelijk mensen die dagelijks in de sigarettenrook zitten. Maar ben ik eigenlijk nu niet net zo dom bezig als de roker die zegt: "Ik ben maar een gelegenheidsroker, dat kan niet zoveel kwaad."

Is de jongen die altijd beweerde totaal bestand te zijn tegen groepsdruk, toch zwakker dan hij zelf denkt? Misschien. Ik vraag het mezelf af als ik ’s avonds mijn kleren uittrek en de sigarettenstank mijn neus bedwelmt. De volgende keer, zo neem ik me voor, zeg ik dat ik liever heb dat ze niet roken...

Les Excentriques - Fume Fume Fume (1964)
Misschien herkent u het deuntje wel! ;)

Soms moet je even prioriteiten stellen. Tijd dus voor een kleine 'blogvakantie' om me volledig op studie aangelegenheden te kunnen concentreren! Tot snel!

Het was tegen zeven uur ‘s avonds toen de Oost Duiste regeringsleiders bekend maakten dat per direct de grenzen tussen Oost en West Berlijn zouden openen. Het werd op een persconferentie gezegd in een bijzinnetje en grootse verwarring was het gevolg. Was nou echt bekend gemaakt dat Oost Duitsers vrij konden reizen naar West Berlijn? En konden ze ook weer terug?

Het was dan ook een foutje tijdens de persconferentie. De beslissing was inderdaad genomen, maar de maatregel zou officieel pas de volgende dag van kracht zijn. Bij de grensposten wisten ze dan ook van niets, maar steeds grotere groepen mensen verzamelden zich bij de grensovergangen. Uiteindelijk werd zo groot dat een aantal grensbeambten op eigen initiatief besloten de grenzen te openen. Zo werd de val van de muur laat op de avond van 9 november 1989 een feit.

Gedenkstätte Berliner Mauer

De gebeurtenis was de eerste stap naar een herenigd Duitsland en het definitieve eind van het ijzeren gordijn. Ook Sovjet-Unie zou kort daarna uiteenvallen en de eerste verdragen voor een vermindering van het aantal nucleaire wapens werden getekend. De val van de muur is dan ook het symbool van de beëindiging van de Koude oorlog.

Nu, 20 jaar later, wordt de gebeurtenis dan ook groots herdacht. Zo was er eerder deze week al een groot concert van U2 in de Berlijnse binnenstad en worden vanaf vandaag de eerste monumenten onthuld voor de 136 officiële slachtoffers die zijn omgekomen bij hun pogingen om de muur toch te passeren.

In de wereld is in die 20 jaar veel veranderd. Veel landen die ooit onderdeel waren van de Sovjet-Unie of het Warschaupact zijn ondertussen lid geworden van de Europese Unie en de NAVO en het communisme is helemaal uit Europa verdwenen. De voormalige Oostbloklanden doen met wisselend succes een poging aansluiting te krijgen bij het Westen.

Met het wegvallen van het communisme leek het Amerikaanse kapitalisme als winnaar uit de lange ideologische tweestrijd te komen. Dit leverde echter meteen ongenoegen op in andere delen van de wereld. Vooral in landen als Irak, Syrie, Iran en Afghanisten ontstond een grote weerstand tegen Amerika.

In 1988 werd terreurnetwerk Al Quaida opgericht. Bijna geruisloos heeft het strijdtoneel zich dan ook verder naar het Oosten verplaatst. Het moslimfundamentalisme heeft langzaam de positie van het communisme ingenomen als vijand van Westerse wereld. De strijdwijze is veranderd, maar de wereldwijde spanning is gebleven.

de Muur in Israel

De nieuwe Berlijnse muur staat tegenwoordig in Jeruzalem, waar Israel een 7 tot 10 meter hoge afscheiding bouwde om de terroristische moslims buiten te houden. Al ligt de situatie in Israel natuurlijk veel complexer, dan een simpel conflict tussen moslims en het westen.

De basis van de val van de Berlijnse muur en het einde van de koude oorlog zat hem in hernieuwde gesprekken tussen Amerika en Rusland en de wil om er samen uit te komen. Ook de huidige tweestrijd kan niet opgelost worden met wapens, maar zal met diplomatie tot een goed einde moeten worden gebracht. De moslimwereld is echter zo verdeeld, dat het moeilijk is om te bepalen met wie je dan zou moeten praten.

