Het gebeurt niet vaak
dat ik sprakeloos ben door kunst. Over het algemeen ben ik goed
in staat mijn persoonlijke beleving van theater, toneel, muziek
en beeldende kunst onder woorden te brengen en het daardoor
toegankelijk en aantrekkelijk te maken voor de toekomstige
bezoeker.
Branden van het
Rotheater heeft me sprakeloos gemaakt. Een week geleden was ik
getuige van een indringende aanklacht tegen het geweld en het
mensonterende van oorlog. Was ik getuige van een
allesoverwinnende zucht naar vrede en liefde. Woorden schoten
tekort en ook het feit dat het de laatste voorstelling zou zijn,
maakte de urgentie om het jullie te vertellen twijfelachtig. Maar
het blijkt niet de laatste! In de Rotheaterweek is
een herneming in de Rotterdamse
Schouwburg. En iedereen met een
beetje hart voor theater, die nog niet geweest is, wil ik
oproepen de kassa van de Rotterdamse Schouwburg plat te bellen!
Zodat ze bij het Rotheater besluiten ook volgende seizoenen
Branden te hernemen.
Het verhaal
Nawal
Marwan heeft de laatste vijf jaar van haar leven gezwegen. Vlak
voor ze sterft spreekt ze de woorden: ‘Nu we samen zijn,
wordt het beter’. Verder wenst ze niets meer te zeggen tot
grote woede van haar kinderen, de tweeling Jeanne en Simon. Haar
laatste wens, neergeschreven in haar testament, is dat haar
tweeling na haar dood op zoek gaat naar hun vader, van wie ze
dachten dat hij dood was, en hun broer, van wiens bestaan zij
niets wisten. Parallel aan deze zoektocht zien we het leven van
Nawal, van jong verliefd meisje van 15 jaar totdat ze rust vindt
in de dood.
Er
is een cirkel van vrouwen: grootmoeder, moeder, dochter,
kleindochter en Nawal probeert uit alle macht de woede uit die
cirkel te bannen. Zij leert lezen, schrijven, praten en denken,
de belofte aan haar grootmoeder; daarmee krijgt ze de macht om
iets aan haar situatie te doen. Ze trekt eropuit om haar zoon te
vinden, wat mislukt. Onderweg komt ze de gruwelen van de oorlog
tegen, waarin vaders hun vaders vermoorden, broers hun familie en
vrienden. Samen met vluchtelinge Sawda trekt ze door het land,
langs weeshuizen, in de ijdele hoop hem, haar zoon, in de
puinhopen te vinden en te herkennen.
De
andere zoektocht is die van Jeanne en, nadat hij is overtuigd
door zijn zus, ook die van Simon: op zoek naar hun vader en
broer. Op zoek naar hun oorsprong vinden zij een gruwelijke
waarheid.
Wat me opvalt aan de
voorstelling is de kracht en de intensiteit waarmee de acteurs,
geregisseerd door Alize Zandwijk op de tekst Branden van de
Libanees-Canadese Wajdi
Mouawad, het verhaal van de
parallel lopende zoektochten vertellen. Die is zo sterk dat ik de
verhaalde handelingen voor me zie. Het allersterkst is dat op het
moment dat de notaris Jeanne en Simon vertelt dat zij hun moeder
goed kent, dat zij niet gek is en volledig bij haar verstand haar
laatste wens heeft opgeschreven. Zo wist de notaris hen te
vertellen dat Nawal nooit met de bus ging, omdat zij daar een
verklaarbare angst voor had.
Onmiddellijk horen we
hoe Nawal (Fania Sorel) aan haar metgezel Sawda vertelt dat ze
ooit in een bus zat vol met vluchtelingen. De bus werd
aangehouden door de militie en ze schreeuwde dat ze niet bij de
vluchtelingen hoorde, ze hoorde bij hen, ze was van dit land. En
ze mocht uitstappen. Het vuur werd geopend op de volle bus en bij
een raampje zag Nawal een wanhopige moeder met haar kind: ze werd
doodgeschoten, ook haar kind werd doodgeschoten en Nawal zag hoe
de huid van hen beiden smolt door de hitte. De manier waarop
Fania Sorel ons deelgenoot maakt van die vreselijke gebeurtenis,
is zo indringend dat mijn lijf begint te schokken en de tranen
onbeheersbaar over mijn wangen rollen.
Mijn tranen blijven
branden gedurende de rest van de voorstelling. Wat begon als
toneel eindigt als bittere waarheid. Deze voorstelling die
gedragen wordt door bijzondere acteurs is een absolute aanrader.
En ook al geven de acteurs aan dat er geen ego’s zijn, dat
het stuk van hen allemaal is, zou ik Fania Sorel willen
voordragen voor de Theo d’Or, hoop ik dat Branden wordt
gekozen voor Theaterfestivals en dat het Rotheater besluit het
stuk nog vaak te hernemen. Want ook al heb ik nu woorden
gevonden, ze zijn volslagen ontoereikend om de voorstelling te
vatten. Je moet echt zelf gaan...
Recensies en
foto’s van de voorstelling
Gezien: 28 februari
2010 in het Rotheater