Maar de belangrijkste vraag blijft wanneer de beide partijen de wil hebben om er samen uit te komen. Twintig jaar na de val van de muur zou een mooi moment zijn voor Obama, Merkel en alle Westerse leiders om de eerste stap te zetten en de moslimlanden en organisaties uit te nodigen voor een open gesprek om samen ook deze scheiding te beëindigen.

Dit is het laatste deel in mijn themaweek over de val van de Berlijnse muur. Ik hoop dat u met plezier de verschillende delen heeft gelezen. Bedankt in ieder geval voor alle leuke reacties de afgelopen week!

Maandag 9 november vieren we dat het 20 jaar geleden is dat de muur viel. De Berlijnse muur heeft bijna dertig jaar lange een enorme impact gehad op het leven in Berlijn. Gedurende zijn bestaan is er dan ook veel over gezegd en geschreven. Vandaag een blik op een groep publicaties, de spotprent over de Berlijnse muur.

Toen in 1961 door de Oost-Duitse regeringsleider Walter Ulbricht  werd besloten om een muur te bouwen tussen Oost en West Berlijn om de enorme uitstroom van burgers te stoppen, regende het spotprenten in de kranten.

E.M. Lang - november 1961

Pi - 1961

Al kort na het plaatsen van de eerste barrière bleek toen dat het vrij gemakkelijk was om in een onbewaakt ogenblik de grens toch te passeren. De Oost-Duitse overheid besloot toen tot de aanleg van een tweede muur zodat er een niemandsland tussen de twee muren ontstond dat makkelijker controleerbaar was.

Fritz Behrendt - 1961

Maar de oprichting van de muur was natuurlijk niet louter een Duitse aangelegenheid. Oost Duitsland werd gesteund door de Russen en de West Duitse tegenstanders door de Amerikanen. In 1963 nog eens extra onderstreept door de toespraak van Kennedy. Het leverde in 1963 weer de nodige spotprenten op.

Fritz Behrendt - 1963

De koude oorlog verplaatste daarna van strijdtoneel en de Berlijnse muur stond tijdelijk minder op de voorgrond. Toch bleef de muur een bron van inspiratie voor de karikaturisten. Ondanks dat de grenzen langzaam weer wat meer open gingen, bleef het voor mensen uit Oost Duitsland onmogelijk naar het westen te vluchten. Toch waren er genoeg mensen die het probeerden en daarbij vaak omkwamen.

Horst Haitzinger - 1986

In 1989 begon het ijzeren gordijn langzaam te openen. Het werd mogelijk via Hongarije en Tsjechië het Westen te bereiken, de situatie in Berlijn begon daardoor onhoudbaar te worden.  Het was slechts een kwestie van tijd voordat ook die grens open zou gaan.

Klaus Böhle - 1989

Op 9 november 1989 was het uiteindelijk zo ver. Totaal onverwacht werd er bij een persconferentie bekend gemaakt dat de grens vanaf dat moment zonder beperkingen gepasseerd kon worden. Ongeloof heerste bij de bevolking die massaal naar de muur gingen.  Later dit jaar werd de muur afgebroken en kwam er eveneens een eind aan de spotprenten over de Berlijnse muur.

Deze week vieren we dat het maandag 9 november precies twintig jaar geleden is dat de Berlijnse muur viel. Nog geen jaar later werd er echter tijdelijk een nieuwe muur opgebouwd en dezelfde avond weer afgebroken. Het was 21 juli 1990 toen Roger Waters met vele andere artiesten Pink Floyd klassieker ‘the Wall’ uitvoerde voor een uitzinnige menigte van 350.000 mensen.

Begin 1989 had Roger Waters in een interview gezegd dat hij ‘the Wall’ alleen nog een keer zou opvoeren als de Berlijnse muur viel. Toen het onverwacht een paar maanden later al zover was kon Waters niet anders dan zijn belofte nakomen. Dus werden snel de onderhandelingen met de burgemeesters van Oost en West Berlijn gestart.

Uiteindelijk kwam pas 3 maanden voor het concert de vergunning helemaal rond om het concert te geven op het voormalige niemandsland tussen Potsdamer Platz en de Brandenburger Tor.  Een unieke plek die de verbindig met de Berlijnse muur onderstreepte, maar tegelijkertijd ook voor obstakels zorgde. Zo moest het hele gebied worden uitgekamd op landmijnen om dat er niemand met zekerheid wist te zeggen of ze er zouden liggen. Bovendien stuitte men bij de voorbereidingen op de bunker van Hitler, waar de Nazi-vlaggen nog aan de muur hingen.

Veel tijd werd er bij de voorbereidingen gestoken in het ontwerp van een enorme muur die tijdens het concert in precies 47 minuten werd opgebouwd. De blokken moesten makkelijk verplaatsbaar zijn, maar tevens genoeg stevigheid bieden om het gevaarte stabiel te houden.

Het verhaal van de rockopera gaat over Pink, een jongen die tijdens zijn jeugd vele tramautische ervaringen heeft. Deze momenten vormen allemaal een baksteen in de muur die hij rond zichzelf optrekt, totdat hij zichzelf compleet afsluit van de buitenwereld. Eenmaal in zijn zelfgemaakte ballingschap komt hij terecht in een hallucinatie waarin hij zichzelf ziet als een fascistische dictator. Overladen door schuldgevoel sleept hij zichzelf uiteindelijk voor het gerecht, waarin hij zichzelf veroordeelt tot het afbreken van de muur.

Tijdens het concert in Berlijn voert Roger Waters de rockopera uit met vele muzikale vrienden zoals Bryan Adams, Van Morrison, Joni Mitchell en the Band. Maar hij vraagt eveneens acteurs om mee te doen voor de finale in de rechtbank. Onder meer Tim Curry, Albert Finney en Ute Lemper staan op het podium. Het geheel volgt in de grote lijnen de Pink Floyd tour uit 1980 en 1981, maar wordt voor deze speciale gebeurtenis hier en daar een beetje bijschaaft door Waters.

Ruim 250.000 kaarten werden verkocht voor de show, maar bovendien worden vlak voor het begin van het concert de hekken opengezet zodat er nog tienduizenden extra mensen het terrein op kwamen. Het concert wordt bovendien live uitgezonden in 52 landen zodat honderden miljoenen mensen het concert hebben gezien.

Hiermee wordt het concert van Waters en zijn vrienden misschien wel de meest indrukwekkende viering van de Val van de Muur na 9 november 1989. Iedereen die het concert toen heeft gemist of graag nog een keer terug wil kijken, moet natuurlijk eigenlijk de DVD aanschaffen voor de beste audio en video kwaliteit. Maar ook het internet biedt uitkomst, het geheel is ook te zien via You Tube:

Deze week is het precies twintig jaar geleden dat de Berlijnse muur viel en dat wordt gevierd met een themaweek op dit blog. De muur was niet alleen scheiding tussen oost en west, maar vooral ook het symbool van de koude oorlog. Een symbool dat regelmatig werd ingezet in het mediaoffensief van de Amerikanen.

Toen in 1961 de muur werd opgericht was de koude oorlog al in volle gang. De Amerikanen en West Europa hadden de Noord Atlantische Verdrags Organisatie (NAVO) opgericht en de Russen hadden zich met de communistische Oost Europese landen verenigd in het Warschaupact. De twee landen waren bovendien verstrikt in een wapenwedloop. Ook de massamedia werden niet geschuwd in de strijd.

“All free men, wherever they may live, are citizens of Berlin, and, therefore, as a free man, I take pride in the words 'Ich bin ein Berliner!'”

Twee jaar na de oprichting van de muur kwam JF Kennedy naar Berlijn en hield zijn beroemde ‘Ich bin ein Berliner’ speech. Met deze tekst maakt hij definitief een einde aan de samenwerking met de Russen. Voor het eerst wordt toegegeven dat de geallieerde troepen niet samen de macht hadden in Berlijn (officiële versie), maar dat Oost-Berlijn onderdeel was van het sovjetblok.

De speech betekende voor de inwoners van West Berlijn dan ook een enorme steun in de rug. Eindelijk werd hun positie openlijk uitgesproken en bovendien waren de woorden van Kennedy een geruststelling dat ze de Amerikanen achter zich hadden staan. Bij de gevreesde Russische inval zou er in ieder geval hulp zijn.

“While the wall is the most obvious and vivid demonstration of the failures of the Communist system, for all the world to see, we take no satisfaction in it, for it is, as your Mayor has said, an offense not only against history but an offense against humanity, separating families, dividing husbands and wives and brothers and sisters, and dividing a people who wish to be joined together.” Kennedy spreekt zich duidelijk uit en zou daarmee de situatie extra op scherp zetten.

“General Secretary Gorbachev, if you seek peace, if you seek prosperity for the Soviet Union and eastern Europe, if you seek liberalization, come here to this gate. Mr. Gorbachev, open this gate. Mr. Gorbachev, tear down this wall!”

Ruim 20 jaar later was het de beurt aan Ronald Reagan om bij de Brandenburger Tor te speechen. Met de muur op de achtergrond roept hij Gorbachev op om de Berlijnse muur plat te gooien en eveneens om een einde te maken aan de wapenwedloop. De Russen zagen de speech vooral als een provocatie. Toch zou er later dat jaar in Washington een overeenkomst worden getekend die de ontmanteling van een groep nucleaire wapens betekende.

Maar ook Obama heeft de kracht van Berlijn ontdekt, zelfs na de Koude Oorlog. Het is natuurlijk ook een stad die goed past bij zijn boodschap van verandering. Berlijn is een stad die in 20 jaar een enorme verandering heeft ondergaan. Het is een plaats waar onoverbrugbare verschillen werden opgelost. De Brandenburger Tor was dan ook de ideale plaats voor een speech over vrijheid.

"That is why the greatest danger of all is to allow new walls to divide us from one another. The walls between old allies on either side of the Atlantic cannot stand. The walls between the countries with the most and those with the least cannot stand. The walls between races and tribes; natives and immigrants; Christian and Muslim and Jew cannot stand. These now are the walls we must tear down."

Tja, als dat geen nobelprijs meer oplevert…

Op 9 november 2009 is het precies 20 jaar geleden dat de Berlijnse muur viel, de hele week staat mijn blog daarom in het teken van Berlijn. In het jaar 1961 werd de muur opgericht en in datzelfde jaar kwam de film One, Two, Three in de bioscopen. Deze komedie van Billy Wilder geeft een beeld van het Berlijn van vlakvoor de plaatsing van de muur.

Het verhaal gaat over CR MacNamara, een Amerikaan die bij Coca Cola werkt en in Duitsland is gestationeerd. Op verzoek van zijn Amerikaanse baas houdt hij een oogje in het zeil als zijn dochter, Scarlett,  naar Berlijn komt. Scarlett gaat ’s avonds echter stiekem het huis uit om Oost Duitsland te bezoeken. Ze ontmoet daar niet alleen een jonge communist, maar trouwt hem ook meteen! De situatie wordt op scherp gezet als Scarlett’s vader aankondigt naar Europa te komen.

Het is de uitgangssituatie van een heerlijke komedie waarin het communisme, maar ook het kapitalisme volledig belachelijk wordt gemaakt. James Cagney speelt de Coca Cola manager CR MacNamara en staat daarmee symbool voor Amerika, het land dat denkt de wereld aan zich te kunnen aanpassen.

Maar de communisten komen er nog veel slechter vanaf. Ze worden onder meer neergezet als een volk dat de hele dag alleen maar in parades door de straten loopt. De film zit vol met politieke geintjes. “Kapitalisme is als een dode haring in het maanlicht, het schittert maar het stinkt!” Het is maar dat u het weet!

Verbazingwekkend vond ik de snelheid van de film. Grappen volgen elkaar in een hoog tempo op. Alleen het feit dat de film zwart-wit is, doet je eraan herinneren dat je naar een film uit 1961 zit te kijken. Ik heb dan ook veel plezier aan de rolprent van regisseur Billy Wilder beleefd.

Ondanks dat de karakters in de film natuurlijk karikaturen zijn van het communisme en het kapitalisme, geeft het toch een aardig beeld van het Berlijn van voor de muur. Twee landen die van elkaar gescheiden zijn door ideologie. De spanningen tussen het gedachtegoed lopen steeds verder op. De koude oorlog is begonnen!

Ook het beeld van de stad laat dit zien. Het is nog wel mogelijk om van de ene kant naar de andere kant van Berlijn te reizen, maar de douanier wordt al ‘omgekocht’ met een six-pack cola om het allemaal wat soepeler te laten verlopen. Ook wordt het MacNamara verboden zaken te doen met de russen.

In werkelijkheid werden de grenzen overigens tijdens de opnames van de film al dichtgegooid door de Russen. Hierdoor konden een aantal scenes niet voor de Brandenburger Tor worden opgenomen, maar moest het bouwwerk worden nagebouwd in de fimstudio.

Toch kwam het allemaal nog goed met de film. Uiteindelijk werd hij genomineerd voor een Oscar (beste cinematografie) en voor een Golden Globe (beste komedie). Wie tegenwoordig de film bekijken moet goed zoeken, want het is niet gemakkelijk de film op DVD te vinden. Gelukkig biedt You Tube dan de uitkomst! Hier is de film in zijn geheel gratis te zien!

In de reactieruimte onder mijn eerdere blogs over Berlijn en in verschillende eerdere bijdragen op het VK Blog is al uitgebreid aandacht besteed aan dé film over Oost Berlijn: Das Leben der Anderen. Vandaar dat ik er voor gekozen heb een andere film te bespreken deze week. Voor meer informatie over Das Leben der Anderen verwijs ik u graag door naar VK.tv

Maandag 9 november is het precies 20 jaar geleden dat de Berlijnse muur viel. Deze hele week daarom aandacht voor Berlijn en de Val van de Muur op dit blog. Na een korte introductie gisteren, vertel ik u vandaag het verhaal van twee mannen die van hun vrouwen werden gescheiden door de muur.

Toen in de nacht van 11 op 12 augustus 1961 de muur tussen Oost en West Berlijn werd opgericht en de grensovergang volledig gesloten was, waren Siegfried Noffke en Dieter Hoetger aan het werk in West Duitsland. Dieter vertelt: ‘Ik ontmoette mijn vrouw in Oost-Berlijn, maar werkte in Hanover omdat ik daar meer kon verdienen. De Berlijnse muur kwam voor ons als een verrassing.’

Het tweetal mistte hun vrouwen zeer sterk. Siegfried had zelfs een zoon in Oost Berlijn. Al snel werd er dus een plan gemaakt. Ze besloten een gang te graven onder de muur door. Het kostte het tweetal zes weken om een 30 meter lange tunnel te maken.

Eindelijk was de nacht gekomen waarin ze het laatste stukje van de tunnel groeven en ze hun vrouwen zouden weerzien. Toen Siegfried en Dieter in Oost Berlijn uit de tunnel kwamen werden ze opgewacht door de Stasi. Zonder waarschuwing openden de gewapende agenten het vuur. Dieter Hoetger kreeg maar liefst zeven kogels in zijn lichaam, maar met Siegfried Noffke liep het slechter af. Hij overleed op weg naar het ziekenhuis. Later zou blijken dat een broer van een van de vrouwen hen verraden had.

Foto van één van de geheime tunnels onder de Berlijnse muur

Het verhaal doet me denken aan de mythe van Pyramus en Thisbe, uit Ovidius’ metamorfosen. Het smoorverliefde tweetal Pyramus en Thisbe waren buren van elkaar, maar mochten van hun ouders geen contact hebben. Maar dankzij een spleet in de muur kunnen ze toch stiekem met elkaar praten. Op zoek naar een manier om elkaar ook te zien, gaan zij ook tegen de macht, hun ouders, in.

Zij graven geen gang onder de muur door, maar spreken af op een geheime plek. Iets wat in Berlijn helaas onmogelijk was. Het verhaal loopt echt er slecht af. Thisbe komt als eerste bij de geheime plek, maar treft een leeuw en slaat op de vlucht. Haar sluier verliest ze hierbij en de leeuw bevuilt de sluier met vers bloed van een andere prooi.

Vervolgens komt Pyramus aan en vindt de sluier, hij denkt dat een roofdier Thisbe heeft verslonden en pleegt zelfmoord. Als Thisbe terugkomt en hem vindt, besluit zij tot dezelfde daad. De moerbeiboom die het bloed van het tweetal opneemt, draagt sindsdien rode vruchten.

Thisbe (detail) van John William Waterhouse

Ook met de gangengraver Dieter kwam het niet meer goed. Maar liefst 10 jaar zat hij vast in een gevangenis in Oost Duitsland voordat hij werd vrijgekocht door de West Duitse regering. Toen dit eenmaal gebeurde, was hij al gescheiden van zijn vrouw onder druk van de Stasi. En de man die ze verraden had? Hij kreeg een gouden Stasi medaille voor zijn moed.